شرق/ متن پیش رو در شرق منتشر شده و انتشار آن در آخرین خبر به معنای تایید تمام یا بخشی از آن نیست

همچنان وزرای دولت حسن روحانی به بهارستان می‌روند. روز گذشته نیز مجلس یازدهم، یکشنبه داغی را گذراند؛ روزی که دستور کار «گزارش وزیر امور خارجه از مسائل خارجی و روابط بین‌الملل» بود و محمدجواد ظریف در صحن حاضر شد؛ اما با واکنش تند برخی نمایندگان بهارستان‌نشین مواجه شد. رفتار تند نمایندگان با ظریف شاید آغازی بر حمله‌های تندتر آنها به دولت حسن روحانی نیز باشد و به نظر می‌رسد بهارستانی‌ها برای کابینه خواب‌هایی دیده باشند. به‌هرحال وزیر خارجه روز گذشته در صحن علنی مجلس در سخنان ابتدایی خود از لزوم انسجام درونی در کشور با تبیین شرایط گذار حاکم بر مناسبات بین‌المللی گفت و عنوان کرد: «آمریکا تلاش می‌کند در این شرایط انتقالی جمهوری اسلامی را به‌عنوان قدرتی که می‌تواند در شرایط جدید با شناخت صحیح برآید، امنیتی کند. در این شرایط فضایی برای کنشگری ایران به وجود آمده است، باید این را بپذیریم که اگر در شرایطی هم می‌شد گفت که امر محتوم در دنیا وجود دارد، گرچه براساس تفکر اسلامی ما معتقد به امر محتوم و جبری نیستیم؛ اما امروز تفکر محتومی بر پایه همه مبانی روابط بین‌المللی غلط است». به گزارش ایرنا، او ادامه داد: «امر محتومی در جهان وجود ندارد. همه‌چیز در حال شدن است و انسان‌ها و کشورها به‌عنوان قدرت‌های کنشگر می‌توانند تأثیرگذار باشند. هرگونه محتوم‌انگاری به معنای تسلیم در برابر قدرت‌هاست. محتوم‌انگاری خطری جدی است که جوامع را تهدید می‌کند و ما باید بپذیریم که ما کنشگر هستیم و تأثیرگذاریم و می‌توانیم آینده خودمان را خودمان شکل دهیم. امروز شرایطی شده که نه‌تنها کشورها؛ بلکه یک فرد انسانی هم می‌تواند در تحولات بین‌المللی تأثیرگذار باشد».


در قرارداد با چین هیچ موضوع مخفی‌ای وجود ندارد
ظریف به قرارداد 25ساله با چین نیز اشاره کرد و گفت: «نکته‌ای که در سیاست خارجی ما باید مورد توجه باشد، توجه به جابه‌جایی قدرت جهانی است؛ به‌همین‌دلیل ضمن حفظ سیاست همه‌جانبه برای اینکه مقابل شش قدرت جهانی بنشینیم و به قول‌ آقای ترامپ کلاه سر آنها بگذاریم، شرایطی ایجاد کنیم که آقای بولتون نگران یک ملاقات ما با آقای ترامپ باشد؛ درعین‌حال همین اقتدار را داشتیم که با چین برای ایجاد قرارداد ۲۵ساله مذاکره می‌کنیم». وزیر خارجه در میان همهمه نمایندگان مجلس با تأکید بر اینکه در قرارداد با چین هیچ موضوع مخفی‌ای وجود ندارد، افزود: «در ملاقات شی‌جین پین، رئیس‌جمهوری خلق چین، با مقام معظم رهبری درباره این قرارداد صحبت شد، موضوع را به مردم اعلام کردیم، در سفر سال گذشته این قرارداد را به چین بردم، باز هم اعلام شد زمانی که چین به پیش‌نویس ما پاسخ داد، این موضوع دوباره اعلام شد و آن‌گاه که چین مذاکره با ما را نیز پذیرفت، این موضوع اعلام شد و هر موقع که توافق محقق شود، آن را هم اعلام خواهیم کرد. در رفتار ما شفافیت کامل وجود دارد؛ اما واقعیت این است که محل‌های قدرت در دنیا در حال تغییر است و باید واقعیات شرایط جهانی را بشناسیم و با شرایط گذار از این جهان پساغربی عمل کنیم که این هدف با اعتمادبه‌نفس و توجه به ظرفیت‌های ساختاری محقق می‌شود».

