شهرآرا آنلاین/ درد زایمان را برابر با شکستن هم زمان 20 استخوان می دانند، دردی که مادر و ماما در کنار هم آن را از سر می گذرانند. ماماها می گویند آسان ترین کار در جریان زایمان، خود زایمان است. آنچه در این روند اهمیت دارد آگاه سازی مادران برای زایمان از طریق شناخت کامل بدنشان است تا از بار روانی و حتی دردشان کاسته شود.یکی از دستورالعمل های طرح تحول نظام سلامت در سال 1392 ترویج زایمان طبیعی بود تا کودک و مادر را از خطرهای عمل سزارین دور کند، عملی که سال ها با باورهای غلط، بهترین و آسان ترین انتخاب زایمان بین مادران بود اما با تصویب این طرح، اهمیت نقش ماماها در بیمارستان های دولتی و خصوصی بارز شد و دوباره زایمان های طبیعی به آن ها سپرده می شد. در این بین، مراکزی با عنوان مشاوره و خدمات بارداری نیز به راه افتادند که دنبال افزایش بیشتر آگاهی مادران باردار و کاستن از رنج های روان در حین زایمان هستند. ارکان اصلی این مراکز داشتن مامای همراه و مامای خصوصی است، 2 عنوانی که هنوز خیلی بین مردم شناخته شده نیست و با فعالیت آن ها آشنایی ندارند. بنابراین در گزارش پیش رو که هم زمان با روز جهانی ماما تهیه شده است، به معرفی این ماماها پرداخته و در کنار آن، نگاهی داشته ایم به مواجهه ماماها در روزهای کرونایی در زایشگاه ها، روزهایی که هنوز ویروس شاخ دار کشنده است اما نمی تواند مانع تولد انسان ها شود. می تواند نگرانی مادران باردار و خطر جان دست اندرکاران زایمان را در پی داشته باشد اما نمی تواند با حس مسئولیت پذیری پزشکان متخصص و ماماها که به نوعی شریک خلقت هستند مقابله کند، آن ها که در این روزهای کرونایی، کمتر از پرستاران دیده شدند و صداها و دغدغه هایشان چندان به گوش نرسید.

مادر ترسان، مادر آگاه

الناز سادات اکبرزاده در بیست وشش سالگی حدود 1000 نوزاد به دنیا آورده است. او مدیر یکی از مرکزهای مشاوره و خدمات بارداری در مشهد است و خودش هم به عنوان مامای خصوصی فعالیت می کند. اکبرزاده در تمام صحبت هایش از لزوم آموزش و آگاهی مادران برای داشتن زایمانی آرام و بدون ترس می گوید: فرایند زایمان حدود 20ساعت طول می کشد که 14 ساعت آن مرحله نهفته است و دردهایش مانند دردهای دوران عادت ماهیانه. 6 ساعت باقی مانده هم انقباض های اصلی اتفاق می افتد. البته این موضوع هم از هر زن به زنی دیگر متفاوت است. در این میان، مادر آرام و آگاه که به حرف ماما گوش می کند زودتر به شرایط ختم زایمان نزدیک می شود تا مادر بی قرار و ترسانی که درد را نشانه ای بر اتفاق بد برای خود و نوزادش می داند.

