سازندگی/ متن پیش رو در سازندگی منتشر شده و انتشار آن در آخرین خبر به معنی تایید تمام یا بخشی از آن نیست

حسن روحانی، رئیس‌جمهور ایران که برای سفر رسمی به عراق سفر کرده، چهارشنبه با آیت‌الله علی سیستانی از مراجع تقلید شیعه در این کشور که ساکن شهر نجف است، دیدار کرد.

ساناز نفیسی| به گزارش خبرگزاری ایرنا، این اولین دیدار یک رئیس‌جمهور ایران با آیت‌الله سیستانی در عراق است. براساس داده‌های این گزارش محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران و ایرج مسجدی، سفیر این کشور در بغداد آقای روحانی را در ملاقاتش با آیت‌الله سیستانی همراهی کردند. آیت‌الله سیستانی پیش از این با برخی مقام‌های ایران که به عراق سفر کرده‌اند، دیدار کرده بود. از‌جمله با اکبر هاشمی رفسنجانی، رئیس پیشین مجمع تشخیص مصلحت نظام که زمستان دو سال پیش درگذشت، در نجف دیدار داشت.

خبرگزاری فرانسه با اشاره به دیدار میان رئیس‌جمهوری ایران و آیت‌الله سیستانی در این باره با اشاره به نقش آیت‌الله سیستانی در اعلام فراخوان برای مبارزه مردمی با تروریست‌های داعش در خاک این کشور نوشت: «‌فتوای مرجع تقلید عراق در سال ۲۰۱۴ برای مبارزه با تروریست‌های داعش زمینه را برای شکل‌گیری بسیج مردمی تحت عنوان نیروهای حشد الشعبی فراهم کرد، گروهی که با کمک ایران نقشی برجسته در شکستن کمر گروه‌های تروریستی ایفا کردند». روابط ایران و عراق پس از جنگ هشت ساله و سقوط صدام حسین در سال ۲۰۰۳ فصل جدیدی را تجربه کرد.

رابطه میان دو بازیگر به اندازه‌ای گسترده شد که ایران نه‌تنها در قامت مهم‌ترین شریک تجاری عراق در حوزه انرژی (نفت و گاز) تعریف شد، بلکه تهران در زمان مانور قدرت گروه تروریستی داعش در خاک عراق برای شکست این گروه تروریستی نقش برجسته‌ای ایفا کرد. المانیتور طی یادداشتی با اشاره به دیدار تاریخی رئیس‌جمهوری ایران و مرجع شیعیان عراق در این‌باره نوشت: «‌طبیعتا این دیدار می‌تواند زمینه را برای ارتقای تعامل میان دو بازیگری که از منظر دینی و مذهبی و فرهنگی همگونی‌های فراوانی دارند، هموار کند».

در ادامه این یادداشت با اشاره به قدرت آیت‌الله سیستانی در ساختار سیاسی عراق و نفوذش میان مردم این کشور دیدار رئیس‌جمهوری ایران با آیت‌الله سیستانی را گامی جدی برای مقابله با دشمنان این دو کشور قلمداد کرد. این بازیگران تلاش دارند تا با تیره کردن روابط دو بازیگر، ایران را در موضع ضعف قرار دهند، این دیدار حتی می‌تواند بر تبدیل شدن عراق به میدانی برای جنگ نیابتی با ایران خط بطلانی بکشد.

نقش برجسته آیت‌الله سیستانی در ثبات عراق
به نوشته نشریه میدل ایست «المانیتور» آیت‌الله سیستانی نقش برجسته‌ای در معادلات سیاسی عراق دارد، این مهم بارها در برهه‌های تاریخی و سیاسی ایشان اثبات شده است. پیش از انتخابات پارلمانی پیش‌بینی می‌شد که به‌واسطه تنش میان گروه‌ها و جناح‌های سیاسی، طرفین نتوانند در‌مورد انتخاب رئیس‌جمهوری، نخست‌وزیر و رئیس مجلس به توافقی جامع دست یابند، با این حال‌ پشت صحنه تمامی این تحولات، آیت‌الله سیستانی زمینه را برای بهبود کاهش تنش‌ها فراهم کرد، از همین رو بسیاری از ناظران آیت‌الله سیستانی را صرفا یک مرجع تقلید و روحانی برجسته عراقی تلقی نمی‌کنند، چرا‌که او نقشی برجسته در تثبیت ثبات در کشوری داشته که درگیر چند‌صدایی ناشی از چند‌قومیتی و چند‌مذهبی است، از همین رو برخی او را ناجی عراق قلمداد می‌کنند.

از سال ۲۰۰۳ یعنی زمانی که صدام حسین سقوط کرد، نجف اشرف به عنوان مقر استقرار علما و روحانیون شیعه عراقی به کانون اصلی مبارزه علیه استعمار و استبداد تبدیل شد، در این برهه زمانی روحانیون نجف مردم را به بردباری برابر مانور نظامیان آمریکایی مستقر در خاک عراق تشویق می‌کردند، چرا‌که هرگونه رویارویی می‌توانست ابعاد خشونت حاکم را گسترش دهد. روحانیون نجف و در راس آنها آیت‌الله سیستانی تلاش کردند نقششان را با لحاظ کردن دو اصل متضاد اما مرتبط با یکدیگر تعریف کنند.

