اعتماد/ متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و انتشار آن به معنی تایید تمام یا بخشی از آن نیست

هفدهم مهر به مناسبت صدور قطعنامه 588 شورای امنیت سازمان ملل متحد در صفحه سیاستنامه یادداشتی را به قلم دکتر یحیی فوزی استاد سابق تاریخ در دانشگاه بین‌المللی امام‌خمینی قزوین منتشر شد. فوزی در آن یادداشت با اشاره به قطعنامه‌های خنثی و بلااثر سازمان ملل در طول سال‌های جنگ ایران و عراق به این پرداخته بود که چه اتفاقی در نهایت منجر به این شد که سازمان ملل موضع‌گیری واقع‌بینانه‌تر و اقدام به صدور قطعنامه‌هایی کند که به شأن ایران و مطالبات آن نیز توجه داشته باشد. به باور عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی تنها در شرایطی سازمان ملل حاضر شد در قطعنامه خود موضع‌گیری خنثی و بی‌ثمرش را کنار بگذارد که رزمنده‌های ایرانی توانسته بودند خودشان را به خاک عراق برسانند و قدرتی از ایران را به نمایش بگذارند که موجب حیرت رژیم بعث و حامیان بین‌المللی آن شود. گزارش امروز در صفحه «سیاستنامه» به حال و هوای کشور در روزهایی پرداخته که احتمال استفاده رژیم بعث عراق از سلاح‌های شیمیایی برای حمله به شهرهای بزرگ وجود داشته است.
مهران موسوی خوانساری| 31 فروردین 1367؛ چند ماه پیش از قبول قطعنامه 598 و پذیرش آتش‌بس توسط ایران؛53 روز از شدیدترین دور حملات هوایی و موشکی عراق به شهرهای ایران می‌گذرد. این برای نخستین‌بار است که ارتش عراق از موشک‌های 12 متری دوربرد برای حمله به نقاط مسکونی شهرهای مرکزی ایران استفاده می‌کند. حالا تهران و اصفهان هم از تیررس این موشک‌ها در امان نیستند.

ایران، زمزمه‌ها را جدی گرفت
در تمام طول هشت سال دفاع مقدس، شهرهای مرزی کشور آماج حمله با موشک‌های عراق قرار داشتند اما برد این موشک‌ها آن‌قدر نبود که به مرکز کشور برسد. در ماه‌های پایانی جنگ و به لطف حمایت‌های همه‌جانبه شرق و غرب و تکنولوژی پیشرفت‌هایی که در اختیار حزب بعث عراق قرار گرفت، حملات موشکی تا مرکز کشور گسترش یافت و اصفهان، تهران و قم هدف بیشترین موشک‌پرانی‌های صدام قرار گرفتند. هزاران شهید و مجروح و خرابی‌های گسترده در این سه شهر و ده‌ها شهر دیگر در غرب، جنوب، شمال و مرکز ایران، حاصل همین حملات بود که از 8 اسفند 1366 آغاز شد و تا 31 فروردین 1367 ادامه یافت. این، آخرین دور «جنگ شهرها» و شدیدترین آن محسوب می‌شد.این‌بار اما آنچه نگران‌کننده به نظر می‌رسید، زمزمه برنامه‌ریزی عراق برای استفاده از تسلیحات نامتعارف علیه شهرهای بزرگ ایران بود. آیا صدام تصمیم گرفته بود برای وارد آوردن فشار هرچه بیشتر به جمهوری اسلامی به جهت پذیرش آتش‌بس، از کلاهک‌های شیمیایی علیه اصفهان و تهران و کلان‌شهرهای دیگر استفاده کند؟ روز 31 فروردین ماه روزنامه «اطلاعات» در گزارش مفصلی از جمله نوشت: «مردم با کسب آمادگی‌های کافی باید برای مقابله با جنگ روانی دشمن از هر حیث آماده بوده و به این نکته توجه داشته باشند که اولین و مهم‌ترین شرط در مقابله با حملات شیمیایی احتمالی دشمن، کنترل اعصاب و حفظ آرامش است.»

