صبح نو/ متن پیش رو در صبح نو منتشر شده و انتشار آن به معنی تایید تمام یا بخشی از آن نیست

برنامه تلویزیونی «این.ج.ا» (این جمهوری اسلامی) 27‌آبان با موضوع «چالش مدیریت تصویر ملی» و با حضور دکتر فؤاد ایزدی، عضو هیأت‌علمی دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران و آقای حسام‌الدین آشنا، عضو هیأت‌علمی دانشگاه امام صادق (ع) و مشاور رییس‌جمهوری، از شبکه «چهار» سیما پخش شد.

تعارض منافع در صداوسیما
آشنا در این برنامه سخن خود را این‌گونه آغاز کرد: حرف این است که انسان وقتی تلویزیون نگاه می‌کند احساس می‌کند که در سوییس زندگی می‌کند و هنگامی که در خیابان رفت‌وآمد می‌کند، به محل کار می‌رود، با صاحب‌خانه مواجه می‌شود، احساس می‌کند واقعیت طور دیگری است.
یک ساختار اصلی داریم به نام «صداوسیما».اگر این ساختار، انحصاری و حاکمیتی باشد، احساس می‌کند که همه دشمنان علیه تصویر ملی مثبت ایرانیان هستند و تنها جایی که باید تصویر مثبت ملی بدهد، صداوسیماست. مردم مقایسه می‌کنند و می‌بینند با واقعیت فاصله دارد. مسوولانی هم که به تلویزیون می‌آیند احساس می‌کنند به آن‌ها هجوم می‌شود و فقط در صداوسیما می‌توانند از خود دفاع کنند.
او به موضوع تعارض منافع در رسانه ملی اشاره کرد و گفت: از یک طرف مخاطبان، نیازهایی دارند که می‌خواهند ببینند واقعیت چیست. فشارهایی هم روی این سازمان است که هر کسی از بیرون می‌خواهد که تصویرش بهتر نمایش داده شود. هیچ کس نمی‌خواهد درباره خودش پاسخگو باشد. همه مشکلات را گردن هم می‌اندازند.
مردم احساس می‌کنند صداوسیما برای کسانی است که در آن حضور دارند و صدای مردم در آن نیست. اینجا فاصله و انفکاک اتفاق می‌افتد.

دیپلماسی عمومی صاحب ندارد
ایزدی هم در ابتدا گفت: شما اگر مشکلی در داخل کشور داشته باشید، دیپلماسی عمومی نمی‌تواند برای شما معجزه کند. دیپلماسی عمومی می‌تواند در مدیریت تصویر به شما کمک کند منتها به‌شرط اینکه اعتباری برای آن فرد یا نهاد وجود داشته باشد. رسانه‌های بین‌المللی مشهور در دست دشمنان ما هستند.
رسانه‌های آمریکایی تحت تأثیر گفتمان دولت آمریکا هستند و در این باره پژوهش‌های زیادی هم در حوزه ارتباطات سیاسی شده است. نظریه‌ای با عنوان «Indexing» داریم که آقای «Lance Bennett» استاد ارتباطات دانشگاه واشنگتن ارائه داده است و جنگ عراق را مطالعه کرده است. او نتیجه می‌گیرد که نخبگان دو حزب خطوط قرمز رسانه‌ها را مشخص می‌کنند.
رسانه‌های دیگر کشورها هم متأثر از همین سیاست‌ها هستند. رسانه‌های اروپایی گاهی سعی می‌کنند مستقل‌تر باشند اما نهادهای صهیونیستی در آنجا هم نفوذ دارند. رسانه‌های عربی هم غیر از قطر که اخیراً بهتر عمل می‌کند، معاند جمهوری اسلامی هستند.
او با اشاره به محدودیت‌های آمریکا و اروپا برای «پرس‌تی‌وی» گفت: نتیجه این شده که تصویر ارائه شده از جمهوری اسلامی مثبت نیست. دیپلماسی عمومی هم در کشور ما صاحب ندارد. اگر شما با دوستان وزارت خارجه صحبت کنید می‌گویند ما مسوولیتی نداریم. چون مسوولش مشخص نیست و بودجه‌ها کم است و کارها هم به‌صورت علمی انجام نمی‌شود، وضعیت خوبی را در مدیریت تصویر نداریم.

