تابناک/ متن پیش رو در تابناک منتشر شده و انتشار آن به معنی تایید تمام یا بخشی از آن نیست

یک استاد روابط بین الملل در مجله گلوبال بریف، از امکان «توافق بزرگ» بین ایران و آمریکا پس از خروج از برجام خبر داده و استدلال‌هایی درباره این گزاره، که در کنار سایر گزاره‌های در سطح بین الملل محل بحث است را مطرح کرده است.

 دکتر کیهان برزگر، استاد روابط بین الملل، در مقاله‌ای که در مجله گلوبال بریف کانادا منتشر کرد، نوشت: «در می 2018 دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا از توافق جامع هسته ای بین ایران و قدرت های بزرگ (برجام) به منظور دستیابی به یک توافق بهتر، در گفتار خودش، خارج شد تا مسائل گسترده تری از جمله محدود کردن برنامه موشکی ایران و مهار نقش منطقه ای این کشور را هم مد نظر قرار دهد؛ اما برجام تنها حوزه ای بود که می توانست ایران را به سمت یک مصالحه حداقلی با آمریکا در قالب مذاکرات و تبادلات دیپلماتیک دوجانبه هدایت کند.

ترامپ بر این باور است که اعمال تحریم های سخت اقتصادی، ایران را از درون ضعیف کرده و کشور را در آستانه فروپاشی می برد و همین امر تصمیم گیران ایران را مجبور به پذیرش تقاضاهای آمریکا، به ویژه تغییر سیاست منطقه ای آن خواهد کرد. هدف اصلی ترامپ هم این است که نشان دهد به سیاست سنتی آمریکا در مهار نقش و نفوذ منطقه ای ایران در توازن قوای منطقه ای متعهد است. او از این طریق، سعی دارد تا رضایت متحدین منطقه ای اش یعنی عربستان سعودی، امارات و اسرائیل را جلب کند. اینها کشورهایی هستند که اکنون در خط اول شکل دهی یک ائتلاف ضد ایرانی در منطقه هستند.

قصد اصلی رئیس جمهور آمریکا از پیگیری این سیاست، انجام گفتگوهای مستقیم با ایران در قالب یک "توافق بزرگ" است که در آن وی بر اساس روحیه معامله ـ محور خود، خواهان به حداکثر رساندن منافع اقتصادی و استراتژیک آمریکا در حداقل زمان ممکن است. بعد از چندین دور فشارهای سیاسی و تهدیدهای توییتری و درست قبل از اجرایی کردن دور اول تحریم های اقتصادی علیه ایران در اوایل آگوست 2018، ترامپ ناگهان اعلام کرد، آمادگی لازم برای گفت وگو با رهبران ایران در همه زمینه ها و بدون هیچ گونه پیش شرطی را دارد. او قبلا چند دور مذاکره مشابه با رهبر کره شمالی کیم جون اون و رهبر روسیه ولادیمیر پوتین، البته بدون دستیابی به نتایج مشخصی انجام داده بود.

اما در حال حاضر، به چند دلیل گفت وگوی مستقیم بین ایران و آمریکا نامحتمل است؛ نخست اینکه، ایران پیش از این با آمریکا در موضوع هسته ای مذاکره کرد که نتیجه آن خروج آمریکا از برجام و بازگشت به سیاست قبلی به اصطلاح "تغییر رژیم" بوده است. این مسأله خود یک قدم دیگر بر حس بی اعتمادی و ناامنی استراتژیک ایران نسبت به اهداف آمریکا افزوده است.

دوم، همزمان با تقویت بی اعتمادی به آمریکا به عنوان یک شریک مذاکراتی، ایران اکنون تمایل بیشتری به توافقات چندجانبه در روابط بین المللی با سایر کشورها و قدرت های جهانی دارد. منطق پذیرش اولیه ایران برای ورود به مذاکرات مستقیم با آمریکا در گذشته هم بیشتر به منظور شکستن بن بست حاصل از چند سال مذاکره هسته ای با طرف غربی و هموار کردن مسیر برای دستیابی به یک توافق نهایی چندجانبه با قدرت های بزرگ بود تا از این طریق هرگونه توجیه بین المللی برای اتصال برنامه هسته ای ایران به موضوع افزایش ناامنی بین المللی خنثی شود.

سوم، از دیدگاه ایران، برنامه موشکی و سیاست منطقه ای آن ارتباط مستقیمی با منافع و امنیت ملی کشور دارد؛ لذا هرگونه مصالحه روی آنها به گونه ای به عنوان یک موضوع باخت-برد و قرار گرفتن ایران در وضعیت باخت تصور می شود؛ بر این مبنا، از نگاه ایران، این موضوعات کاملا مستقل از مذاکرات هسته ای هستند که بر یک منطق و فرمول برد-برد به سرانجام رسید و می توانست در شرایطی به نقطه اولیه بازگردد. در واقع، تهران و واشنگتن برداشت های کاملا متضادی از فعالیت های هسته ای ایران و سیاست منطقه ای این کشور دارند. ایران استدلال می کند که فعالیت هایش در ماهیت تدافعی است، در حالی که واشنگتن آنها را تهاجمی و گسترش خواهانه فرض می کند.

ایران انتظار داشت که برجام منافع اقتصادی و رفع تهدیدات سیاسی ـ امنیتی به همراه داشته باشد. اکنون با خروج آمریکا از برجام، هر دوی این موارد بازگشته اند. همین تحول سبب شده تا ایران یک سیاست دوجنبه ای برای مواجهه با تهدیدات جدید آمریکا در پیش بگیرد؛ نخست، ایران اعلام کرد در توافق هسته ای بدون حضور آمریکا باقی می ماند تا از این طریق احتمال هرگونه ائتلاف سازی علیه کشور را در سطح بین المللی خنثی کند. در این راستا، تمایل ایران به گسترش بیشتر روابط با روسیه، چین، کشورهای اروپایی و ترکیه، یعنی همه آنهایی که به نوعی در تضاد با سیاست های جاری ترامپ در مسائل جهانی قرار دارند، تقویت شد.

دوم، ایران یک سیاست مقاومتی به منظور دفع تهدیدات اعمالی آمریکا با تمرکز بر راهبرد "نگاه به درون" را در پیش گرفت تا از این طریق ظرفیت و قوت اقتصاد ملی خود را تقویت کرده و همزمان با بهره برداری از موقعیت برترژئوپلتیک خود در مدیریت بحران های منطقه ای به ایفای نقش سیاسی خود بپردازد. با نوعی "اتصال منطقه ای" هدف اصلی این راهبرد تقویت قدرت ملی و نقش منطقه ای ایران است.»



ما را در کانال «آخرین خبر» دنبال کنید