آغاز اطلاع‌رسانی رسانه‌ای
مرحوم اکبر هاشمی‌رفسنجانی، در گفت‌وگوی چند سال پیش خود با هفته‌نامه «پنجره» که مهر ماه امسال همزمان با گرامیداشت هفته دفاع مقدس، در روزنامه «اطلاعات» بازنشر داده شد، به دلایلی اشاره کرده که ایران در تیرماه 1367 تصمیم به پذیرش قطعنامه 598 و پایان دادن به جنگ هشت ساله گرفت. یکی از این دلایل به نقل از وی، خطر استفاده از بمب‌های شیمیایی توسط صدام بوده است: «عراق به کمک غربی‎‎ها موشک‎‎های میان‎برد خود را به موشک دوربرد تبدیل کرده بود که به تهران و اصفهان هم می‎رسید. در آن شرایط عراق می‎توانست تبریز، اصفهان و حتی تهران را هدف بمباران شیمیایی قرار دهد که در این صورت، مانند فاجعه شیمیایی حلبچه، همه مردم می‎مردند.»این اشاره هاشمی در احتمال استفاده رژیم عراق از تسلیحات نامتعارف آن هم علیه مهم‌ترین شهرهای ایران و از جمله اصفهان از آن جهت قابل تأمل است که وی در دوران جنگ تحمیلی به عنوان جانشین فرمانده کل قوا و فرمانده جنگ ‌عمل می‌کرد و طبیعتا آنچه درباره زوایای متعدد دفاع مقدس بیان کرده، از سندیت قابل قبولی برخوردار است. بررسی خبرها و گزارش‌های رسانه‌های کشورمان در اسفند 1366 و فروردین 1367 نیز نشان می‌دهد که بعد از استفاده عراق از موشک‌های دوربرد در ابتدای اسفند ماه 1366 و از سوی دیگر پس از رخ دادن فاجعه بمباران شیمیایی حلبچه در اواخر اسفند همان سال، مسوولان اداره‌کننده جنگ به این نتیجه رسیده بودند که احتمال دست زدن صدام به جنایت مشابه حلبچه و این‌بار در عمق خاک ایران کم نیست. استدلال هم این بود که وقتی صدام می‌توانست چند هزار نفر از مردم بی‌گناه خودش را با گازهای سمی از بین ببرد، پس ابایی از بمباران شیمیایی شهرهای بزرگ ایران هم نخواهد داشت. در واقع بمباران شیمیایی حلبچه، نخستین هشدار جدی در احتمال به وجود آمدن یک فاجعه مشابه و در ابعاد بسیار بزرگ در خاک ایران بود اگرچه اطلاع‌رسانی درباره احتمال استفاده عراق از گازهای سمی، چند روز زودتر از بمباران حلبچه آغاز شده بود.