ورودی رسانه باید مردم باشند
آشنا درباره موضوع جنگ روایت‌ها گفت: اینکه روایت جای خبر را گرفته، مختص ایران نیست. اگر ما یک هسته «اطلاع» را دورش پوسته‌ای از «عاطفه و روایت هنری» ببندیم،
خیلی باورپذیر می‌شود.
فرق روایت و اطلاع این است که شما آن را زمینه‌مند کنید. داستان مهم است. این داستان چطور تعریف شود مهم است. شما دوست دارید داستان را کسی برای شما تعریف کند که در غیر از داستان هم قبولش دارید. اینکه می‌گوییم منبع خبر خیلی مهم است، به همین دلیل است.
اگر کسی داستان بگوید که قبلاً داستان‌های او نقض شده است، به او اعتماد نمی‌شود. اگر همیشه روایت دست چندم از من شنیده باشید، دنبال روایت دست اول می‌گردید.
اگر شما احساس کنید که من جهت‌دار و به نفع خودم داستان می‌گویم، شما اعتمادتان را به من از دست می‌دهید.
اگر ما توازن را در خبر در جنبه‌های مثبت و منفی یک موضوع رعایت کرده بودیم، مردم احساس می‌کردند کسی که خبر می‌دهد خودش یک طرف موضوع نیست، اگر مردم احساس می‌کردند رسانه به‌عنوان نماینده مردم واقعاً پرسشگر است، در خدمت گوینده یا گوینده در خدمت نیست.
او جملاتی را با تأکید زیاد بیان کرد: «از زمانی که رسانه تعامل مثبتش با مردم را از دست می‌دهد، اعتبارش کم می‌شود. از زمانی که ورودی رسانه جامعه می‌شود، خروجی‌اش را جامعه می‌خرد. اگر شما ورودی‌تان را از رییس و معاون و آن فرد پولدار و مشهور گرفته باشید، اگر ورودی‌تان را با تلفن و دستور گرفته باشید، نباید انتظار داشته باشید خروجی شما را مردم بخرند.»
او با بیان اینکه «در شرایط ضعف رسانه ملی سایر رسانه‌ها می‌توانند کار خودشان را بکنند» گفت: اگر رسانه ملی کار خودش را درست انجام دهد، همه رسانه‌های دیگر حاشیه‌ای هستند.
همه فضای مجازی و رسانه‌های فارسی‌زبان بیگانه به حاشیه می‌روند. اگر ما مشق خودمان را درست ننویسیم یک کانال بسیار پست تلگرامی می‌تواند فضاسازی کند.

