شرق/ متن پیش رو در شرق منتشر شده و انتشار آن در آخرین خبر به معنی تایید تمام یا بخشی از آن نیست

«مردم قدرت خرید ندارن، امروز از صبح سه تا مشتری داشتم، 150 گرم گوشت، نیم‌کیلو جگر و یه دونه مرغ فروختم. پارسال اوضاع خیلی بهتر بود؛ الان مردم هیچی نمی‌خرن». این را پیرمرد قصابی می‌گوید که جلوی مغازه‌اش در یکی از محله‌های نعمت‌آباد تهران، روی صندلی نشسته و رفت‌وآمد مردم را در خیابان نگاه می‌کند. بعد از کمی مکث ادامه می‌دهد: «پارسال که هیچی، نسبت به دو ماه گذشته هم فروش نصف شده، چند روز پیش یکی از مشتری‌ها پنج‌ هزار تومن داد دستم و گفت به اندازه پنج‌ هزار تومن گوشت می‌خوام. با این پول صد گرم گوشت‌ هم نمی‌تونستم بهش بدم». از جایش بلند می‌شود و داخل مغازه می‌رود، به گوشت و مرغ‌های داخل مغازه اشاره می‌کند و می‌گوید: «پارسال یک روز در میان چهار تا لاشه می‌خریدیم و همه‌اش رو می‌فروختیم. این لاشه رو از دیروز خریدم تا الان نتونستم نصفش رو بفروشم، پارسال روزی 500 کیلو مرغ می‌خریدیم الان خریدمون شده روزی 200 کیلو مرغ، اونم تازه اگه بتونیم بفروشیم. هم تعداد مشتری‌هامون کم شده، هم میزان خرید مشتری‌‌ها پایین اومده. همون مشتری ‌که پارسال یه شقه گوشت می‌خرید، الان میاد میگه نصف سردست یا یه گردن بده».


روزبه‌روز مواد غذایی گران‌تر می‌شود و افرادی که توان خرید آن را ندارند تا آنجا که می‌توانند از مصرف مواد غذایی خود می‌کاهند، میزان برخی از اقلام خوراکی از سبد خرید مردم کاهش پیدا کرده و برخی مواد غذایی رفته‌رفته به‌طور‌کامل از سفره آنها حذف می‌شوند. کاهش و حذف هر کدام از این مواد شاید به‌طور آنی تأثیرات خود را نشان ندهد، اما به مرور زمان تأثیراتش بر جسم و روان مردم نمایان خواهد شد و می‌تواند بار بیماری‌های داخل کشور را در سال‌های آینده تحت تأثیر قرار دهد. گوشت و مرغ از اصلی‌ترین اقلام غذایی بودند که در ماه‌های گذشته میزان آنها در سبد خانوار تحت تأثیر گرانی‌ها کاهش پیدا کرد؛ به‌طوری‌که صدای نمایندگان را هم درآورد. اوایل دی‌ماه علی قربانی، نماینده مردم بجنورد در مجلس شورای اسلامی، با بیان این موضوع که میلیاردها دلار ارز چهارهزارو 200 تومانی برای کالاهای