تهدیدها جدی‌تر می‌شود
نخستین‌بار که احتمال حمله شیمیایی به شهرهای ایران مطرح شد، یک هفته پیش از بمباران حلبچه بود. چهارشنبه 19 اسفند 1366 در اوج جنگ شهرها، سازمان آتش‌نشانی تهران با صدور اطلاعیه‌ای به ذکر نکات ایمنی پرداخت که در کاهش ضایعات و تلفات ناشی از بمباران هوایی و حملات موشکی در کلیه شهرهای کشور موثر است. در بخشی از این اطلاعیه آمده بود: «در صورت اعلام بمباران شیمیایی توسط مسوولان مملکتی کاملا به دستورات صادره توجه و به آن عمل نمایید. از رفتن به پشت بام‌ها و تراس‌ها و اصولا فضای باز برای تماشای هواپیمای دشمن اجتناب بورزید زیرا ممکن است مورد اصابت ترکش یا تکه‌های هواپیمای مورد اصابت قرار گرفته، واقع شوید.»27 اسفند یعنی یک روز بعد از بمباران شیمیایی حلبچه، سفیر شوروی در کویت درباره احتمال به‌کارگیری سلاح‌های شیمیایی در جنگ شهرها در آینده نزدیک هشدار داد و 28 اسفند، تهدیدات «عدنان خیرا...»، جانشین فرمانده کل نیروهای مسلح و وزیر دفاع عراق مبنی بر استفاده آن کشور از هر نوع تسلیحات نظامی به دلیل آنچه «لجاجت ایرانی‌ها در ادامه دادن به جنگ» خواند، نگرانی از احتمال استفاده عراق از کلاهک‌های شیمیایی در موشک‌های دوربرد یا استفاده از بمب‌های حاوی گازهای سمی (مشابه آنچه در حلبچه مورد استفاده قرار گرفت) علیه شهرهای ایران را دوچندان کرد. در همین روز، کمیته‌های تخصصی و اجرایی ستادهای «ش.م.ر» (شیمیایی، میکروبی، رادیواکتیو) در مراکز استان‌ها ماموریت یافتند آمادگی مردم و دستگاه‌های دولتی برای مقابله با حملات شیمیایی دشمن را با برنامه‌ریزی‌های لازم، بالا ببرند.تهدیدات «عدنان خیرا...» به بمباران شیمیایی شهرهای ایران، در کشورهای عربی هم بازتاب یافت. روزنامه کویتی «الانباء» در این باره نوشت: «اعلام وزیر دفاع عراق درباره استفاده عراق از سلاح‌های مرگبارتر علیه شهرهای ایران با اخطار مقامات شوروی در مورد احتمال کاربرد سلاح‌های شیمیایی در جنگ شهرها ارتباط دارد. همچنین فراخواندن دیپلمات‌های خارجی از تهران به کشورهای‌شان، با هشدارهای اعلام شده در مورد تبدیل جنگ شهرها به یک جنگ شیمیایی گسترده میان دو کشور ارتباط دارد.»به دنبال تهدید علنی عراق مبنی بر استفاده از سلاح‌های شیمیایی علیه مناطق مسکونی شهرهای ایران، دولت ایران ستادهای دفاع‌های شیمیایی در استان‌ها تشکیل داد. از جمله تدابیر این ستادها، برگزاری مانورهای مقابله با حملات شیمیایی بود. این مانورها تا پایان جنگ به دفعات در شهرهای مختلف ایران از جمله در اصفهان و تهران به اجرا در آمد.