اطلاع مردم ما از مسائل بین‌المللی کم است
ایزدی با تأکید بر سخت بودن مدیریت منابع خبر در دنیای امروز گفت: امروز مانند اروپای شرقی کمونیستی نمی‌توان منابع خبر را کنترل کرد. چون منابع متعدد است.
موسسه «گالوپ» در آمریکا نظرسنجی کرده است و به این نتیجه رسیده که رسانه‌های جریان اصلی اعتبارشان حدود 20درصد است.
اصلاً یکی از دلایلی که ترامپ رییس‌جمهوری شد همین بود. اگر قرار بود این رسانه‌ها تأثیرگذاری گسترده‌ای داشته باشند، با هجمه زیادی که نسبت به ترامپ داشتند، نباید رییس‌جمهوری می‌شد.
اما در عمل هر چه CNN علیه ترامپ تبلیغ می‌کرد محبوبیتش بالاتر می‌رفت. چون منابع خبر دیگری وجود داشت که روایت سنتی رسانه‌های جریان اصلی را تعدیل می‌کرد.
او با بیان اینکه مشکل مدیریتی ما فقط مربوط به صداوسیما نیست، گفت: مدیران ما معمولاً بسیار محافظه‌کار می‌شوند. چون اگر کار خاصی هم نکنند، سر ماه حقوق‌شان را دریافت می‌کنند.
اما اگر ابتکاری به خرج دهند که با مشکلی روبه‌رو شود، خیلی دردسر برای‌شان ایجاد می‌شود. مثلاً در زمان مذاکرات برجام ما وقتی به برنامه‌ای در صداوسیما دعوت می‌شدیم، پیش از برنامه توسط مجری و مدیر بخش خبری تفهیم می‌شدیم که یک وقت نقدی به دولت نداشته باشید. چون حقوق ما وابسته به دریافتی‌ها از دولت است.
ایزدی با اشاره به شرایط خاص ایران به‌دلیل تکلم به زبان فارسی گفت: مردم ما معمولاً خیلی بین‌المللی نیستند و یا صداوسیما را می‌بینند یا رسانه‌های فارسی‌زبان خارجی. شما این حالت را در کشورهای عرب همسایه ندارید. تعداد رسانه‌ها بسیار زیاد است و یک عرب‌زبان اطلاعش از شرایط بین‌المللی بیشتر از ایرانیان است.
به همین دلیل یکی از مشکلات ما همین است که مردم احساس می‌کنند مشکلاتی که در داخل ایران می‌بینند مختص جمهوری اسلامی است. درحالی که این مشکلات در بسیاری از مناطق دنیا هست و هیچ ربطی هم به آخوندها ندارد چون در هیچ جای دنیا آخوندها حکومت نمی‌کنند.
اگر نگاه ما بین‌المللی شود و احساس عقب‌افتادگی نکنیم، می‌توانیم درک کنیم که با همه اختلاس‌ها، مشکلات اقتصادی و ناکارآمدی‌ها وضعیت ما بهتر از خیلی جاهای دیگر است و پیشرفت کرده‌ایم.
او با اشاره به شاخص‌های توسعه انسانی سازمان ملل گفت: ما بر‌اساس این شاخص‌ها در 40سال گذشته در دنیا رتبه یکم را داریم. اگر 30سال را ببینید کره جنوبی رتبه یک و ما رتبه دوم هستیم.
میانگین سن در کشور ما در 40سال گذشته، حدود 20‌سال افزایش پیدا کرده است، تعداد سالی که افراد در محیط‌های آموزشی هستند، پیشرفت گسترده‌ای داشته است. منتها مردم ما احساس می‌کنند عقب‌افتاده‌اند و جاهای دیگر دنیا در حال پیشرفت‌اند. این باید اصلاح شود. مردم خودمان را باید بین‌المللی‌تر کنیم. این کار را نتوانسته‌ایم بکنیم چون صداوسیمای خودمان کلیشه‌ای برخورد کرده است و رسانه‌های بیرونی هم چون توسط دشمن اداره می‌شود، تنویر افکار عمومی نمی‌کنند.
باید اجازه دهیم رسانه‌ها جدی‌تر عمل کنند. اینکه صداوسیمای ما دولتی است، مشکل اصلی ما نیست. اینکه صداوسیمای ما در حد نیاز امکان حرکت ندارد و زمین بازی‌اش محدود است، مشکل اصلی است. بسیاری از رسانه‌های دنیا دولتی است اما عملکردشان بهتر است.

