صبح نو/ متن پیش رو در صبح نو منتشر شده و انتشار آن به معنی تایید تمام یا بخشی از آن نیست

11 ماه تا انتخابات یازدهمین دوره مجلس شورای اسلامی باقی مانده و جریانات سیاسی آرام‌آرام خود را برای حضور در این آوردگاه ملی آماده می‌کنند. در این میان، جریان اصلاح‌طلب اندرخم تعیین مناسبات درونی خود، مشخصاً حول خلأ راهبردی و بی‌هویتی گفتمانی است؛ مسأله‌ای که به عیان در نامه اخیر آقای صادق زیباکلام به سیدمحمد خاتمی جلوه‌گری می‌کند. برخی رفورمیست‌ها نظیر آقای سعید حجاریان برای پاسخ به این دغدغه، نسخه «مشارکت مشروط» را تجویز کرده‌اند.


نگرانی رییس جریان اصلاحات
اصلاح‌طلبان با عملکرد ضعیف دولت مورد حمایت خود، هراس دارند تا مبادا نتوانند بار دیگر پایگاه اجتماعی خود برای حضور در پای صندوق‌های رأی را تحریک و تشجیع کنند. یکی از این چهره‌ها که دغدغه‌ای جدی در این زمینه دارد، سیدمحمد خاتمی، رییس جریان اصلاحات است. او سال گذشته در دیدار اعضای فراکسیون امید به صراحت بیان کرد: دیگر خیلی سخت است که به مردم بگوییم بیایید رأی بدهید. آیا فکر می‌کنید در دور آینده انتخابات به حرف من و شما مردم پای صندوق‌ها خواهند آمد؟ بعید می‌دانم؛ مگر اینکه در یک‌سال آینده تحولی رخ دهد.

بحران بی‌هویتی
صادق زیباکلام، فعال اصلاح‌طلب نیمه دوم فروردین‌ماه سال جاری، در نامه‌ای خطاب به خاتمی، دغدغه‌های خود پیرامون چالش‌های پیش روی جریان اصلاحات را بیان کرد. او در این نامه با تأکید بر اینکه تردیدی نیست که اصلاح‌طلبان بخش قابل توجهی از محبوبیت‌شان را از دست داده‌اند، نوشت: بسیاری از اقشار تحصیلکرده و جوان‌تر مدت‌هاست این باور که انتخابات می‌تواند تغییری به وجود آورد را از دست داده‌اند. مع‌ذلک بسیاری از آن‌ها در دو انتخابات ۹۴ و ۹۶ به اصرار و ترغیب اصلاح‌طلبان شرکت کردند؛ اما عملکرد فراکسیون امید و از آن بدتر عملکرد آقای روحانی سبب شده که آن‌ها دیگر در انتخابات شرکت نکنند.
زیباکلام با انتقاد از بی‌هویتی جریان اصلاحات و با تأکید بر اینکه اصلاح‌طلبی در مشتی شعارهای زیبا و کلی خلاصه شده است، گفت: بعد از گذشت 20سال ما هنوز نتوانسته‌ایم یک هویت مشخص ترقی‌خواهانه برای خودمان خلق نماییم. خواسته‌های مشخص اصلاح‌طلبان که آن‌ها را در جایگاه یک جریان دموکراتیک و ترقی‌خواه قرار می‌دهد کدام هستند؟ بی‌هویتی جریان اصلاحات را نه می‌توانیم بر گردن اصولگرایان بیفکنیم، نه روحانی، نه شورای نگهبان و نه نظارت استصوابی. ما هنوز نتوانسته‌ایم یک شعار استراتژیک برای اصلاح‌طلبی که به‌صورت شناسنامه و هویت آن درآمده باشد ایجاد نماییم.

مشارکت مشروط
سعید حجاریان از تئوریسین‌های جریان اصلاح‌طلب، ید طولایی در تجویز تحریم انتخابات برای اصلاح‌طلبان دارد. او اخیراً با انتشار یادداشتی، برای پاسخ ضمنی به دغدغه زیباکلام که از بی‌هویتی جریان اصلاح‌طلب گلایه کرده بود، اصلاح‌طلبان را به پیروی از استراتژی «مشارکت مشروط» در انتخابات ترغیب کرده است. حجاریان در این یادداشت، با اشاره به رویکرد کوتاه‌مدت اصلاح‌طلبان گفت: چند رویکرد پیش روی اصلاح‌طلبان ترسیم شده است اما در کوتاه‌مدت، شاید عقلانی‌ترین راهبرد را بتوان در «مشارکت مشروط» جست؛ باید از فرصت انتخابات استفاده کرد ولی چنانچه شروط مطرح‌شده برآورده نشد، باید عطای انتخابات را به لقایش بخشید.
حجاریان آذرماه سال97 نیز در گفت‌وگویی، با لحن دیگری برای حضور در انتخابات خط‌ونشان کشید. او با تأکید بر اینکه اصلاح‌طلبان «گدای قدرت» نیستند، گفت: «اساساً معتقدم فشار از پایین با انتخابات پدید نمی‌آید. پس باید گفت، پروژه اصلاحات به انتخابات گره نخورده است. زیرا انتخابات به‌معنای کنونی آن، مصداق گدایی قدرت است. اصلاحات صدقه‌بگیر نیست.» این اظهارات واکنش‌های متفاوتی را در اردوگاه اصلاحات برانگیخت. امثال موسوی‌لاری، وزیر کشور دولت اصلاحات آن را رد کردند، اما چهره‌های دیگری مانند عبدالله ناصری با آن همصدا شدند.