تمهیدات حفاظت از شهرها درباره حملات‌شیمیایی
در طول هشت سال دفاع مقدس، شهرهای مرزی ایران بارها هدف حملات شیمیایی عراق قرار گرفت. شدیدترین این حملات در تیر ماه 1366 و در سردشت بود که ده‌ها شهید و هزاران مصدوم بر جای گذاشت. البته صدام هیچ‌گاه جرات حمله با گازهای سمی به شهرهای بزرگ ایران را در خود ندید یا شاید امکان چنین کاری برایش مهیا نبود اما این‌بار ظاهرا هر دو این شرط‌ها در حال تحقق بود. روز سه‌شنبه دوم فروردین 1367، عراق با بمب‌های شیمیایی به سه روستای مریوان حمله کرد. در همین روز ستاد کنترل حوادث «ش.م.ر» (شیمیایی، میکروبی، رادیواکتیو) در استان لرستان تشکیل جلسه داد و تمهیداتی در زمینه مقابله با حملات احتمالی شیمیایی درنظر گرفت. از جمله این تمهیدات، درنظر گرفتن دوش‌های ثابت و سیار در نقاط مختلف بود. سوم و چهارم فروردین هم روستاهای مریوان بمباران شیمیایی شدند. حملات مکرر شیمیایی به شهرهای مرزی ایران و به‌خصوص حمله دهشتناک شیمیایی به حلبچه باعث شد هاشمی‌رفسنجانی، رییس مجلس شورای اسلامی نامه‌ای به تمام روسای مجالس دنیا نوشته و آنها را از این فجایع آگاه کند. در همین حال تهدیدات عراق به بمباران شیمیایی شهرهای ایران وارد فاز تازه‌ای می‌شود. مسوولان بعثی، حمله شیمیایی به شهر حلبچه را به ایران منتسب کرده(!) و وعده می‌دهند عراق این حمله را با حملات شیمیایی به شهرهای ایران تلافی خواهد کرد! این تهدیدات علنی عراقی‌ها، مسوولان کشور را بیش از پیش به این باور می‌رساند که باید در مقابل هر اقدام احتمالی ارتش بعث، آمادگی کامل داشته باشند. همان روزها یک پزشک متخصص معالجه مصدومان شیمیایی، در روزنگارهای روز سوم فروردین خود که بعدها در قالب یک کتاب منتشر شد می‌نویسد: «... در سومین روز سال جدید برای پیگیری درمان مصدومین نجات یافته از فاجعه حلبچه، چند روزی به تهران رفتم... در این زمان شایعات مربوط به احتمال حملات شیمیایی موشکی عراق به تهران و سایر شهرهای بزرگ ایران، از طریق رادیو بغداد و مخصوصا رسانه‌های کویت پخش می‌شد و ما نگران این بودیم که اگر یک موشک با کلاهک شیمیایی مانند موشک‌های تخریبی عراق به مناطق پرجمعیت تهران اصابت کند، با چه صحنه‌ای مواجه خواهیم شد و چگونه می‌توانیم آن را کنترل کنیم. تجربه شهر سردشت که تنها با هفت بمب شیمیایی تمامی شهر تخلیه و هزاران نفر مصدوم شدند و نیز حملات شیمیایی به مناطق غیرنظامی غرب کشور، ذهن‌مان را به خود مشغول می‌کرد. نمی‌دانستیم چه خواهد شد و آیا اساسا چنین کلاهک‌های شیمیایی ساخته شده است؟ چند سال بعد پاسخ را یافتیم؛ زمانی که بازرسان سازمان ملل پس از شکست عراق از نیروهای متحد [در جنگ خلیج‌فارس که منجر به آزادسازی کویت از دست عراق شد] مراکز نظامی آن کشور را بازرسی کردند گزارش دادند که تعداد بسیار زیادی کلاهک شیمیایی در عراق ساخته شده و آماده نصب روی موشک‌های اسکاد بوده است. کلاهک‌هایی که هر یک حداقل حاوی نیم تُن گاز شیمیایی از نوع خردل یا اعصاب بودند.»

