روزنامه شهروند/ متن پیش رو در شهروند منتشر شده و انتشار آن در آخرین خبر به معنای تایید تمام یا بخشی از آن نیست

این پروژه مطالعات ارزیابی زیست‌محیطی ندارد ‏این همان ارتفاعاتی است که مقام معظم رهبری در سال ٩٣ نسبت به تخریب آن تذکر داده بودند 


مهتاب جودکی/
بلندی‌های جنوبی مشهد از ١٠ سال پیش یکی یکی کم شدند و شمار گمشده‌ها ‏به ٥ کوه رسید. سه سال پیش ‏دادستانی جلوی این پروژه را که از ابتدا مطالعات ارزیابی زیست‌‌محیطی نداشت و بنا بود به ساخت یک بزرگراه منجر شود، گرفت اما ‏درست در روزهای اسفند که ‏ویروس کرونا همه را خانه‌نشین کرد، دوباره بولدوزرها به ارتفاعات رفتند و مشغول کار شدند؛ باز هم ‏بدون ‏ارزیابی زیست‌محیطی. از همان وقت شهر پر از بیلبوردهای تبلیغاتی شده که ساخت یک ‏‏«کوه-پارک» را تبلیغ می‌کند اما صبح دیروز ‏‏١٥٠ نفر از دانشجویان، محیط‌ زیستی‌ها و کوهنوردان ‏انتهای بلوار دلاوران -جایی که کوه آغاز می‌شود- قرار گذاشتند، جاده را بستند و ‏گفتند که به بهانه ‏ساخت کوه‌پارک، پیست دوچرخه‌سواری یا پارکینگ و بزرگراه به صاف‌کردن کوه‌ها راضی ‏نمی‌شوند. فعالان محیط ‏زیست می‌گویند پروژه کمربند جنوبی که با نام‌های مختلف معرفی می‌شود، ‏تا امروز بیش از ٥٤ آبراهه و چشمه را تخریب کرده است و ‏اگر جلوی آن گرفته نشود، به ‏ساخت‌وسازهای بیشتر و درنهایت بسته‌شدن راه نفس شهر خواهد انجامید.‏
آنها روز بیست‌ودوم اسفند به این ساخت‌وساز بار دیگر اعتراض کرده و شهردار مشهد را به ارتفاعات ‏فراخوانده بودند تا آن را از نزدیک ببیند. ‏محمدرضا کلایی همان وقت تخریب‌ها را تخلف خوانده و گفته ‏بود: «هدف ما این تخریب‌ها نبوده و باید متوقف شود.» و درنهایت اعلام کرد که کار ‏به مدت یک هفته متوقف می‌شود. دو روز بعد از این نصراله پژمان‌فر، نماینده مردم مشهد در مجلس ‏که در این ‏بازدید و تجمع دیروز مردم هم حاضر بود، گفت: «ماهیت مافیای پشت پرده و سوداگران ‏پروژه را افشا می‌کنم‎.‎‏» (ویژه‌نامه قدس رضوی، ‏‏بیست‌وچهارم اسفند ٩٨) او دیروز در حضور مردم گفت که با ‏شکل‌گیری کمیسیون‌ها بنا دارد طرح تحقیق و تفحص از کمربند جنوبی را به مجلس ‏ببرد.‏این همان ارتفاعاتی است که مقام معظم رهبری در سال ٩٣ نسبت به تخریب آن تذکر داده بودند.‏
بیست‌ودوم فروردین ٩٥ ابراهیم مظفری، رئیس‌کل دادگستری خراسان رضوی، در دیدار از اراضی و ‏ارتفاعات جنوبی شهر مشهد گفته بود: ‏‏«برخی ارگان‌های دولتی به بهانه‌های قانونی یا غیرقانونی ‏تاکنون اقدام به تصرف اراضی ملی کرده‌اند که با پیگیری‌هایی که در این زمینه ‏صورت گرفته، ‏تصرفات فاقد مجوز مرتفع و اراضی به مردم بازمی‌گردد.» در همین بازدید قاضی غلامعلی صادقی، ‏دادستان عمومی و ‏انقلاب مشهد، هم گفته بود: «برخی اشخاص حقوقی اعم از دستگاه‌های اجرایی، ‏نظامی و انتظامی در ارتفاعات جنوب مشهد تصرفات ‏عمده‌ای دارند که این تصرفات بر اساس ‏مستنداتی است و تلاش می‌کنیم که مجوزهای منجر به این تصرفات را اصلاح کنیم.» فعالان ‏محیط ‏زیست و معترضان به این ساخت‌و‌ساز می‌گویند زمین‌های ارتفاعات جنوبی مشهد متعلق به ‏نهادهای مختلف دولتی است و اصرار ‏به ادامه فعالیت عمرانی در آن در حالی است که پیش از این ‏به دستور شورای حفظ حقوق بیت‌المال به دلیل نداشتن پیوست زیست ‌محیطی و مطالعات مورد ‏نیاز متوقف شده بود. مسأله اینجاست که شروع جدید این فعالیت از طریق مصوبه جلسه ستاد تدبیر ‏استان ‏خراسان رضوی و با امضای رسمی استاندار، شهردار، ریاست دادگستری خراسان و برخی ‏دیگر از نهادهای متنفذ صورت گرفته است. ‏