ضروری اختصاص داده شده است ولی مردم در بازار کالاها را گران می‌خرند گفت اگر این روند ادامه پیدا کند گوشت و مرغ هم از سبد خانوار حذف خواهد شد. او در تذکری به وزیر صنعت، معدن و تجارت گفت: وزیر صنعت متولی اصلی تنظیم بازار در کشور است، وزیر جهاد کشاورزی متولی اصلی تنظیم بازار محصولات کشاورزی و دامی است. میلیاردها دلار ارز چهارهزارو 200 تومانی برای کالاهای ضروری اختصاص داده شده است، ولی مردم در بازار کالاها را گران می‌خرند، قیمت مرغ در بازار به بیش از ۱۴ هزار تومان و قیمت گوشت نیز به بالای ۷۰ هزار تومان رسیده است. به‌تدریج یارانه ماهانه یک نفر نیم‌کیلو گوشت قرمز هم نخواهد شد، وقتی گوشت‌ قرمز منجمد وارداتی که با ارز چهارهزارو 200 تومانی در برخی فروشگاه‌ها به بالای ۵۰ هزار تومان به فروش می‌رسد، هشدار می‌دهم که اگر این روند ادامه پیدا کند گوشت مرغ هم از سبد خانوار حذف خواهد شد. افزایش بی‌رویه قیمت مرغ، گوشت قرمز، روغن و دارو در بازار توجیه‌ناپذیر است. تأمین معیشت خانوارهای با درآمد متوسط هم با مشکل روبه‌رو شده است. اگر این گرانی‌ها ادامه پیدا کند، باید یک برنامه‌ریزی دیگر برای تقویت معیشت مردم انجام شود. اختصاص ۱۴هزار میلیارد ارز چهارهزارو 200 تومانی از جیب مردم در شرایطی که کالاها گران فروخته می‌شوند، نوعی توزیع رانت در کشور خواهد بود. گرانی‌ها و تأثیر آن بر سبد خانوار شاید به صورت آنی تأثیرات خود را بر سلامت مردم نشان ندهند، اما به‌ گفته کارشناسان حوزه تغذیه، این موضوع به‌تدریج بر سلامت مردم تأثیر خود را خواهد گذاشت؛ به‌طوری‌که به گفته رئیس انجمن مبارزه با گرسنگی، اگر این شرایط به همین شکل ادامه داشته باشد، نسل بعدی شاهد کندذهنی میان ایرانیان خواهد بود. نتایج یک تحقیق بین‌المللی نشان از افزایش برخی بیماری‌ها در ایران دارد که علت برخی از آنها رژیم غذایی نادرست است. مطالعه بین‌المللی «بار بیماری‌ها» در سال ۲۰۱۷ ‌با مشارکت سه‌هزار و ۶۷۶ محقق از ۱۴۶ کشور و ازجمله‌ ۲۰۰ محقق از ایران، انجام و نتایج آن نوامبر ۲۰۱۸، در مجله معتبر بین‌المللی «لنست» منتشر شده است. اگر به نتایج این تحقیقِ بین‌المللی استناد کنیم، اثراتِ سوء فقر غذایی عیان می‌شود.