ادامه نگرانی‌ها و بمباران‌ها
دو هفته بعد از بمباران شیمیایی حلبچه، تهدید شهرهای ایران به حملات مشابه همچنان بحث محافل داخلی کشور بود و بیم آنکه رژیم صدام یک حلبچه دیگر این‌بار در داخل ایران بیافریند هنوز در میان مردم و مسوولان وجود داشت. روز دهم فروردین ماه روزنامه «اطلاعات» تقریبا یک صفحه کامل از شماره آن روز را به «آموزش عمومی حفاظت در برابر حملات شیمیایی و میکروبی» اختصاص داد تا نشان دهد حساسیت مسوولان اداره‌کننده جنگ از احتمال آغاز چنین حملاتی کاملا جدی است. در صفحه آموزشی روزنامه «اطلاعات» موارد متعددی درباره آشنا شدن با عوامل شیمیایی که می‌تواند در بمب‌ها یا کلاهک موشک‌ها استفاده شود و نیز راه‌های مقابله با خسارت آنها آمده بود. در این گزارش از جمله یادآوری شد که هر کدام از مواد شیمیایی در صورت استفاده، بوهای مختلفی مثل بوی علف سبز تازه، بادام تلخ، سیر تند، ماهی، شکلات یا میوه از خود ساطع می‌کند. از طرفی معاونت نخست‌وزیر در امور دفاعی نیز در بخشنامه‌ای، مواردی را برای مقابله به‌موقع و موثر با حملات شیمیایی عراق به استانداران استان‌های درمعرض حمله ابلاغ کرد. در بندهای این ابلاغیه، اعلام آماده‌باش به همه نیروها و تیم‌های شیمیایی، ایجاد خط ویژه ارتباطی بین ستاد کنترل حوادث و رویدادهای شیمیایی و نیروهای امدادی، فعالیت حمام‌های عمومی شهرها در زمان حملات شیمیایی و انتقال سریع مردم به مناطق غیرآلوده با استفاده از خودروهای دولتی و عمومی مورد تاکید قرار گرفت. در این بخشنامه همچنین به تعیین «آژیر سبز» به‌عنوان هشدار حمله شیمیایی، جلوگیری از ورود افراد شخصی و امدادی بدون تجهیزات حفاظتی به مناطق آلوده، کنترل مجدد نقاهتگاه‌ها و بیمارستان‌ها و نهایتا نصب تصاویر و جزوات آموزشی مربوط به اقداماتی برای مقابله باحوادث شیمیایی اشاره شده بود.شورای امنیت کشور هم در ابلاغیه‌ای، به تعیین استانداران و فرمانداران به عنوان مسوولان هدایت و فرماندهی ستاد حوادث و رویدادهای «ش.م.ر» (شیمیایی، میکروبی، رادیواکتیو) در استان‌ها و شهرها، ضرورت اجرای چند مانور مقابله با حملات شیمیایی به منظور کسب آمادگی، تاکید بر راه‌اندازی خط ویژه ارتباطی بین استانداری و صدا و سیمای مرکز استان و حفظ ارتباط مستقیم تا پایان حمله شیمیایی از سوی شورای امنیت کشور پرداخت. با ابلاغ سیاست‌های اجرایی و تعیین دستورالعمل‌های مربوطه، جلسات متعددی در سطح کشور، استان‌ها و شهرستان‌ها برای ایجاد آمادگی در صورت حمله شیمیایی عراق برگزار شد. صدور دستور ستاد کل سپاه پاسداران به مراکز سپاه استان‌ها برای آماده نگه داشتن مراکز درمانی سپاه به همراه پرسنل مربوط، مجهز کردن این مراکز به تجهیزات انفرادی و محیطی برای ارایه خدمات درمانی به مصدومین شیمیایی، برگزاری جلسه ستاد «ش.م.ر» (شیمیایی، میکروبی، رادیواکتیو) در شهرستان‌ها و تقسیم کار بین دستگاه‌های اجرایی و امدادی نیز از جمله تصمیمات اتخاذ شده در سطح کشور بود.در ادامه تمهیدات مقامات مملکتی به منظور مقابله با حملات شیمیایی احتمالی عراق به شهرهای بزرگ ایران، ستاد تبلیغات جنگ شورای عالی دفاع هم شیوه‌نامه مربوط به فعالیت رسانه‌ای هنگام حمله شیمیایی دشمن را برای توجیه مراکز صدا و سیما در استان‌های در معرض تهدید، ابلاغ می‌کند. تهیه و پخش برنامه‌های آموزشی ساده و ابتدایی پدافند شیمیایی، تعیین آژیر حملات شیمیایی، احداث اتاق ضدشیمیایی در ساختمان‌های پخش مراکز صدا و سیما در 18 استان در معرض حمله و تهیه ماسک و لباس ضدشیمیایی برای مجری برنامه و برخی توصیه‌های دیگر از نکات محوری در این شیوه‌نامه است. این 18 استان عبارت بودند از: خوزستان، باختران (کرمانشاه)، لرستان، زنجان، کردستان، آذربایجان‌های غربی و شرقی، مرکزی، اصفهان، همدان، فارس، هرمزگان، بوشهر، تهران، چهارمحال‌وبختیاری، کهگیلویه‌وبویر احمد، ایلام و گیلان.

