اعتماد/ متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و انتشار آن به معنی تایید تمام یا بخشی از آن نیست

تغییر نام 26 خیابان و کوچه و معبر به نام 26‌چهره ادبی و هنری کشور از سوی شورای شهر باعث شد تا موجی از پیام‌های مثبت و حمایتی در فضای مجازی و رسانه‌ها در مورد این اقدام از سوی هنرمندان و عموم شهروندان ایجاد شود که هنوز هم ادامه دارد؛ موجی که حکایت از نگاه حق‌شناسی شهروندان به هنرمندان و ادیبان بزرگ این مرز و بوم دارد. گرچه این اقدام منتقدانی هم داشت که همان‌طور که پیش‌بینی می‌شد بیشتر آنها منتقدان شورای شهر بودند. به همین بهانه و برای پاسخگویی به انتقادها و سوالات مطرح شده از سوی منتقدان و اطلاع ازفلسفه و چند و چون این اقدام گفت‌وگویی با محمد جواد حق شناس رییس کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای شهرتهران انجام داده‌ایم. گفت‌وگویی برای پاسخ به تمامی زوایای طرح نامگذاری 26 معبر به نام هنرمندان و نخبگان این کشور.

آقای حق‌شناس! در جلسه سه‌شنبه این هفته شاهد نامگذاری 26 خیابان و معبر به نام هنرمندان و شعرای نام‌آور ایران بودیم. این اتفاق با موجی از حمایت‌ها و استقبال عموم جامعه و به خصوص هنرمندان مواجه بود. اما در عین حال این اقدام شورای شهر منتقدانی هم داشت. به نظر می‌رسد در برابر این موج رضایت جامعه و شهروندان و جامعه هنری کشور، گروهی نیز به دنبال برداشت‌های سیاسی از این موضوع هستند. این را قبول دارید؟

بله. به نظر می‌رسد همین‌طور باشد. کیهان مدعی است که ما در شورا به جای پرداختن به مسائلی مثل نامگذاری خیابان‌ها که اسمش را گذاشته «اسم- فامیل» بازی، به امور اصلی شهر بپردازیم! اما گویا این عزیزان خبر ندارند که یکی از وظایفی که قانونگذار برای شورا تعیین کرده همین نامگذاری‌ها و تغییر نام‌های معابراست که براساس قانون در کمیته فرعی نامگذاری معابر که از زیرمجموعه‌های کمیسیون فرهنگی اجتماعی شوراست، صورت می‌گیرد. خب حالا منظور دوستان در کیهان این است که ما نباید به این وظیفه خود عمل کنیم؟! کمااینکه در دوره‌های قبل هم این کمیته فعال بوده و هر چند وقت یک‌بار نام تعدادی از معابر تغییر پیدا می‌کرده یا نامگذاری‌های جدیدی می‌شده است. به نظرم این انتقاد از ریشه غلط است و محلی از اعراب ندارد.

ولی این تنها انتقاد به نامگذاری‌های اخیرنبوده است. مثلا عباس عبدی هم دیروز در یادداشتی به رویه نامگذاری معابر تهران به نام برخی از بزرگان انتقاد کرده و گفته بود برای حفظ هویت شهر بهتر بود شورا نام این بزرگان را روی خیابان‌های تازه احداث شده یا بی‌نام می‌گذاشت.

البته ایشان معتقد است که نفس کار، اتفاق خوبی است. ولی همانطور که گفتید براین باور است که خوب است برای حفظ هویت شهر، شورا نام این بزرگان را روی خیابان‌های تازه احداث شده یا بی‌نام می‌گذاشت تا اینکه بخواهد نام خیابان‌های قدیمی را تغییر دهد. سوال من این است که ما مگر در شهر 500-400 ساله تهران چقدر معبر جدید یا بی‌نام داریم که بخواهیم نام این بزرگان را روی آنها بگذاریم. ضمن اینکه یکی از اولویت‌ها برای تغییر نام یک معبر این است که نام آن معبر، «یکه» و «غیر‌تکراری» باشد.

یعنی چطور؟

یعنی باید نام معابر و خیابان‌ها و کوچه‌ها تکراری نباشد. مثلا شاید جالب باشد که بدانید در تهران نام بیش از 200 معبر و خیابان و کوچه لاله است! یا بیش از250 معبر نام «اول» دارند، ضمن آنکه ما در تهران خیابان‌های زیادی داریم که نام شقایق، نیلوفر و... در آنها بارها تکرار شده است. خب این خلاف اصول نامگذاری معابر است. بنابراین می‌شود در نامگذاری‌های جدید یا تغییر نام‌هایی که شورا می‌خواهد انجام شود، از این معبرها نیز استفاده کرد.

ولی در اکثر تغییر نام‌های اخیر اولا خیابان‌هایی تغییر نام داده‌اند که شاید تکراری هم نبوده‌اند و ثانیا اکثرا خیابان‌هایی هستند که در مناطق شمالی شهر هستند.

