شور و شیرین/ یکی از سوالاتی که همواره در ذهن بسیاری از خوانندگان مجله مطرح می‌شود آن است که آیا تغذیه در فصول مختلف تفاوتی دارد یا نه و آیا اصولاً در همه فصول لازم است به یک گونه تغذیه کنیم یا باید در ایام و فصول مختلف تغییری در برنامه غذایی خود ایجاد نماییم.

تغییراتی که در فصل پاییز در شیوه زندگی و تغذیه افراد رخ می‌دهد
در فصل پاییز، معمولاً فعالیت و تحرک جسمی و فکری اشخاص افزایش می‌یابد، زیرا در فصل تابستان بعلت گرمای هوا و تعطیلات، افراد اوقات خود را بیشتر به استراحت در منزل و یا سفرهای تابستانی می‌گذرانند. با شروع پاییز و بازگشایی مدارس و دانشگاه‌ها و اتمام تعطیلات، فعالیت جدی‌تر و بیشتری در جامعه آغاز می‌گردد. تحرک جسمی، ورزش و پیاده‌روی نیز با آغاز فصل پاییز، بیشتر می‌شود. از سوی دیگر به سبب خنک شدن هوا، تعریق به هنگام تحرک جسمی کمتر می‌شود و چون به علت تعریق، مقداری انرژی از بدن دفع می‌گردد، بنابراین از دست دادن انرژی در این فصل تا حدودی کمتر است.
در فصل پاییز مصرف نوشابه‌های گازدار و انواع شربت بطور معمول کمتر می‌شود، زیرا در فصل تابستان بعلت گرمای هوا تمایل بیشتری به آشامیدن نوشیدنی‌های خنک از جمله نوشابه‌های گازدار وجود دارد و این امر نزد کودکان و نوجوانان بسیار معمول‌تر است، ولی با شروع پاییز و خنک شدن هوا، تمایل به مصرف اینگونه نوشابه‌ها و نیز شربت‌هایی‌ که به همراه یخ در تابستان مصرف می‌شوند، کمتر شده و به این ترتیب کالری کمتری از این طریق به بدن می‌رسد، ولی در عوض نوشیدن آب هم با کم شدن دمای هوا کاهش می‌یابد که این امر، اثرات مهمی بر سلامت انسان به‌جا می‌گذارد.
بسیاری از افراد در فصل تابستان بعلت گرمای هوا، اشتهای خود را برای مصرف غذا تا حدود زیادی از دست می‌دهند و بخصوص در وعده ناهار مقدار کمی غذا می‌خورند و یا اصولا این وعده غذایی را از برنامه روزانه خود حذف می‌کنند، اما با شروع فصل پاییز و خنک شدن هوا، بطور معمول اشتها بیشتر شده و این امر موجب می‌شود که افراد غذای بیشتری مصرف کنند و به این ترتیب تغییراتی در الگوی غذایی روزانه ایجاد می‌شود. دگرگونی دیگری که در برنامه غذایی افراد در این فصل رخ می‌دهد آن است که اکثراً مصرف میوه نسبت به تابستان در بین خانواده‌ها کاهش می‌یابد، زیرا به هنگام گرمای هوا تمایل بیشتری به مصرف میوه وجود دارد. کمبود مصرف میوه نیز خود عامل مهمی جهت بروز مشکلاتی در سلامت می‌شود. اما یکی دیگر از تغییراتی که پیامد فصل پاییز و خنک شدن هوا است، مصرف بیشتر شیرینی و انواع تنقلات شیرین است. سرانه مصرف شیرینی و مواد شیرین در فصول پاییز و زمستان معمولاً‌ خیلی بیشتر از اوقات گرم سال است بخصوص این امر در بین کودکان و نوجوانان، بارزتر به چشم می‌خورد. البته بزرگسالان و حتی افراد میانسال و سالمند نیز از این تغییر در امان نیستند، و اختلالات این فرم تغذیه را در آنان نیز  شاهد هستیم.
در فصل پاییز روزها رو به کوتاهی می‌روند و هر چه به پایان این فصل نزدیک می‌شویم روزها کوتاه‌تر و شب‌ها بلندتر خواهند شد. این امر باعث می‌شود که بعلت تاریکی سریع‌تر هوا در پایان روز، بطور معمول شام زودتر مصرف شده و فاصله خوردن شام تا ساعت خواب طولانی‌تر باشد و این تغییر دارای محاسن و نیز اشکالاتی است، یعنی از یک‌طرف به سلامت انسان کمک می‌کند و از طرف دیگر به علت مصرف تنقلاتی که بین وعده شام و ساعت خواب و استراحت مصرف می‌شوند اختلالاتی برای شخص ببار می‌آید. با شروع پاییز و خنک شدن هوا مصرف مواد پختنی رواج بیشتری در بین افراد پیدا می‌کند در حالی‌که در فصل تابستان به علت گرمای هوا، معمولا خانواده‌ها به غذاهای حاضری بیشتر پناه می‌برند. اما از تغییرات مهمی که در فصل پاییز در تغذیه افراد رخ می‌دهد، وفور میوه‌های مخصوص این فصل است که خواص تغذیه‌ای زیادی در بردارند. حال با شناخت دگرگونی‌هایی ‌که در فصل پاییز در زندگی و تغذیه‌ جامعه پیش می‌آید بهتر است بپردازیم به تأثیر این تغییرات در تغذیه و سلامت افراد.

