21999 15 نظـــــــر  

ديپلماسي ايراني/ متن پيش رو در ديپلماسي ايراني منتشر شده و انتشار آن به معني تاييد تمام يا بخشي از آن نيست.


دانشگاه استنفورد با مشارکت کارشناسان ارشد اين مرکز، پژوهش ميداني جديدي را با عنوان "پروژه ايران 2040" درباره شرايط اقتصادي فعلي در ايران و آينده اقتصاد اين کشور آغاز کرده است. برنامه "مطالعات ايران" در دانشگاه استنفورد حدود هشت ماه پيش اين پژوهش ميان رشته اي را با هدف بررسي مسائل اقتصادي و فني مرتبط با توسعه پايدار و بلندمدت ايران و پيامدهاي احتمالي اين امر در حوزه جهاني راه اندازي کرد. اين مرکز پژوهشي، مطالعه مربوطه را به دليل نگاه آينده نگرانه آن و نيز تمرکز بر اقتصاد ايران در بلندمدت، پروژه "ايران 2040" ناميده است.
«عباس ميلاني»، مدير برنامه مطالعات ايران و يکي از پژوهشگران انديشکده «هوور» درباره اين پژوهش مي گويد: "هدف از اين طرح، مطالعه اقتصاد ايران و بررسي آن از نقطه نظر صرفاً اقتصادي و بدون در نظر گرفتن مسائل سياسي است". وي در ادامه مي افزايد: "ما به دنبال آن هستيم تا حقايق را جمع آوري کرده، مشکلات و راه حل ها را شناسايي کنيم و آنها را به صورت يک جا بر روي يک وب سايت قرار دهيم".
برنامه "مطالعات ايران" در دانشگاه استنفورد طي 10 سال گذشته روي موضوعاتي همچون سينما، هنر، شعر، سياست و زبان ايراني کار کرده است و به مرکزي براي تحقيقات مرتبط با ايران تبديل شده است. ميلاني در اين باره عنوان مي کند که طبيعتاً گام بعدي در اين زمينه ايجاد طرح جداگانه اي بود که بر توسعه اقتصادي ايران به ويژه در پي لغو تحريم هاي بين المللي پس از توافق هسته اي تمرکز و مطالعه کند.
«پويا آزادي»، مدير پروژه ايران 2040 نيز در خصوص اين پژوهش مي گويد: "کمبود تحليل قوي و جامعي که بتواند اطلاعات دقيقي را درباره شرايط کنوني ايران و چشم انداز آينده اين کشور ارائه کند، به شدت احساس مي شد. ايران براي برنامه ريزي به سوي توسعه پايدار به تجزيه و تحليل هاي کمي و کلاني از بخش هاي مختلف اقتصادي اين کشور نياز دارد اما متاسفانه مطالعاتي از اين دست بسيار اندک و محدود هستند". وي در ادامه مي افزايد: "يکي از مهم ترين اهداف ما از اين پژوهش فراهم آوردن درک دقيق و بي طرفانه اي از وضعيت کنوني اقتصاد در ايران، بررسي مشکلات عمده و اصلي اين کشور و ارائه پيشنهادات و نقشه راهي براي ساختن آينده اي بهتر براي ايران است". براساس گفته هاي مسئولان اين پروژه، مرحله نخست آن به موضوعات مرتبط با بخش هاي اقتصاد، انرژي، آب، محيط زيست، کشاورزي و حمل و نقل ايران مي پردازد.
کاهش نفت
نخستين پژوهش اين پروژه که در اکتبر منتشر شد، به موضوع کاهش نفت در ايران و آينده نفت در اين کشور پرداخته است. در حال حاضر فروش نفت بيش از سي درصد از درآمد ايران را تشکيل مي دهد اما با توجه به کاهش توليد اين کشور، تحليلگران اين مطالعه پيش بيني کرده اند که احتمالاً ذخائر نفتي ايران رو به اتمام است.
اين پژوهش موانع مختلف پيش روي اقتصاد وابسته به نفت ايران در پي کاهش ذخائر نفتي و نيز تغييرات آتي در بازار انرژي جهاني به واسطه تغييرات آب و هوايي را مورد تحليل و بررسي قرار مي دهد. اين مطالعه مشترکاً از سوي پويا آزادي، مدير پروژه ايران 2040، حسن دهقان پور از دانشگاه «آلبرتا»، مهران سهرابي از دانشگاه «هريوت وات» و کاوه مدني از «کالج امپريال لندن» به نگارش درآمده است.