ما هم قبول داریم که تقریبا تمام تغییرنام‌های اخیر در مناطق شمالی شهر یا معابری که نام‌شان غیرتکراری بوده، اجرا شده، ولی سوال ما این است که آیا چاره دیگری هم داشتیم؟ وقتی که منزل استاد امیرخانی یا استاد مشایخی و... در منطقه یک و دو و سه قرار دارد و مردم و هنرمندان و هنردوستان سال‌هاست که آن خیابان و حتی محله را به یمن حضور آنها می‌شناسند، چطور می‌توان نام خیابان دیگری در منطقه 12 یا مناطق دیگر جنوبی را به نام این بزرگان حک کرد و تغییر داد؟! این یک اصل طبیعی است. البته بنده هم قبول دارم که اهالی کوچه‌ها و خیابان‌ها هم در مورد «نام» معبر خود، حق مکتسبه دارند ولی به همان نسبت مردم محله و منطقه و حتی شهر و جامعه نخبگان نیز نسبت به این بزرگان هنر و علم حقوق مکتسبه‌ای دارند. شورای شهر تلاش می‌کند تا در تصمیم‌گیری‌های خود در خصوص تغییر نام معابر، برآیند این نظرات را در نظر بگیرد.

ولی قبول دارید که این تغییر نام‌ها کم‌کم دارد به یک ادبیات سیاسی شهری جدید بدل می‌شود؟

بله و از این موضوع خوشحالیم و از آن استقبال می‌کنیم؛ چرا که به هر حال شهر محل گفتمان‌های موافق و مخالف است و چه خوب است که این گفت‌وگو‌ها منجر به یک ادبیات سیاسی شود که بتواند در شهر و زندگی شهروندان موثر باشد.

یکی دیگر از انتقادهایی که به این نامگذاری‌ها مطرح می‌شود این است که گفته می‌شود چرا باید نام برخی از خیابان‌ها به نام شاعران و نویسندگان و هنرمندانی بخورد که بخشی از افراد جامعه نسبت به آنها حساسیت دارند؟! سوال اینجاست که بهتر نبود اگر شورا به این حساسیت بخشی از جامعه دامن نمی‌زد؟

چرا باید حساسیت ایجاد شود؟ ما در مورد تمام این طیف‌های نخبگان مطابق نظرات متولیان آن مشورت کرده‌ایم. مثلا در مورد بازیگران با خانه هنرمندان و خانه تئاتر یا در مورد خانه شعرا هماهنگ بودیم. حتی در بسیاری از این موارد خود این مراکز به ما پیشنهاد نامگذاری معابری به نام بزرگان هنر این مرز و بوم را دادند. مثلا نامگذاری 12 معبر به نام شعرا، به پیشنهاد خود هیات‌مدیره خانه شعرا در سال قبل بود که به تصویب رسیده بود و ما پیگیر نامگذاری مجموعه‌ای از خیابان‌ها به نام این شعرای معاصر بودیم. البته پیشنهاد آنها 25 نام بود ولی از آنجایی که نام شعرایی همچون حسن حسینی، قیصر امین‌پور، ملک‌الشعرای بهار و... پیش از این روی خیابان‌های شهر نامگذاری شده بود، نام‌های باقی مانده شعرا روی خیابان‌های تهران نامگذاری شد.

حتی در این بین یکی از ملاحظاتی که همواره سعی در پاسخگویی به آن داشتیم این بود که چرا تا فوت افراد و شخصیت‌ها صبر می‌کردیم و بعد از فوت‌شان خیابانی به نام آنها نامگذاری می‌شد که به نوعی مرده‌پرستی بود برای همین تلاش کردیم تا زمانی که چهره‌های ملی و شخصیت‌ها در قید حیات هستند چنین اتفاقی رخ دهد و منشأ اثرگذاری در جامعه باشد. ضمن اینکه اصولا هر هنرمند و نویسنده و شاعری دو وجه شخصیتی دارد؛ یک وجه حقیقی و یک وجه اجتماعی و هنری. ما در مورد هیچ‌کدام از این عزیزانی که در لیست تغییر‌نام ما هستند، شک نداریم که نویسندگان و شاعران و هنرمندان بزرگ و تاثیرگذاری در فرهنگ و ادب این کشور هستند. این برای ما مهم بوده است. حالا این افراد هم ممکن است مثل همه شهروندان این جامعه موافقان و مخالفانی داشته باشند، ولی این دلیل نمی‌شود که جایگاه هنری و ادبی آنها نادیده گرفته شده و نخواهیم از آنها تجلیل کنیم.