کاهش مصرف نوشابه‌های گازدار و شربت‌ها
کاهش مصرف نوشابه‌های گازدار و انواع شربت‌ها موجب می‌شود که مقدار کمتری انرژی به بدن برسد، علاوه بر آن نوشابه‌های گازدار مضراتی برای انسان در بردارد و اختلالاتی در شخص ایجاد می‌کند که عوارض آن می‌تواند در درازمدت گریبانگیر مصرف کننده بشود. این نوع نوشابه‌ها علاوه بر چاقی، فاقد ارزش تغذیه‌ای بالا هستند و نمی‌توانند سهمی در تأمین نیازمندی‌های تغذیه‌ای فرد داشته باشند.
ضمناً بعلت آنکه برای گازدار شدن به آنها اسید فسفریک اضافه می‌کنند، میزان فسفر مصرفی شخص بالا رفته و نسبت کلسیم به فسفر غذا به هم می‌خورد. این امر موجب می‌شود که جذب کلسیم کاهش پیدا کند و این عنصر بسیار موثر در رشد ،  سلامت و استحکام استخوان‌ها به مقدار زیادی از بدن دفع شود، ‌بنابراین اختلال در رشد و نرمی استخوان در کودکان و نوجوانان و نرمی استخوان و پوکی استخوان در بزرگسالان از پیامدهای بارز آن است.
مسئله دیگر مربوط به مصرف مقدار زیاد نوشابه‌های گازدار آن است که معمولاً به این نوشیدنی‌ها رنگ، اسانس و نگهدارنده اضافه می‌کنند که این مواد شیمیایی برای انسان به هیچ وجه مفید نیست. پس کاهش مصرف این قبیل آشامیدنی‌ها در فصل پاییز گامی است مفید در حفظ سلامت.

 کاهش مصرف آب
یکی از پیامدهای شروع فصل پاییز و کاهش دمای هوا، کم مصرف کردن آب است. بعضی از افراد آب را صرفاً به هنگام تشنگی میل می‌کنند و به ضرورت مصرف آب، صرف‌نظر از اینکه شخص تشنه باشد یا احساس تشنگی نکند، توجهی ندارند. لازم به ذکر است که مصرف مقدار کافی آب برای هر فردی ضروری است و کمبود مصرف آن موجب عوارض مختلف از جمله اختلال در واکنش‌های حیاتی داخلی، یبوست، کاهش کارآیی، خشکی و از بین رفتن طراوت پوست می‌شود.

 استفاده بیشتر از مواد پختنی
این عادتی است که با شروع فصل پاییز و در بسیاری از خانواده‌ها رواج پیدا می‌کند. بهتر است در روز از یک وعده غذای پختنی استفاده شود  و وعده دیگر را به غذاهای سبک و حاضری اختصاص داد.