مخالفت با تحریم
اظهارات حجاریان مبنی‌بر لزوم اتخاذ استراتژی مشارکت مشروط از سوی اصلاح‌طلبان، در انتخابات پیش روی مجلس، با واکنش‌های متفاوت و متباینی از سوی چهره‌های منسوب به جریان اصلاحات مواجه شد. خانم معصومه ابتکار، معاون زنان رییس‌جمهوری در این‌باره گفت: «فعلاً مسائل مطرح شده در حد گمانه‌زنی و طرح کلی هستند؛ بنابراین بسیار زود است به تصمیم‌گیری و جمع‌بندی نهایی درباره انتخابات برسیم. البته اساساً موافق تحریم انتخابات نیستم، هیچ‌وقت هم نبودم چون مخالف هر‌گونه تحریم نظام‌ها و ساختارهای مردم‌سالاری در انتخابات هستم.»

مردم می‌گویند اصلاح‌طلبان ریاکارند
آقای ابراهیم اصغرزاده، دیگر فعال اصلاح‌طلب، به‌طور صریح‌تری در برابر نقشه راه حجاریان ایستاده است. او در گفت‌وگویی با روزنامه «شرق»، با بیان اینکه تئوری مشارکت مشروط نمی‌تواند استراتژی اصلاح‌طلبان باشد، گفت: اشکال مشارکت مشروط این است که تاکتیک است و استراتژی نیست. واقعیت این است که جامعه دچار خستگی شده. مردم احساس می‌کنند اصلاح‌طلبان هیزم‌گرم‌کن تنور انتخابات می‌شوند تا مردم را پای صندوق رأی بیاورند و مشارکت سیاسی را بالا ببرند اما درنهایت به نتیجه مطلوبی نمی‌رسند؛ مانند انتخابات مجلس خبرگان و انتخابات درونی و ریاست آن.
وی در همان گفت‌وگو درباره بحران هویتی که اصلاح‌طلبی به آن دچار شده است، گفت: اصلاح‌طلبان باید در عمل تحول‌طلب شوند،
نه اینکه شعار تحول‌طلبی سربدهند و در مجلس، شورا و دولت مثل اصولگرایان رفتار کنند. این رفتار دروغ و ریاکاری محسوب می‌شود. مردم می‌گویند که اصلاح‌طلبان با ما ریاکارانه و تاکتیکی رفتار کرده‌اند. در این شرایط مشکلی که ایجاد می‌شود این است که این مردم برانداز نمی‌شوند، بلکه حاشیه‌طلب می‌شوند و این خطر بزرگی است.

مجاز نیستیم از مسوولیت خود شانه خالی کنیم
آقای حسین مرعشی، عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی نیز ضمن رد تئوری حجاریان گفته است: «سیاست اصلاح‌طلبان در چند دوره گذشته این بوده است که صحنه سیاسی کشور را به رقیب واگذار نکنند. ما اصلاح‌طلبان در سرنوشت خوب و بد این کشور شریک هستیم و به دلیل آنکه شرایط سخت است، مجاز نیستیم که از مسوولیت ملی خود شانه خالی کنیم؛ حتی اگر شرایط اجتماعی طوری باشد که شکست ما در شهرهای بزرگ و سیاسی متصور باشد و موج دل‌زدگی از سیاست و دوری از انتخابات در مردم دیده شود، باز هم اصلاح‌طلبان باید در صحنه حضور داشته باشند و به اندازه توان و امکانات خود مشارکت کنند.»

ژست استغنا
جریان اصلاح‌طلب هم‌اکنون در شرایط دو به شک قرار دارد؛ اینکه آیا در انتخابات پیش رو شرکت کند یا اساساً حد و دامنه این شرکت چگونه باشد؟ جریان اصلاحات می‌پندارد در صورت حضور در انتخابات، با توجه به عملکرد ضعیف فراکسیون امید و دولت روحانی، نتواند مخاطبان اجتماعی خود را بار دیگر به‌طور همه‌جانبه پای صندوق‌های رأی بکشاند؛ بنابراین این جریان سعی دارد با گرفتن ژست استغنا از مقوله انتخابات، اولاً خود را نه وامدار ساخت ‌و ‌ساحت قدرت که وامدار به اصطلاح، نیروهای اجتماعی خود نشان بدهد و ثانیاً با اعمال فشار بر نهادهای نظارتی نظیر شورای نگهبان، خواست‌های حداکثری سیاسی خود را برآورده سازد. اینکه این جریان درنهایت چه مسیری را برای حضور در انتخابات طی می‌کند، بستگی به شرایط زمانه دارد.




ما را در کانال «آخرین خبر» دنبال کنید