اعضاء اين تيم تحقيقاتي بر اين باورند که سياست هاي جديد به منظور مقابله با پديده گرمايش جهاني موجب کاهش نياز کشورهاي جهان به سوخت هاي فسيلي خواهد شد و بدين ترتيب نگراني هاي پيشين درباره ميزان ذخائر نفتي ايران کم کم رنگ مي بازد. پژوهشگران شرکت کننده در اين مطالعه معتقدند که به احتمال زياد ايران هيچ گاه از تمام ذخائر انرژي خود بهره برداري نخواهد کرد. اين تيم تحقيقاتي ميزان توليد ايران را از سال 1913 تاکنون و در 98 ميدان بزرگ نفتي اين کشور مورد بررسي قرار داده و به اين نتيجه رسيده است که متوسط کاهش ميزان توليد حوزه هاي نفتي ايران سالانه در حدود 6 درصد بوده است.
بر اساس اين مطالعه، هرچند ايران اين توانايي را دارد تا اين کاهش ذخائر نفتي را با بهره برداري از ذخاير نفتي توسعه نيافته جبران کند، اما حفظ اين سطح از صادرات نفت پس از 2025 آن هم بدون استفاده از فن آوري هاي جديد استخراج نفت کار بسيار دشواري خواهد بود. از طرف ديگر، با توجه به فرآيندهاي بروکراتيک در ايران، اجراي فن آوري هاي جديد کاري بسيار زمان بر خواهد بود.
آزادي در اين خصوص مي گويد: "اگر ايران بخواهد سطح توليد فعلي خود را حفظ کرده يا آن را افزايش دهد، مقامات اين کشور براي استخراج ذخائر نفتي دور از دسترس در ده سال آينده، بايد از همين حالا سرمايه گذاري در بخش فناوري هاي جديد را آغاز کند".
حوزه کشاورزي و مسائل مرتبط با آن
گزارش دوم پروژه ايران که اخيراً منتشر شده است، به مسائل و موضوعات مرتبط با حوزه کشاورزي مي پردازد. در اين مطالعه عنوان شده که مسائلي همچون کمبود آب، تخريب خاک و تاثيرات تغييرات آب و هوايي، ميزان توليدات کشاورزي در اين کشور را به شدت کاهش داده است. بازار کشاورزي در ايران حدود نود درصد از مايحتايج غذايي ايراني ها را تامين مي کند و در حدود ده درصد از توليد ناخالص ملي اين کشور را تشکيل مي دهد.
«محسن مسگران»، يکي از اعضاء اين تيم تحقيقاتي و نيز پژوهشگر دانشگاه «ملبورن» در اين خصوص مي گويد: "هنوز به درستي مشخص نيست که منابع خاکي و آبي ايران تا چه حد کفاف نيازهاي غذايي ايران در آينده را خواهد داد". علاوه بر مسگران و آزادي، «حسين هاشمي»، همکار پژوهشي دانشگاه استنفود و دارنده مدرک فوق دکتراي رشته ژئوفيزيک و نيز «کاوه مدني»، از «کالج امپريال لندن» در تهيه اين مطالعه شرکت داشته اند.
اين تيم تحقيقاتي در مطالعه خود نشان داده است که بخش عمده اي از زمين هاي کشاورزي و زراعي ايران در در مناطقي قرار دارند که يا مناسب کشاورزي نيستند يا بازده بسيار اندکي دارند. بنابراين کشاورزي در چنين زمين هايي بازده اندکي خواهد داشت و نشان دهنده شيوه هاي کشاورزي ناپايدار است.
محققان تخمين زده اند که نزديک به ده ميليون هکتار از زمين هاي با کيفيت متوسط در ايران بلااستفاده مانده است. بر اساس برآوردهاي انجام شده از سوي اين تيم مطالعاتي، اگر ايران در يک چهارم از اين زمين ها از شيوه کاشت ديم استفاده کند، ميزان توليد سالانه غلات ادر اين کشور تا 8.0 ميليون تن افزايش خواهد يافت که اين رقم برابر با 5 درصد از سطح کنوني توليد محصولات کشاورزي در اين کشور است.
اين پژوهش ميداني هنوز در مراحل اوليه خود قرار دارد. آزادي، مدير اين پروژه اميدوار است که اين تيم بتوانند حوزه مطالعاتي خود را در آينده گسترش داده و روي موضوعات ديگري از جمله بهداشت و سلامت مطالعه کنند.

*الکس ششکويچ
مترجم: زهره شهرياري

با کانال تلگرامي «آخرين خبر» همراه شويد

21999 15 نظـــــــر