وفور میوه‌های پاییزی
در فصل پاییز میوه‌های بسیار مفیدی مانند انواع مرکبات، انار، خرمالو، کیوی و امثال آن به وفور در دسترس افراد قرار دارد که بهتر است از این موقعیت طلایی استفاده کرده و سلامت خود را با مصرف میوه‌های مفید و خوشمزه پاییزی بیمه نماییم.

بیشتر شدن اشتها برای صرف غذا
با خنک شدن هوا بسیاری از افراد اشتهای بیشتری برای صرف غذا پیدا می‌کنند در نتیجه مقدار زیادتری غذا می‌‌خورند و انرژی بیشتری کسب می‌کنند، بنابراین احتمال چاقی در اینگونه افراد افزایش می‌یابد. پس باید مراقب سلامت خود باشند و برای کنترل اشتها از موادی استفاده کنند که حجیم و کم‌‌کالری هستند و با وجود آنکه معده را پر می‌کنند، ولی موجب افزایش وزن نمی‌شوند. مثلا این افراد باید همراه غذای خود مقدار قابل توجهی سالاد میل کنند تا معده‌شان را پر کرده و از پرخوری و مصرف غذای زیاد پیشگیری نماید.

کاهش مصرف میوه
بعضی افراد با خنک شدن هوا مقدار میوه مصرفی خود را کاهش می‌دهند. بطور کلی در هوای گرم معمولاً میوه بیشتری صرف می‌شود.
کمبود مصرف میوه موجب محرومیت بدن از بسیاری از ویتامین‌ها و مواد معدنی می‌شود که خود اختلالات و عوارض فراوانی را در بر دارد، بنابراین باید سعی کنیم در همه فصول حدود 4-3 واحد میوه میل کرده و سلامت خود را با مصرف مقدار کافی از این گروه غذایی تأمین نماییم.

 مصرف بیشتر شیرینی و مواد شیرین در فصل پاییز
به طور معمول میزان مصرف شیرینی و تنقلات شیرین در فصول سرد سال خیلی بیشتر از تابستان است و انواع شیرینی زینت‌بخش سفره‌های عصرانه می‌باشد و در بسیاری از موارد نیز از شیرینی بعنوان دسر در فصول خنک و سرد سال استفاده می‌شود. مصرف مداوم یا مقدار زیاد شیرینی نه تنها مفید نیست، بلکه علاوه بر افزایش وزن و چاقی، باعث بالا رفتن چربی‌های نامطلوب خون، افزایش فشارخون و اختلالات قلبی – عروقی می‌شود. پس مصرف شیرینی و تنقلات شیرین را تا حد امکان محدود نماییم.

 صرف شام در ساعات زودتر شب
با تاریک شدن سریع‌تر هوا در فصل پاییز نسبت به تابستان، معمولا زمان صرف شام نیز تغییر کرده و این وعده غذایی با فاصله بیشتری نسبت به ساعت خواب، صرف می‌شود. این امر به سلامت انسان کمک می‌کند، زیرا بعد از مصرف شام، شخص تحرک و فعالیت جسمی داشته و انرژی بیشتری صرف می‌نماید و در نتیجه کمتر در معرض چاقی قرار می‌گیرد. از طرف دیگر چنانچه بلافاصله یا با فاصله کوتاه بعد از صرف شام بخوابیم بطور معمول خوابی آشفته و ناراحت خواهیم داشت و در بسیاری از موارد، با معده پر خوابیدن باعث بی‌خوابی یا بد خوابی خواهد شد، اما اشکالی که فاصله نسبتاً طولانی بین ساعت شام خوردن و خوابیدن ممکن است در بر داشته باشد آن است که خیلی از افراد بعد از شام تا هنگام خواب از تنقلات پرکالری مانند آجیل (بخصوص آجیل شور)، بستنی، شیرینی و امثال آن استفاده می‌کنند که برای سلامت مفید نیست. بهتر است بعد از شام از میوه به عنوان میان‌وعده آخر شب استفاده شود.

به پیج اینستاگرامی «آخرین خبر» بپیوندید
instagram.com/akharinkhabar