در این تحقیق، بیماری‌های قلبی‌وعروقی با ۲۷ درصد افزایش‌، سکته مغزی با ۱۹ درصد افزایش‌، آلزایمر با ۱۰۳ درصد افزایش، بیماری‌های قلبی ناشی از فشار خون بالا با ۵۵ درصد افزایش‌، دیابت با ۷۶ ‌درصد افزایش، بیماری‌های مزمن انسدادی ریوی با ۴۰ درصد افزایش، بیماری‌های مزمن کلیوی با ۵۶ درصد افزایش، اختلال‌های نوزادی با ۶۰ درصد کاهش، بیماری‌های عفونی دستگاه تنفسی با ۰.۶ درصد افزایش، نواقص مادرزادی با ۵۴ درصد کاهش، مهم‌ترین علل مرگ در ایران را تشکیل می‌دهند.

می‌خواهیم بدانیم چرا خانوارهای ایرانی دچار این بحران‌های سلامتی شده‌اند؛ چرا فشار خون بالا و رژیم غذایی نامناسب تا این اندازه افزایش را نشان می‌دهد. با بررسی بودجه خانوار و شیب تند کاهش مصرف مواد غذایی متناسب با سبد تغذیه معرفی‌شده از سوی انستیتو تغذیه -به عنوان الگویی سالم- درمی‌یابیم که خانوار کارگری از سال ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۶ مجبور شده است برای تأمین نیازهای غذایی خانوار خود ۲۰۰درصد افزایش هزینه را تحمل کند و در نتیجه، برای ادامه زندگی، سبد خود را هر روز خالی‌تر کرده است و بازهم نتوانسته تعادلی بین مخارج و دریافتی خود ایجاد کند.
اما در این بازه زمانی، یعنی از سال ۱۳۹۱ تا امروز، چقدر کاهش کالری دریافتی داشته‌ایم؛ کاهش ۵۳۱ کیلوکالری دریافتی سرانه در هر روز. این کاهش باید منجر به سوءتغذیه، کاهش وزن و متناسب با آن کاهش آمار چاقی شود. در کنار این شاخص، دریافت غذای بی‌کیفیت خارج از هرم غذایی، چربی اشباع، نمک زیاد، محتویات غذایی نامتناسب با یک وعده غذای سالم به همراه بیماری‌های روحی و روانی، منجر به سوءهاضمه و عدم‌ جذب صحیح شده که به همراه دریافت کالری‌های مضر از غذاهای ناسالم، موجب تشدید بیماری‌ها در خانوارهای کارگری شده است. کاهش ۵۳۱ کیلوکالری دریافتی روزانه از سهم سبد سالم و مغذی در کنار کاهش ۸۲ درصدی قدرت خرید، خانوار کارگری را برای بقا مجبور به «ارزان‌خری» کرده است. «ارزان‌خری» کلید مرگ خاموش خانوار کارگری و عامل مهم بیماری‌های متابولیکی ازجمله فشارخون، قند، چربی، تیروئید، آرتروز، ورم اندام‌های تحتانی، چربی شکمی، نارسایی کبدی و... است.
تورم که به بالاتر از ۴۰ درصد رسید، بانک مرکزی رویه‌ ده‌ها ساله خود را کنار گذاشت و انتشار آمار تورم را متوقف کرد؛ با این حال، کمتر از یک ماه بعد از این اقدام بانک مرکزی، مرکز آمار ایران گزارش داده که تورم دی‌ماه به آستانه ۴۰ درصد رسیده است. در گزارش مرکز آمار از تورم ماه گذشته، نشانه‌های نگران‌کننده‌ای دیده می‌شود... .

مرکز آمار ایران، نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه برای خانوارهای کشور (تورم دی‌ماه امسال نسبت به دی‌ماه سال گذشته) را ۳۹.۶ درصد اعلام کرده است. نرخ تورم خانوارهای روستایی از این هم بیشتر بوده و به ۴۲.۷ درصد در ماه گذشته رسیده است. در واقع، نه تنها تورم شدید به مناطق روستایی کشور رسیده است، مردم این مناطق حالا دیگر بیشتر از نواحی شهری، طعم تلخ افزایش قیمت‌ها را می‌چشند.
گزارش مرکز آمار حاکی از این است که افزایش قیمت خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها، بسیار بیش از نرخ تورم بوده است. در دی‌ماه امسال، شاخص قیمت خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها نسبت به ماه مشابه در سال گذشته، افزایش ۵۶.۱ درصدی را تجربه کرده است. در واقع، تأمین نیازهای اولیه زندگی، بر اثر تورم و افزایش قیمت‌ها، دشوارتر شده است. مرکز آمار سهم خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها را از سبد کلی کالاها و خدمات مصرفی خانوار ۲۶.۶ درصد در نظر می‌گیرد. واضح است خانوارهایی که بیش از این میزان، مواد غذایی در سبد مصرفی‌شان سهم داشته باشد، تورم شدیدتری را تجربه می‌کنند.
گزارش مرکز آمار نشان می‌دهد که قیمت گوشت قرمز و گوشت ماکیان در دی‌ماه امسال نسبت به دی‌ماه سال گذشته ۷۵.۶ درصد افزایش یافته است. ماهی‌ها و صدفداران نیز افزایش قیمت ۸۲.۵ درصدی را تجربه کرده‌اند. قیمت میوه و خشکبار نیز ۷۶.۶ درصد افزایش یافته است.
در بخش خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها، حتی ضروری‌ترین نیاز زندگی، یعنی نان و غلات نیز از افزایش قیمت بی‌نصیب نمانده و افزایش قیمت ۲۸.۷ درصدی را تجربه کرده است قیمت سبزی‌ها و حبوبات نیز ۵۱.۷ درصد در دی‌ماه امسال در مقایسه ‌با دی‌ماه سال گذشته افزایش یافته است.