همچنین به صدا وسیما ابلاغ می‌شود پس از پخش آژیر حمله شیمیایی و اعلام محل و منطقه آلوده تا قبل از رسیدن اطلاعات و توصیه‌های لحظه به لحظه از محل حادثه، نوار صوتی را که حاوی توصیه‌های عمومی به مردم است پخش کرده و مردم را دعوت به خونسردی کند. قرار بود این نوار با این جملات شروع شود: «توجه! توجه! خواهران و برادران عزیز! دشمن با هدف ایجاد رعب و وحشت در شما مبادرت به تک شیمیایی نموده است. برای مقابله با این حمله و جلوگیری از تبعات ناشی از آن، توجه شما را به این توصیه‌ها که قبلا نیز در جریان آنها قرار گرفته‌اید جلب می‌کنیم...»

صبح روز پنجشنبه 11 فروردین، دو روستای حومه مریوان بمباران شیمیایی می‌شود که این حمله به‌دلیل آمادگی مردم این روستاها برای مقابله با حملات شیمیایی، تنها سه شهید و سه مجروح برجای می‌گذارد. در روز 12 فروردین، رادیو ایران، مردم را با «آژیر سبز» که در زمان حمله شیمیایی به صدا در می‌آید آشنا می‌کند. از اولین روزهای آغاز جنگ در سال 1359 تا این روز، مردم با سه آژیر قرمز، زرد و سفید به‌ترتیب با مفهوم حمله حتمی هوایی، احتمال حمله هوایی و پایان یا منتفی شدن حمله هوایی آشنا بودند. اما چیزی به نام آژیر سبز برای آنها مفهوم مشخصی نداشت. در پی چندین‌بار بمباران شیمیایی روستاهای مریوان در استان کردستان و تهدید عراق به حمله شیمیایی به شهرهای ایران، استاندار کردستان تدابیر مقامات این استان برای مقابله با چنین حملاتی را به فرمانداری‌های تابعه ابلاغ می‌کند. روز 13 فروردین، یک روستا در حومه پاوه با دو بمب شیمیایی هدف قرار می‌گیرد که 12 مصدوم بر جای می‌گذارد.