اول، حفظ بی‌طرفی سیاسی حداقل در ظاهر، دوم، ترسیم تصویری از وحدت فرقه‌ای و وطن‌پرستی فراگیر در عراق. بسیاری از ناظران بر این باورند که روحانیون عراق به‌خصوص آیت‌الله سیستانی در تحقق این مهم موفق شدند، به باور قاسم البدیع، اشغال عراق توسط نظامیان آمریکایی برای مراجع نجف به‌خصوص آیت‌الله سیستانی بسیار پر‌هزینه بود، با این حال این گروه از روحانیت برای حراست از یکپارچگی و جلوگیری از تنش‌های داخلی به واسطه احترامی که میان مردم عراق داشتند آنها را به صبر برابر اشغالگری تشویق کردند، این مهم در عمل نیز نمایان بود، مرجعیت عراق با تلاش‌های نظامی جنبش‌های مختلف مخالفت می‌کردند. از همین رو در سال ۲۰۰۴ مخالفت‌های علمای نجف و آیت‌الله سیستانی با شکل‌گیری جنبش‌هایی نظامی جهت مدیریت جنگ‌های خیابانی با نیروهای اشغالگر اوج گرفت.

در سال ۲۰۰۵، یعنی زمانی که سنی‌ها و احزاب وابسته به آنها تلاش کردند تا زمینه را برای تحریم انتخابات هموار سازند، آیت‌الله سیستانی و سایر مراجع نجف در تشویق مردم برای مشارکت در انتخابات نقش برجسته‌ای ایفا کردند. این مهمی است که بر موقعیت و تاثیر آیت‌الله سیستانی در فرآیند انتخابات سال ۲۰۱۰ مهر تایید زد، به نوشته البدیع، ـ«آیت‌الله سیستانی در افزایش مشارکت مردم در فرآیند انتخابات سال ۲۰۱۰ نقشی برجسته داشت با این حال تا پایان کارزار نه از جناحی حمایت کرد و نه پشت چهره‌ای سیاسی قرار گرفت، او صرفا از مردم عراق خواست تا در تعیین سرنوشتشان مشارکت کنند، مردم هم دعوتش را پذیرفتند».

شکست پروژه واگرایی دینی
از سال ۲۰۰۳ پروژه جدیدی برای تخریب روابط سیاسی ایران و عراق به راه افتاد. دشمنان منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای این دو بازیگر به واسطه هراس از نزدیکی دو بازیگری که به لحاظ دینی و فرهنگی نقاط مشترک فراوانی داشتند، تلاش کردند تا نجف را مرکز فقهی اسلامی و جهان‌شمول قلمداد کرده و قم را در قالب مرکزی برای ارائه تحلیل سیاسی معرفی کنند، به بیانی دیگر خواسته طراحان این پروژه تقابل میان شیعیان عراقی و ایرانی برابر هم بود، البدیع در این باره نوشت: «‌ترسیم نجف به‌عنوان مرکزی تحقیقاتی و فقهی طبیعتا تلاشی بود برای کاستن وزن فقهی حوزه‌های علمیه قم، با این حال این استراتژی مخرب به نتیجه نرسید، چرا که روابط میان روحانیون ایران و عراق دارای ماهیت و پتانسیل منحصر‌به‌فردی است و هر دو طرف با تکیه بر تحقیقات و نوآوری‌هایشان در تعامل با یکدیگر قرار دارند، از همین رو تدبیر علمای قم و نجف پروژه دشمنان را در‌هم شکست».

طراحان این پروژه مخرب یک مولفه اساسی را در طراحی این پروژه لحاظ نکردند و آن هماهنگی ساختاری و ایدئولوژیک نسبی میان دو ساختار مذهبی و دینی است، هرچند ممکن است روحانیون قم و نجف در برخی از اصول فقهی از رویکردهای متفاوت از یکدیگر پیروی کنند، اما این مهم مانع از تعامل مشترک میان دو نخواهد شد، تعاملی که منشاء بسیاری از ابتکار عمل‌ها در حوزه‌های دینی شده و عاملی بوده برای تقویت روابط و پایه‌های دو قدرت.

طراحان این پروژه مخرب اگر تاریخچه روابط حوزه‌های علمیه نجف و قم و حتی روابط روحانیون مستقر در این دو نهاد عظیم مذهبی را نیز لحاظ می‌کردند، به این نتیجه می‌رسیدند که حتی تغییرات ژئوپلتیک و ژئو‌استراتژیک میان دو بازیگر قادر نخواهد بود روابط روحانیون دو کشور را تحت تاثیر قرار دهد، از همین رو دیدار رئیس‌جمهوری کشورمان با آیت‌الله سیستانی، مرجع شیعیان عراق در این برهه که ایالات متحده از پایگاهش در عراق می‌خواهد به‌عنوان عاملی برای تحرک ایران و رصد کردن فعالیت‌های تهران استفاده نماید، بسیار با‌اهمیت است، این دیدار نشان می‌دهد، آن واگرایی که ایالات متحده و متحدان منطقه‌ای‌اش تلاش داشتند تا در رابطه ایران و عراق به‌خصوص در حوزه دینی تعریف کنند، بی‌نتیجه مانده است.



ما را در کانال «آخرین خبر» دنبال کنید