پشت پرده جاده‌سازی
فرشته تقی‌زاده، عضو هیأت مدیره شبکه سمن‌های محیط زیستی خراسان رضوی و مدیرعامل ‏انجمن دیده‌بان آب، هوا و زمین خراسان ‏رضوی به «شهروند» می‌گوید: «وقتی پیگیر این پروژه ‏شدیم که پنجره خانه ساکنان مناطق جنوبی مشهد، از انفجارهای تسطیح کوه‌ها ‏شکسته بود. ‏سال‌های ٩٣ و ٩٤. مردم انتهای هاشمیه و انتهای سرافرازان از انفجارها ترسیده بودند. ‏فهمیدیم که ‏در حال ساخت بزرگراه‌ هستند. بارها اعتراضات میدانی برگزار و اعلام کردیم که این پروژه با از بین بردن ‏منابع طبیعی و سرمایه‌های غیرقابل بازگشت، اصل ٥٠ قانون اساسی را زیر پا می‌گذارد. خرداد ٩٥ توانستیم ‏دستور توقف انفجارات را از دادستانی بگیریم و در نهایت اسفند ٩٦ به طور کامل متوقف شد چون پیوست ‏زیست محیطی نداشت.» این‌طور که او می‌گوید، این پروژه ٥٤ آبراهه و چشمه را کور و بخش عظیمی از ‏ارتفاعات را ویران کرده و ادامه آن یعنی بستن راه تنفس شهر: «این ارتفاعات تنفس‌گاه‌های شهرند و ‏نمی‌گذارند آلودگی در سطح شهر متمرکز شود. اگر تخریب شوند و جاده‌ای ساخته شود، ساخت و ساز ‏گسترده‌تر می‌شود و جلوی ورود بادها را می‌گیرد.» این فعال محیط‌زیست می‌گوید: «پشت این جاده‌سازی ‏که بدون مطالعات انجام شده، برنامه‌های کوه‌خواری و زمین‌خواری است و دادستانی و شهرداری اطلاعات ‏موثق آن را در اختیار دارند.» ‏