مانور اصفهانی‌ها در تهران
کمبود امکانات و تجهیزات مقابله با حملات شیمیایی در داخل کشور و گستردگی مناطق احتمالی درمعرض آسیب، دولت را وادار می‌کند در توزیع امکانات واگذار شده به استان‌ها چند مولفه تعیین کند که عبارتند از: 1. مراکز استان‌ها، 2. شهرهای عقبه مناطق عملیاتی رزمندگان، 3. میزان جمعیت شهرها، 4. تعداد حملات دشمن به شهرها، 5. شهرهای بزرگی که در مجاورت آنها تاسیسات صنعتی قرار دارند، 6. شهرهایی که مورد تهدید عراق واقع می‌شوند و 7. موارد خاصی که با نظر استاندار تعیین می‌شود. روز 14 فروردین، دو روستای مریوان باز هم بمباران شیمیایی می‌شوند. صبح روز چهارشنبه 17 فروردین، کمال خرازی، سرپرست وقت ستاد تبلیغات جنگ در یک کنفرانس خبری با حضور خبرنگاران خارجی شرکت می‌کند و درباره آخرین تحولات جنگ به سوالات خبرنگاران پاسخ می‌دهد. او در پاسخ به این سوال که در برابر احتمال حملات شیمیایی به شهرها چه اقداماتی انجام داده‌اید، می‌گوید: «دستورات و تدابیر خاصی هست که اگر مردم آن را رعایت کنند میزان خسارت به حداقل کاهش می‌یابد. همچنین ما، مردم را از طریق رسانه‌های گروهی و رادیو و تلویزیون آموزش می‌دهیم...» چند روز بعد از این کنفرانس خبری، رویترز به شایعات مطرح شده پیرامون احتمال حملات شیمیایی به شهرهای ایران اشاره کرده و می‌نویسد: «لباس‌های پلاستیکی مخصوص که سازندگان آنها ادعا می‌کنند در مقابل حملات شیمیایی از بدن محافظت می‌کند فروش خوبی دارد. همین‌طور لاستیک‌های اتومبیل، زیرا گفته شده دود برخاسته از سوختن لاستیک می‌تواند در مقابل بخارهای گازی از افراد حفاظت کند.»انتشار گزارش‌های اینچنینی در حالی بود که تحلیل‌ها درباره اینکه عراق درصدد حمله شیمیایی به شهرهای ایران است، همچنان در محافل رسمی و غیررسمی جریان داشت. در همین راستا و به منظور افزایش قابلیت‌های اجرایی کشور برای کاهش آسیب‌های ناشی از حملات شیمیایی احتمالی به شهرهای بزرگ و با هدف بالا بردن آمادگی 18 استان کشور که در معرض حملات موشکی و هوایی عراق قرار داشتند، مقادیر قابل‌توجهی تجهیزات از دستگاه‌های مهندسی (لودر، بولدزر، بیل مکانیکی و...) تا موتور برق، کنسرو، لامپ و... بین استان‌ها توزیع شد. روز 24 فروردین و در اوج بحث‌ها درباره احتمال حمله شیمیایی به شهرهای پرجمعیت مثل اصفهان و تهران، مانور دستگاه‌های پدافند شیمیایی ساخت جهاد سازندگی اصفهان در سطح شهر تهران انجام می‌شود. کاروان دستگاه‌های پدافند شیمیایی جهاد سازندگی اصفهان برای به نمایش گذاشتن قدرت و توان خود در مقابله با حملات «ش.م.هـ» (شیمیایی، میکروبی، هسته‌ای) پس از انجام یک مانور در سطح شهر اصفهان و شهرهای میمه، دلیجان و قم، راهی تهران می‌شوند. برگزارکنندگان این مانور بعد از دیدار با هاشمی‌رفسنجانی، نماینده امام(ره) در شورای عالی دفاع، در سطح شهر تهران دستگاه‌های پدافند شیمیایی را به نمایش می‌گذارند. یکی از مسوولان جهاد سازندگی اصفهان ضمن قدردانی از «مردم مقاوم شهرها» می‌گوید: «با شروع شرارت‌های رژیم رو به زوال صدام و اقدام جنایتکارانه آنان در به‌کارگیری سلاح‌های شیمیایی که هزاران تن از مردم بی‌دفاع حلبچه به شهادت رسیدند، جهاد سازندگی اصفهان به فکر مقابله با بمباران‌های شیمیایی افتاد تا سریعا بتواند محیط آلوده را پاک و آلودگی‌ها را خنثی کند و به این منظور تاکنون هشت نمونه از این دستگاه‌ها ساخته شده است. مردم مقاوم ما مطمئن باشند، اگر دشمن دست به شرارت بزند و احتمالا در شهرها از سلاح‌های شیمیایی استفاده کند آمادگی مقابله ما با این اقدام غیرانسانی دشمن صددرصد است. نمونه این دستگاه‌ها در کشور آلمان ساخته شده، اما دستگاه‌های ساخت داخل کشور خیلی پیشرفته‌تر از آنهاست. این دستگاه‌ها مانند تیم‌های آتش‌نشانی در سطح شهرها مورد استفاده قرار می‌گیرد و در صورت استفاده از سلاح‌های شیمیایی از سوی دشمن، تیم‌های عملیاتی پدافند شیمیایی خود را به محل حادثه می‌رسانند و نسبت به پاکسازی منطقه اقدام می‌کنند. مردم مقاوم ما باید بدانند جای هیچ‌گونه نگرانی نیست. باتوجه به پیشرفت‌های به دست آمده در ساخت دستگاه‌های پدافند، آلودگی‌های ناشی از کاربرد غیرانسانی و جنایتکارانه این سلاح بلافاصله خنثی خواهد شد.»

روستاها، آماده اسکان مردم
اما در حالی که مانورهای مقابله با حملات شیمیایی ادامه دارد و در مدارس به دانش‌آموزان جزواتی داده می‌شود که چگونگی ایمن ماندن در مقابل این حملات را آموزش می‌دهد، در شهر اصفهان جلسه مهمی برگزار می‌شود.