ظریف با بیان اینکه نگه‌داشتن شریان‌های اقتصادی کشور با توجه به برنامه‌هایی که آمریکا بر کشور ما تحمیل کرده، گفت: «آمریکا تلاش می‌کند با جنگ اقتصادی و تروریسم اقتصادی و نه تحریم، ‌شرایطی را بر کشور تحمیل کند. اقدامات آمریکا، اقدامات زورمدارانه اقتصادی یا همان تروریسم اقتصادی است». وزیر خارجه گفت: «یکی از اقداماتی که آمریکا انجام می‌دهد، فشار بر دوستان ایران و هدف ‌قراردادن منافع ایران در منطقه است که این حوزه هم نیازمند به توجه ویژه ماست. مهم‌ترین هدفی که آمریکا دنبال می‌کند، جداکردن مردم از حاکمیت و ناکارآمد نشان‌دادن نظام و همچنین مشروعیت‌زدایی از نظام است. اگر دوستان نگاهی به کتاب جان بولتون بیندازند، می‌بینند که در پشت همه سیاست‌هایی که آمریکا به نام فشار حداکثری دنبال می‌کند، این اهداف نهفته است».

سیاست خارجی حوزه دعوای جناحی نیست
او با تأکید بر لزوم انسجام درونی، افزود: «سیاست خارجی حوزه دعوای جناحی و گروهی نیست؛ به‌همین‌دلیل سیاست خارجی در قانون اساسی در حوزه اختیارات مقام معظم رهبری است و سیاست‌های کلی نظام در حوزه سیاست خارجی را مقام معظم رهبری تعیین می‌کنند. این یعنی اجتناب از دوگانه‌سازی و دعوای داخلی در حوزه سیاست خارجی».
ظریف یادآورشد: «شرایط دنیا در حال تحول است و جمهوری اسلامی توان این را دارد که در این شرایط نقش بسیار مهمی ایفا کند. ایفای این نقش نیازمند انسجام داخلی است. ما در خدمت شما هستیم؛ چرا‌که دیدگاه جناحی و حزبی نداریم؛ چراکه وزارت امور خارجه حزبی نیست و جناحی‌شدن به معنی پایان عضویت در وزارت امور خارجه است». او با تأکید بر اینکه آماده‌ایم با همه ظرفیت‌های ملی برای پیشبرد اهداف انقلاب تلاش کنیم، گفت: «همان‌طور‌که ما این امکان را داشتیم که بهترین روابط را با برادر شهیدم مرحوم حاج قاسم سلیمانی داشته باشیم و من هر هفته با او جلسه هماهنگی داشتم، این امکان را هم داریم که با همه شما برای پیشبرد اهداف انقلاب اسلامی و نظام مقدس جمهوری اسلامی همکاری کنیم».