اکنون که دوباره کار از سر گرفته شده، «قرارگاه دانشجویی صیانت از ارتفاعات جنوبی» هم در نامه‌ای به ‏رئیس دادگستری استان خراسان رضوی، از او خواسته با حضور در جلسه‌ای با نخبگان و نمایندگان تشکل‌های ‏دانشجویی در دانشگاه فردوسی، به سوالات‌شان پاسخ دهد: «با توجه به تخریبات صورت گرفته در ارتفاعات ‏شهر مشهد، از بین رفتن منابع طبیعی و ورود بنگاه‌های قدرت و ثروت در ارتفاعات و همچنین نبود ‏عکس‌العمل مبنی بر جلوگیری از این فرآیند از سوی مدیران ارشد استانی، دانشجویان دانشگاه‌های مشهد را ‏مجبور به ورود به این مسأله و تلاش برای حفظ منافع مجاوران و زائران کرد.» آنها در نامه‌شان همچنین ‏گفته‌اند که «به نکاتی برخوردیم که ناشی از نبود شفاف‌سازی در اظهار نظر مسئولان شهری و استانی است. ‏این شروع کار دوباره هم در سایه مجوز ستاد تدبیر انجام شده که خود این مجوز هم به طور رسمی منتشر ‏نشده است تا نخبگان و عموم مردم جامعه بدانند که به طور دقیق چه کسانی و با چه استدلال‌های علمی ‏اجازه ادامه فعالیت را داده‌اند.»‏
این پروژه زیر نظر شهرداری و بنیاد مسکن پیمانکار آن است و استانداری هم آن را پشتیبانی می کند. ‏تقی ‌زاده می‌گوید شنیده‌ها حاکی از آن است که خود استانداری می‌خواهد آنجا از بخشی از زمین‌ها استفاده ‏کند و یک عده هم قرار است ساخت‌وسازهایی برای تعاونی مسکن انجام دهند: «این بود که بیستم اسفند ٩٨ ‏از طرف شبکه سمن‌ها نامه زدیم به رئیس شورای حفظ حقوق بیت‌المال که مطلع شده‌ایم تحت عنوان ‏پارکینگ و خط دوچرخه، مجوز کار گرفته‌اند اما دارند در تمام کمربندی کار می‌کنند. بعد اطلاع دادند که ‏این مصوبه ستاد تدبیر است و معاون قضائی باید بررسی کند. معاون هم توضیح داد که کار با نظر ستاد تدبیر ‏انجام می‌شود و به سمن‌ها اعلام کنید که پیروی کنند.» ‏

مهلت یک ماهه به شهرداری
در روزهای گذشته تورج همتی، مدیر کل محیط زیست خراسان رضوی از مکاتبه‌اش با شهردار مشهد در نیمه ‏اول فروردین ماه خبر داد: «طی این مکاتبه به شهردار مشهد مهلت یک ماهه دادم تا گزارش مطالعات زیست ‏محیطی را در اختیار ما قرار دهد، در غیراین صورت اداره کل محیط زیست متناسب با اختیارات و وظایفی ‏که دارد، اقدام می‌کند.»‏علی کشمیری، از فعالان محیط‌زیست مشهد به «شهروند» می‌گوید: «این پروژه دست‌کم پنج‌کوه را از ‏بین برده است؛ بلندی‌هایی در حد فاصل انتهای دلاوران و بلوار صیاد شیرازی. ٢٦ماه از توقف کار گذشته و ‏تکلیف ارزیابی زیست محیطی روشن نیست اما دوباره فعالیت را شروع کرده‌اند. آنها می‌دانند که ‏نتایج ارزیابی به نفع‌شان نیست. نام پروژه‌شان را عوض کرده‌اند و می‌گویند می‌خواهیم اینجا را ‏تبدیل به کوه‌پارک کنیم اما این کلیدواژه‌ای برای تسطیح زمین‌هاست.»‏

٢هزار میلیارد تومانِ دیگر ‏
‏ محمدرضا حیدری، رئیس شورای شهر مشهد هم سیزدهم اردیبهشت با دفاع از اجرای این طرح در اینستاگرامش ‏نوشته بود: «٨٠هکتار از ارتفاعات جنوبی توسط برخی دستگاه‌ها محصور شده و شهرداری نمی‌تواند در آن ‏اراضی درختکاری داشته‌ باشد. » او گفته بود که تا امروز ٢٠٠ میلیارد تومان خرج ‏این پروژه شده و قابل برگشت نیست. کشمیری در پاسخ می‌گوید: «می‌گویند ٨٠درصد هزینه‌های پروژه ‏را تا الان انجام داده‌ایم و دیگر توقفش ممکن نیست؛ این دروغی بزرگ است. کل پروژه ٢٧کیلومتر است و ‏آنها شاید ٦٠ درصد از ٤ کیلومترش را کار کرده‌اند. حداقل ٢هزار میلیارد دیگر هم باید هزینه کنند تا کار ‏تمام شود.»‏