از میان شهرهایی که با حساسیت به وضعیت آن نگریسته می‌شود، نام شهر اصفهان در بالای لیست دیده می‌شود. اصفهان در این دوره از جنگ شهرها و به‌خصوص از اولین روزهای فروردین ماه 67 به این‌سو، هدف حملات شدید موشکی و بعضا هوایی دشمن قرار داشت و از طرفی تهدید به حمله شیمیایی عراق نیز همچنان پابرجا بود. به همین دلیل اقدامات احتیاطی گسترده‌ای در دستورکار قرار گرفت تا از جان مردم این شهر در قبال حملات عراق محافظت شود. از جمله این اقدامات، برگزاری یک نشست با حضور نماینده امام(ره) در جمعیت هلال‌احمر کشور با مسوول هلال‌احمر اصفهان بود که وی در این جلسه اعلام می‌کند هلال‌احمر اصفهان آمادگی دارد در صورت حمله شیمیایی عراق، به‌وسیله تیم‌های امدادرسانی ویژه با این حملات مقابله کند. در همین حال اعلام می‌شود تاکنون برای 150 روستا در استان اصفهان شناسنامه تهیه شده و امکانات این روستاها از لحاظ آب، برق، حمام، نانوایی و درمانگاه مورد بررسی قرار گرفته و هلال‌احمر قادر است در صورت وقوع وضعیت اضطراری، در هر روستا 30 الی 70 چادر برای اسکان مردم آماده کند.

پایان گمانه‌زنی‌ها درباره خطر بزرگ
در ساعات 13 و 15 دقیقه و 13 و 30 دقیقه روز پنجشنبه اول اردیبهشت 1367، دو روستا از توابع هویزه در استان خوزستان با 16 بمب شیمیایی هدف قرار می‌گیرد. تا 14 اردیبهشت هم چند شهر دیگر ایران به‌طور پراکنده بمباران و موشکباران می‌شود اما نشانه‌ای از اینکه یک شهر بزرگ در مرکز کشور هدف بمباران شیمیایی قرار گرفته باشد، وجود ندارد. درواقع پایان گرفتن رسمی آخرین دور جنگ شهرها در 31 فروردین 1367، فرصت به وجود آوردن یک فاجعه بزرگ در شهری مانند اصفهان را از صدام‌ می‌گیرد.

چهار ماه بعد، جنگ تحمیلی هشت ساله با استقرار نیروهای بین‌المللی سازمان ملل در مرزهای ایران و عراق عملا به پایان می‌رسد اما جنایاتی که صدام با استفاده از بمب‌های شیمیایی در شهرهای ایران و عراق رقم زد و همچنین پرونده باز کسانی که او را با این مواد سمی تسلیح کردند، تا همیشه تاریخ در خاطره‌ها خواهد ماند.

پس از اظهارت کمال خرازی در کنفرانس خبری خبرگزاری رویترز نوشت: «لباس‌های پلاستیکی مخصوص که سازندگان آنها ادعا می‌کنند در مقابل حملات شیمیایی از بدن محافظت می‌کند فروش خوبی دارد. همین‌طور لاستیک‌های اتومبیل، زیرا گفته شده دود برخاسته از سوختن لاستیک می‌تواند در مقابل بخارهای گازی از افراد حفاظت کند.»

اکبر هاشمی‌رفسنجانی در مورد وضعیت جنگ در تیر ماه سال 67 می‌گوید: «عراق به کمک غربی‎‎ها موشک‎‎های میان‎برد خود را به موشک دوربرد تبدیل کرده بود که به تهران و اصفهان هم می‎رسید. در آن شرایط عراق می‎توانست تبریز، اصفهان و حتی تهران را هدف بمباران شیمیایی قرار دهد که در این صورت، مانند فاجعه شیمیایی حلبچه، همه مردم می‎مردند.»




ما را در کانال «آخرین خبر» دنبال کنید