نمایندگان علیه وزیر
وقتی صحبت‌های وزیر خارجه در نوبت اول به پایان رسید، نمایندگان شروع به تذکردادن به او کردند. ذبیح‌الله اعظمی، نماینده جیرفت، به دفاع از ظریف پرداخت و گفت در شرایط فعلی تضعیف وزارت امور خارجه به‌ویژه دیپلمات‌های ارشد مغایر امنیت ملی و منافع کشور است؛ اما مهرداد ویس‌کرمی، نماینده خرم‌آباد، خطاب به ظریف گفت: «شما فرصت‌های بزرگ پیش‌روی ملت ایران را به امید لبخند آمریکا و اروپا نسوزانید، باید به‌ جای کدخدا به خدا اعتماد کرد». رمضانعلی سنگدوینی، نماینده گرگان، هم از وزیر خارجه خواست مانند «سردار سلیمانی‌»ها باشد. احمد راستینه، نماینده شهرکرد نیز طعنه‌ای به ظریف زد و گفت: «اقتصاد دلارمحور حرکت ذلیلانه وزارت خارجه را رقم زده است؛ از شهید حاج قاسم سلیمانی سخن می‌گویی، دیپلماسی ایشان با مقاومت نتیجه داد که این رویه در وزارت خارجه متفاوت است. دلار ۲۰ هزار‌تومانی را باید دلار برجامی نامید. این همان گلابی‌هایی است که وعده‌اش را به مردم داده بودید». محمد صفایی، نماینده گناباد هم عنوان کرد:‌ «وزیر امور خارجه در مجلس دم از وحدت ملی و فراجناحی‌بودن می‌زند؛ اما در نشست با کری می‌گوید که اگر ما با شما به توافق نرسیم، جریان رادیکالیسم روی کار می‌آید!». حجت‌الاسلام مجتبی ذوالنور، نماینده قم، نیز که در مجلس دهم برجام را به آتش کشیده بود، به‌عنوان رئیس کمیسیون امنیت ملی به گلایه از وزیر خارجه پرداخت و گفت: «ما مخالف دیپلماسی و دیپلماسی فعال نیستیم. ما مخالف رابطه با دنیا نیستیم. ما نمی‌گوییم مسائل را باید در عرصه بین‌المللی رها و ترک کنیم. مسئله اینجاست که مسیر را نباید عوضی رفت. شما مسیر را از ابتدا کج رفتید. تضمین نگرفتید. اگر می‌دانستید، چرا خلافش را عمل کردید و اگر نمی‌دانستید، در طول مذاکرات مقام معظم رهبری بارها تذکر دادند، چرا توجه نکردید؟ چرا با کشورهایی مثل چین که ما باید مهم‌ترین ارتباط را با آنها داشته باشیم،‌ با وجود تأکیدات مقام معظم رهبری بی‌مهری کردید؟».

ظریف: هیچ‌گاه مسائل داخلی را به خارج نبردم
انتقادهای نمایندگان که به پایان رسید، باز محمدجواد ظریف به پشت تریبون رفت؛ اما این‌بار صداها و اعتراض‌ها بلندتر از قبل شده بود. او در سخنان خود گفت: «آمدیم اینجا با هم آینده بهتری برای کشور بسازیم. رهبر معظم انقلاب فرمودند اگر شما هم خوانده بودید و گزارش ملاقات‌های ظریف و برخوردهای او را با آن طرف دیده بودید، شما هم مثل او را شجاع، انقلابی و صادق می‌دانستید؛ بنابراین آنچه اتفاق افتاد، آن نبود که شما گفتید. من هیچ‌گاه مسائل داخلی را به خارج نبردم».
او افزود: «آنچه من گفتم، رهبری شنیدند. اگر دروغ گفتم شنیدند، ایشان گفتند صادق است، اگر راست گفتم شنیدند، ایشان گفتند شجاع است. جمهوری اسلامی ایران باید برابر سیاست‌های آمریکا بایستد. شما هفته قبل دیدید که بنده در شورای امنیت سازمان ملل متحد چگونه برابر سیاست‌های آمریکا ایستادم. کسان دیگری هم که در وزارت امور خارجه بودند، همین‌گونه ایستادند. شما هم بایستید. همه با هم می‌ایستیم؛ اما باید کاری کنیم که آمریکا نتواند از اقدامات ما برای اهداف خودش استفاده کند. ما باید کاری کنیم که بتوانیم قدرت جمهوری اسلامی ایران را در منطقه و در جهان نهادینه کنیم».
وزیر خارجه افزود: «ما باید از تمام امکانات برای کمک به معیشت مردم و قدرت ملی ایران استفاده کنیم. هرچه شما می‌خواهید بفرمایید؛ ولی شهید سلیمانی و بنده هر هفته جلسه داشتیم و هماهنگ می‌کردیم. در مسائل منطقه‌ای هرچه ما کردیم، با هماهنگی یکدیگر بود. آنهایی که شهید سلیمانی را می‌شناسند، آنهایی که با شهید سلیمانی دمخور بودند، آنهایی که با سیدحسن نصرالله دمخورند و آنهایی که با مقاومت عراق، لبنان و فلسطین دمخورند، می‌دانند که روابط ما چگونه بود، نه شما».