هنوز صحبت‌های فروشنده تمام نشده بود که زن جوانی به ‌همراه پسربچه حدودا سه‌‌ساله‌اش وارد مغازه شد و از فروشنده خواست یک مرغ به او بدهد. به زن جوان نزدیک شدم و وقتی از او درباره تأثیرات گرانی مواد غذایی بر زندگی‌‌شان پرسیدم، گفت: «سال گذشته ماهی یک تا یک‌ونیم کیلو گوشت و دو تا مرغ می‌گرفتیم، اما الان شده فقط یک مرغ، گوشت خیلی گرون شده دیگه نمی‌تونیم بخریم. قبلا کنار برنج، خورشت و مرغ درست می‌کردم اما الان غذاهامون شده املت، استانبولی، لوبیاپلو و عدس‌پلوی بدون گوشت. چندبار هم در ماه به خاطر پسرم غذاهایی با مرغ درست می‌کنم». کمی‌ آن‌سوتر زهرا همراه با دو پسر حدودا پنج‌ساله و سه ساله‌اش از جلوی مغازه قصابی رد می‌شود. او که هشت ماه است نتوانسته گوشت بخرد، از تأثیر گرانی‌‌ها بر نوع تغذیه خانواده‌اش می‌گوید: «هشت ماهه بچه‌هام گوشت نخوردن، همه‌چیز گرون شده، قبلا همیشه تو یخچالمون لبنیات داشتیم الان نه، قبلا همه‌ نوع میوه‌ می‌خوردیم اما الان فقط پرتقال و نارنگی می‌خریم. حتی غذاهامونم تغییر کرده الان بیشتر املت، تخم‌‌مرغ و گوجه‌بادمجون می‌‌خوریم همسرم ماهی یک‌میلیون و 200 هزار تومن حقوق می‌گیره. جمعه‌ها هم میره دستفروشی اما بازم به سختی زندگی می‌کنیم». پسر کوچکش را نشان می‌دهد: «قبلا خیلی تپل بود، نسبت به قبلا ضعیف شده، بچه‌ها نسبت به قبل بیشتر سرما می‌خورن و مریض می‌شن. پسر کوچیکم تو این ماه دوبار سرما خورد. اینا همش به خاطر اینه که بدنش ضعیف شده». دو زن جوان که همسایه زهرا هستند صحبت‌هایمان را می‌شنوند، بعد از سلام و احوالپرسی با زهرا هر یک درباره تجربه گرانی‌ها در زندگی شخصی‌‌شان می‌گویند، یکی از آنها که یک دختر شش‌ساله دارد و خودش هم هفت‌ماهه باردار است، می‌گوید: «به خاطر گرانی‌ها نمی‌تونیم ماهی بخریم، من هفت‌ماهه باردارم و دکتر تأکید کرده حداقل دو وعده در هفته باید ماهی بخورم، اما به خاطر گرانی‌‌ها نتونستم ماهی بخورم، مصرف گوشت و مرغ رو هم کم کردیم». زن دیگر در ادامه صحبت‌های او می‌گوید: «دیروز ماهی قیمت کردم کیلویی 37 هزار تومن بود، اگه بخوام دو کیلو بخرم می‌شه حدود 60 هزار تومن. داخلش رو هم خالی کنم، مگه چقدر ازش می‌مونه؟ واقعا با این گرونی نمی‌شه ماهی خرید. قبلا حداقل در ماه یک یا دو بار ماهی می‌خریدم الان نزدیک یک ساله ماهی نخوردیم. گوشت هم خیلی کم تو غذا استفاده می‌کنم، اما مرغ می‌خرم. نسبت به پارسال خوردن لبنیاتمونم نصف شده، میوه ‌هم گرون شده اگه پارسال از هر چیزی یکی، دو کیلو می‌گرفتم الان از هر کدوم نیم کیلو می‌گیرم. آجیل هم که کامل حذف شده. شب چله نتونستیم آجیل بخریم. الان مدت‌‌‌هاست دخترم که پنج ‌سالشه آجیل نخورده. گرونه، نمی‌تونم براش بخرم. همه اینا روی بچه‌هام تأثیر گذاشته». به فرزند یک‌ساله‌ای که در آغوش دارد، اشاره می‌کند و می‌گوید: «به این بچه شیر می‌دم اما بچه‌م ضعیفه وقتی تغذیه من درست نیست معلومه که روی بچه‌ هم تأثیر می‌ذاره».
چند کوچه آن‌طرف‌تر وارد سوپرمارکت می‌شویم، مغازه‌دار‌ها هم از گرانی گلایه‌ دارند و فروششان درمقایسه‌با گذشته بسیار کم شده است. مرد جوانی که صاحب مغازه‌ است می‌گوید: «الان دیگه مردم فقط چیز‌های ضروری می‌خرن. از زمانی که لبنیات گرون شده، مردم کمتر شیر و ماست می‌خرن، سال گذشته روزی 30 تا شیر می‌فروختیم الان شده روزی 12 تا. الان مردم بیشتر شیر کیسه‌ای می‌خرن، اونم که کیفیت نداره بیشترش رو آب پر کردن. دیگه کسی دبه‌ای ماست نمی‌خره، الان همه از این کوچیکا می‌خرن. پارسال دبه‌ای هفت تومن بود، الان شده 16 هزار تومن. پارسال یک روز در میان هفت تا ماست لیوانی می‌گرفتیم، الان سه تا می‌گیریم». مشتری وارد مغازه می‌شود و صحبت‌های مرد را قطع می‌کند.