از انحصار تولید به سمت انحصار مقررات‌گذاری
آشنا با تأکید‌بر ایجاد تنوع لازم در رسانه گفت: آیا جامعه از انحصار رسانه‌ای عبور کرده و ما در انحصار رسانه‌ای مانده‌ایم؟ یا اینکه ما و جامعه در یک جا هستیم؟
اگر دسترسی رسانه‌ای جامعه خیلی متنوع شده است، آیا تنوع فعلی خبری و سیاسی و فرهنگی ما برای جلب رضایت این جامعه متنوع با همه گسست نسلی‌ که دارد، کافی هست؟ فکر می‌کنم جامعه ما از انحصار عبور کرده و سازمان ما عبور نکرده است.
فرقی نمی‌کند که شما در شبکه «یک» خبر نگاه کنید یا در شبکه «دو»، جامعه تنوع خود را از جای دیگری تأمین می‌کند.
مشاور رییس‌جمهوری با اشاره به موضوع بازنشستگی اجباری مدیران، گفت: بعضی از مدیران سیاسی صداوسیما هم باید بازنشست شوند.
آیا این مدیران نمی‌توانند خودشان شبکه‌ای بزنند که کاملاً خط جمهوری اسلامی را دنبال کند؟
این‌ها در جنگ و در سال‌های‌76 و 88 بوده‌اند. حالا امروز باید بازنشست شوند. آیا اگر شبکه‌ای مستقل بزنند از خط خارج می‌شوند؟ نه! این‌ها هم حق دارند شبکه تأسیس کنند.
عده دیگری که تجربه کار سرگرمی دارند مانند شبکه «نسیم»، آیا مدیران‌شان نمی‌توانند از کارمندی صداوسیما خارج شوند اما زیر نظر صداوسیما و با نظارت پخش صداوسیما برنامه تولید کنند؟ مردم احساس می‌کنند که این سرگرمی مجاز از مدل خودشان است.

صداوسیما را باید شخم زد
ایزدی با بیان اینکه مخاطب نباید احساس انحصار کند گفت: باید دید راه حل این موضوع چیست.
آیا باید خصوصی‌سازی‌ که در تجربه‌های دیگر موفق نبوده است، در رسانه هم اعمال شود؟
مثلاً در حوزه مطبوعات این انحصار وجود ندارد. آیا مشکل انحصار حل شده است؟ نه.
گزارش راهبرد امنیت ملی ترامپ که اخیراً منتشر شد اصطلاحی تحت عنوان تسلیحاتی کردن اطلاعات دارد. آن‌ها روس‌ها را متهم می‌کنند اما خودشان سال‌هاست که اطلاعاتی را تسلیحاتی کرده‌اند.
ما باید در مدیریت رسانه تغییراتی ایجاد کنیم و البته ایجاد تکثر درست است اما خصوصی‌سازی در مقابل انحصار مشکل را حل نمی‌کند. صداوسیما باید یک شخم اساسی بخورد.
آشنا در پایان گفت: من از طرفداران اصلی صداوسیما هستم. من اعتقاد ندارم که صداوسیما را باید شخم بزنیم. سازمان ارزشمندترین ابزار فرهنگ‌سازی است.
ما پیشنهاد می‌کنیم که سازمان صداوسیما از انحصار صداوسیما به سمت انحصار رگولاتوری رادیو و تلویزیون برود. به جای اینکه تنها تولید کننده باشد، تنها مقررات‌گذار باشد. این به معنای تضعیف صداوسیما نیست.
ما باید قانون صداوسیما را بازنگری کنیم. هم مجلس و هم دولت روی این موضوع کار کرده‌اند. کمیسیون فرهنگی مجلس در قالب طرحی روی این کار کرده و آماده ارائه به صحن است.
دولت در کمیسیون فرهنگی کار کرده و آماده ارائه در دولت است. یکی از مشکلات، تأمین مالی است که الآن از آگهی‌ها تأمین می‌شود و این به کیفیت برنامه‌سازی لطمه می‌زند. باید این تأمین مالی پایدار طراحی شود.
ایزدی هم در پایان گفت: باید از تجربه برجام درس بگیریم و مثل ماجرای برجام در ماجرای رسانه وضعیت را بدتر نکنیم.



ما را در کانال «آخرین خبر» دنبال کنید