توهین‌ها را به جان می‌خرم
این سخنان با واکنش تند برخی نمایندگان مواجه شد. آنها جملات ظریف را توهین دانستند و گفتند که او به ما می‌گوید نمی‌فهمیم! همین باعث شد تا وزیر خارجه به توضیح بپردازد و بگوید: «بنده عرض کردم که آنها می‌دانند، نگفتم نمی‌فهمید. شما نماینده ملت هستید. ‌ملت ما ملت فهیمی است و شما هم به‌عنوان نمایندگان ملت فهیم هستید و من برابر نمایندگان ملت با کمال خضوع حضور پیدا می‌کنم».
او ادامه داد: «حرف‌ها و توهین‌ها را به جان می‌خرم. به من ذلیل گفتید؛ در‌صورتی‌که رهبر معظم انقلاب به من شجاع گفته بود، دروغگو گفتید در‌صورتی‌که رهبر معظم انقلاب به من صادق گفته بود؛ اما وظیفه دارم از شما به‌عنوان نمایندگان مردم بزرگ ایران بشنوم و به گوش جان بشنوم و از شما و انتقادهای شما تشکر کنم؛ حتی از تندی‌های شما هم تشکر می‌کنم. اما بدانید همه ما در یک کشتی نشسته‌ایم، همه ما با هم هستیم. آمریکا لیبرال، اصلاح‌طلب، اصولگرا، انقلابی و غیرانقلابی نمی‌شناسد. رژیم صهیونیستی اصلاح‌طلب، اصولگرا نمی‌شناسد، رژیم صهیونیستی با کل ایران مخالف است، با تمامیت ارضی ایران و جغرافیای ایران مخالف است».
ظریف ادامه داد: «دوستان عزیز آمریکا را قَدَرقدرت ندانیم. برجام تحمیلی بر آمریکا بود. ان‌شاءالله تاریخ و آینده نشان خواهد داد. برجام سند افتخار ایران است و همواره خواهد بود و در تاریخ این کشور ثبت خواهد شد».
وزیر خارجه ایران روز پرتنشی را در مجلس گذراند؛ مجلسی که نمایندگان مخالف دولت بر روی صندلی‌های سبز آن نشسته‌اند. رئیس‌جمهور حالا در موقعیت سختی قرار گرفته است و اگر پارلمان با دولت او تعامل نکند، احتمال این وجود دارد که برخی از وزرای کابینه او که در چند هفته اخیر میهمان بهارستان بوده‌اند، استیضاح و برکنار شوند و روحانی مجبور به معرفی دوباره کابینه شود. آیا رفتار دیروز نمایندگان با محمد‌جواد ظریف، آغازی بر حمله‌های تندتر به دولت یازدهم است؟

استیضاح رئیس‌جمهور را کلید بزنید
حرف‌های نماینده خمینی‌شهر و اخطار قانون اساسی که داد، مشخص بود که جواب این سؤال آری است. حجت‌الاسلام محمدتقی نقد‌علی بعد از سخنان محمدجواد ظریف خطاب به رئیس مجلس گفت: «این روشی که مجلس در پیش گرفته است، جواب نمی‌دهد. ما دیگر روی نگاه کردن به چهره مردم را نداریم. دلار ۲۱ هزار تومان، سکه‌ای که از ۱۰ میلیون گذشته است و مرغ قیمت نجومی، نتایج سیاست‌های هفت‌ساله دولت است. نشستن و گوش‌کردن به حرف‌های وزرای دولت بی‌ثمر است. استیضاح رئیس‌جمهور را کلید بزنید». اقبال شاکری، نماینده تهران، نیز به تسنیم گفت که طرح سؤال از رئیس‌جمهور با ۱۳۰ امضا به هیئت‌رئیسه مجلس تقدیم شده؛ اما علی خضریان، دیگر نماینده تهران، به خبرگزاری فارس گفته که تعداد امضا به ۲۰۰ نفر رسیده است.