*آقا سس کم‌چرب دارین؟
صاحب مغازه یک سس کوچک با در سبزرنگ به خانم می‌دهد می‌گوید: «سه‌هزارو 500 تومان».
* از اونا که درش صورتی بود ندارین؟
نه دیگه از اونا نمیارم. اونا مال شرکت... هست شده پنج هزار تومن، دیگه کسی نمی‌خره.
مشتری زیر لب درباره گرانی‌‌ها غر می‌زند. از او درباره تأثیرات گرانی بر سبد خریدش می‌پرسم. او در پاسخ می‌گوید: «پارسال مثلا هفته‌‌ای سه تا شیر یک لیتری می‌گرفتم. اما الان شاید هفته‌‌ای یک دونه بگیرم معمولا برای پسرم که سه سالشه از این شیر کوچیکا می‌خرم اما خودمون نمی‌خوریم. از خرید‌های غیرضروری کلا زدم چون نمی‌تونم بخرم. مستأجرم، همسرم کارش طوری نیست که بتونم خرید کنم». کیسه‌هایی را که در دست دارد، نشان می‌دهد تعدادی گوجه، لیمو، پیاز، نارنگی، پرتقال، سیب‌زمینی و... است. می‌گوید: «این خرید دو هفته من است. هیچی نخریدم شده 50 هزار تومن. باید یک جوری برنامه‌ریزی کنم که به دو هفته برسه».

مشتری از مغازه خارج می‌شود و صاحب مغازه ادامه می‌دهد: «تا چند وقت پیش که قیمت لبنیات به اوج خودش رسیده بود، اصلا لبنیات فروش نداشتیم مردم نمی‌تونستن بخرن تا اینکه یه کم قیمتش پایین اومد، اما بازم مثل پارسال مردم نمی‌خرن. چون هنوزم گرونه. البته فروش بعضی چیزا هم بالا رفته. بعد از اینکه گوشت گرون شد فروش تخم‌مرغ ما بیشتر شد اگر قبلا دو کارتن می‌خریدیم تخم‌مرغ برای مغازه می‌آوردیم الان شده سه، چهار کارتن. مردم بیشتر دنبال اقلام ارزون هستند. شیر کیسه‌ای قبلا یک سبد میاوردم الان چهار سبد میارم به خاطر اینکه نسبت به شیر‌های دیگه ارزون‌تره. تقریبا نصف اون یکی شیرا قیمت داره. مردم قبلا شیر کیسه‌‌ای کمتر می‌خریدن اما وقتی گرون شد دیگه بیشتر مردم شیر کیسه‌ای می‌گیرن. ماکارونی زیاد گرون نشده برای همین مردم نسبت به قبل ماکارونی بیشتر می‌خرن. سویا باز هم خیلی می‌خرن به جای گوشت سویا می‌ریزن تو غذاشون».