در خبرها اعلام شده بود که گویا قرار است سردیس این 26 چهره نیز در کنار نام آنها در خیابان‌های تهران نصب شود. فکر می‌کنم این برای نخستین‌بار است که چنین اتفاقی در پایتخت می‌افتد؛ درست است؟

اولین‌بار که نیست. در یک سال اخیر رویه کمیسیون نامگذاری این بوده است که همزمان با تغییر نام خیابان به نام شخصیت‌ها، سردیس آنها نیز نصب شود تا مردم شهرمان بیشتر با این افراد آشنا شوند به خصوص در مورد چهره‌هایی که مردم شاید کمتر با آنها آشنا باشند. مثلا تمامی جامعه‌شناسان مرحوم دکتر قانعی‌راد را می‌شناسند ولی شاید عموم شهروندان چندان با این چهره علمی برجسته آشنا نباشند. برای همین این سردیس‌ها می‌تواند به معرفی این بزرگان نیز کمک کند. اولین سردیسی هم که نصب شد، سردیس شهید «حججی» در پارک شهید حججی بود. بعد از آن هم در خیابانی که به نام استاد «قانعی‌راد» نامگذاری شد، سردیس او نیز نصب شده است. در هر صورت از این پس تغییر نام خیابان‌های پایتخت همراه با نصب سردیس شخصیت‌ها خواهد بود که این تندیس‌ها با شکل و شمایل مشخصی ساخته و نصب می‌شوند.

الان ساخت سردیس‌ها آغاز شده است؟

سفارش ساخت سردیس جمشید مشایخی داده شده است که براساس برنامه‌ریزی انجام شده قرار است ۱۳ اردیبهشت‌ماه طی مراسمی از آن رونمایی و رسما خیابان ج به جمشید مشایخی تغییر نام داده شود.

در فضای مجازی مطالبی هم در مورد نارضایتی برخی از هنرمندانی که قرار است نام‌شان برمعابر تهران گذاشته شود، منتشر شده است. مطالبی که براساس آنها، ادعا شده که برخی از این چهره‌ها مثل استاد شجریان یا استاد امیرخانی، از این نامگذاری بی‌خبر بوده و ناراضی هستند.

فکر نمی‌کنم چنین باشد، چون ما در تمامی این موارد و درحالی که براساس قانون، نامگذاری معابر منوط به اجازه افراد نیست و جزو حقوق خود شورای شهر است، باز هم به رسم ادب و احترام به این بزرگان، از تک‌تک این بزرگان یا خانواده‌ها و نزدیکان آنها رضایت گرفته‌ایم و آنها نیز مشکلی نداشته‌اند. مثلا در مورد نامگذاری بلوار فلامک شمالی و جنوبی که به نام محمدرضا شجریان نامگذاری شد، با واسطه با پسرش همایون تماس گرفته شد و آنها نیز رضایت خود را اعلام کردند. در مورد استاد امیرخانی و نصیریان و مشایخی هم شخصا با آنها صحبت کردم. در مورد استاد کشاورز هم، مدیر برنامه‌های وی نیز رضایت این فرد را برای نامگذاری خیابانی به نامش تایید کرد.

گویا باید فرمانداری هم این تغییر نام‌ها را تایید کند تا انجام آن قانونی باشد، درست است؟

بله. البته این یک رویه کلی است که تمامی مصوبات شورا باید در کمیته تطبیق فرمانداری بررسی شود تا احیانا مغایرتی وجود نداشته باشد، ولی من فکر نمی‌کنم فرمانداری هم ایرادی به این تغییر نام‌ها بگیرد؛ چرا که این اقدام گام مهمی است برای پاسداشت یاد گروهی از بزرگ‌ترین فرهیختگان و هنرمندان این کشور و دلیلی برای مخالفت وجود ندارد، ولی در هر صورت فرمانداری باید ظرف 10 روز نظر خود را اعلام کند. بعد از آن طی مراسمی از تک تک این تغییرنام‌ها به همراه سردیس‌های آنها رونمایی خواهد شد.

شاید جالب باشد که بدانید در تهران نام بیش از 200 معبر و خیابان و کوچه لاله است! یا بیش از
250 معبر نام «اول» دارند، ضمن آنکه ما در تهران خیابان‌های زیادی داریم که نام شقایق، نیلوفر و... در آنها بارها تکرار شده است. خب این خلاف اصول نامگذاری معابر است.

در یک سال اخیر رویه کمیسیون نامگذاری این بوده است که همزمان با تغییر نام خیابان به نام شخصیت‌ها، سردیس آنها نیز نصب شود تا مردم شهرمان بیشتر با این افراد آشنا شوند، به خصوص در مورد چهره‌هایی که مردم شاید کمتر با آنها آشنا باشند.

ما هم قبول داریم که تقریبا تمام تغییرنام‌های اخیر در مناطق شمالی شهر یا معابری که نام‌شان غیرتکراری بوده، اجرا شده، ولی سوال ما این است که آیا چاره دیگری هم داشتیم؟ وقتی که منزل استاد امیرخانی یا استاد مشایخی و... در منطقه یک و دو و سه قرار دارد و مردم و هنرمندان و هنردوستان سال‌هاست که آن خیابان و حتی محله را به یمن حضور آنها می‌شناسند، چطور می‌توان نام خیابان دیگری در منطقه 12 یا مناطق دیگر جنوبی را به نام این بزرگان حک کرد و تغییر داد؟!

ما را در کانال «آخرین خبر» دنبال کنید