یکی از گروه‌های غذایی که تحت تأثیر گرانی‌ها کارشناسان نسبت به حذف آن در سبد خانوار هشدار دادند، لبنیات بود. شهریور ماه سال جاری علی احسان‌ظفری، رئیس هیئت‌مدیره اتحادیه لبنی ایران، درباره کاهش شدید مصرف لبنیات گفت: «لبنیات در حال خارج‌شدن از سبد مصرف خانوارها است. گرانی فراورده‌های لبنی ناشی از افزایش دو تا ۱۰ برابری قیمت مواد اولیه و هزینه‌های تمام‌شده تولید در دو ماه گذشته است و تداوم این روند می‌تواند زمینه‌ساز بروز بیماری‌های متعدد میان مردم و به‌خطرافتادن سلامت جمعی شود». چند ماه پس از آن نیز در ادامه گرانی‌های لبنیات وزارت بهداشت به‌شدت درباره کاهش مصرف آن میان مردم هشدار داد. آبان سال جاری، ایرج حریرچی، سخنگوی وزارت بهداشت، با اشاره به کاهش سرانه مصرف شیر و لبنیات در کشور، گفت: «متأسفانه سرانه مصرف شیر و لبنیات که قبلا هم در کشور پایین بود، با حذف یارانه شیر و لبنیات در سال ۸۹ به دنبال اجرای هدفمندی یارانه‌ها و نیز به دنبال تورم شدید سال‌های ۹۰ و ۹۱ و کاهش قدرت خرید خانوارها، در سال‌های ۹۰ و ۹۱، کاهش قابل‌توجه مصرف شیر و لبنیات در خانواده‌ها به وجود آمد و در سال‌های بعد هم کاهش تدریجی در مصرف شیر و لبنیات داشتیم. در همین سال‌ها بیماری‌ها و عوارض مربوط به مصرف کم شیر و لبنیات در کشور به‌وضوح افزایش یافته است. بنده به نمایندگی از وزارت بهداشت صراحتا هشدار می‌دهم که با افزایش قیمت شدید اخیر شیر و لبنیات و با توجه به کاهش قدرت خرید مردم، سرانه مصرف شیر و لبنیات در معرض کاهش قابل‌توجه است و کنترل قیمت و نیز اختصاص منابع هدفمند برای تأمین شیر و لبنیات مورد نیاز مردم و نیز اقدامات حمایتی نظیر توزیع شیر در مدارس یا بسته‌های غذایی حمایتی غنی از شیر و لبنیات برای فقرا و اقشار آسیب‌پذیر از ضروریات این مقطع زمانی است».

آن‌طرف خیابان مردم در حال خریدن میوه از مغازه میوه‌فروشی هستند، مشتری‌ها با دقت و به تعداد کم خرید می‌کنند، یکی از آنها پنج عدد گوجه‌فرنگی، چهار عدد پیاز، چهار عدد سیب‌زمینی و چند پرتقال برمی‌دارد و آن را به صاحب مغازه می‌دهد تا وزنشان کند. مرد میان‌سال که صاحب مغازه است، آنها را یکی‌یکی روی ترازو می‌گذارد. او درباره گرانی‌ها این‌طور می‌گوید: «قبلا کسی دونه‌دونه ورنمی‌داشت؛ مشت‌مشت می‌ریختن تو کیسه، اما الان مردم توان خرید ندارن، بادمجانی که قبلا کیلویی هزار تومن می‌فروختیم، الان شده شش‌هزار تومن. حساب کنید ببینید چند درصد گرون شده. پیاز که کیلویی هزار بود شده چهار هزار. گوجه شش‌هزار تومن. نارنگی خوب کیلیویی 10 هزار تومن است. قبلا یک‌و‌نیم تن بار میاوردم مغازه، الان 600 کیلو بار میارم الان نگاه نکن مغازه خلوته یک زمانی این مغازه پر بود از مشتری. الان مشتری میاد نسیه میوه می‌خره». دفتری را که کنار دستش است، باز می‌کند، نام مشتری‌هایش را که به صورت نسیه از او خرید کرده‌اند، نشان می‌دهد: «الان زندگیا این‌طوری شده، اگر قبلا مردم گوشت و مرغ نسیه می‌خریدن، الان میوه و سبزی هم نسیه می‌خرن».



ما را در کانال «آخرین خبر» دنبال کنید