ناشناخته بین مردم

رساندن مادران به آگاهی درباره زایمان و کمک برای به دست آوردن آرامش، وظیفه اصلی مراکز مشاوره و خدمات بارداری است. حدود 5 سال از راه اندازی این مراکز در مشهد می گذرد ولی خیلی بین مردم شناخته شده نیستند و حتی بیم آن می رود که خدمات آن ها لوکس و برای طبقه ای خاص تصور شود. اکبرزاده در توضیح چگونگی فعالیت مراکز خدمات بارداری می گوید: از هفته بیستم تا هفته سی و هشتم بارداری کلاس های آموزشی مختلف از تغییرات آناتومی و فیزیولوژی لگن تا لحظه تولد و تغییرات بعد از تولد و ورزش هایی برای برگشتن فیزیولوژی مادر به حالت طبیعی برگزار می شود. در کنار این آموزش ها، داشتن مامای خصوصی یا مامای همراه نیز به مادران باردار پیشنهاد می شود. البته آن آموزش ها در بیمارستان ها و مراکز بهداشت هم رایگان انجام می شود اما تفاوتش با مراکز ما این است که بسیاری از مادران به دنبال خدمات بیشتر و آموزش های بیشتر هستند و می خواهند یک بسته حمایتی کامل از آموزش تا داشتن ماما برای زایمان را با هم دریافت کنند.
اکبرزاده می گوید: ما در هفته سی و هفتم به مادرها پیشنهاد مامای همراه و مامای خصوصی را می دهیم. این ماماها با مراکز مشاوره و خدمات بارداری قرارداد دارند. آن ها از زمان بستری شدن زنان باردار در بیمارستان تا یک ساعت بعد از تولد نوزاد، مادر را نظر روانی همراهی می کنند.

مامای همراه و حمایت روانی
اما وظیفه مامای همراه چیست؟ او در این باره می گوید: در جریان زایمان طبیعی، نباید مداخله ای انجام شود و فقط باید مادر را برای زایمان همراهی کرد. وظیفه مامای همراه هم حمایت روانی مادر است تا فرایند زایمان پیشرفت کند. در واقع، مامای همراه حق دخالت دارویی و درمانی را ندارد اما از لحاظ روانی و ذهنی می تواند تکنیک های تنفسی، ماساژها، طب های فشاری و ورزش ها را با اجازه مامای بیمارستان انجام دهد. او برای مدت حضورش در کنار مادران باردار تا یک ساعت بعد از تولد فرزندشان، 350 هزار تومان دستمزد می گیرد که 80 درصد آن متعلق به ماما و 20 درصد اشتراک مرکز است.

مامای خصوصی و زایمان فیزیولوژیک
اکبرزاده درباره وظایف ماماهای خصوصی هم می گوید: مامای خصوصی زایمان فیزیولوژیک را که زایمانی بدون مداخله دارویی، درمانی و برش است انجام می دهد. در واقع، آن ها هم کار مامای همراه را می کنند و هم زایمان طبیعی را انجام می دهند، یعنی حمایت روانی در کنار زایمان. ماماهای خصوصی مد ارک کارشناسی مامایی به بالا دارند و چندین گواهی مختلف مثل گواهی مامای همراه، احیای نوزاد، احیای بزرگ سال و ... . همچنین باید یک پزشک متخصص زنان به عنوان پشتیبان، آن ها رابه بیمارستان های طرف قرارداد معرفی کند. هزینه های دریافتی مامای خصوصی هم با پزشک متخصص زنان یکسان است که درصدی از مبلغ را به بیمارستان های طرف قرارداد می پردازند.

کرونا و اضطراب مادران باردار
مراکز مشاوره بارداری در دروان کرونا هم همچنان حمایتگر مادران باردار باقی مانده اند. اکبرزاده در این باره نیز می گوید: در این روزها مطب های خصوصی تعطیل شدند و مادران باردار بیش از پیش به سمت بیمارستان ها و مراکز خدماتی ما مراجعه کردند. ما هم نمی توانستیم در قبال آن ها بی تفاوت باشیم، طوری که به دلیل اضطراب مادرها نیمی از ویزیت های ما در منزل انجام شد. از طرفی، کلاس های یوگا و آموزشی را نیز آنلاین برگزار کردیم. من بیماری داشتم که پزشک عمومی او را کرونا مثبت تشخیص داده بود ولی چون آن خانم بیمارم بود، رهایش نکردم و خوشبختانه کودکش را به سلامت دنیا آورد و مشکلی هم پیش نیامد.

نفس عمیق
«ماماها نمی توانند درد را از مادر باردار بگیرند. هر کسی این را بگوید قطعا راست نگفته است اما می توان این درد را به چیزهای دیگری تعمیم داد و توجه را از آن پرت کرد. ما به مادران می گوییم این درد عذاب نیست و قرار است طفلی را ببینند که 9 ماه در آرزوی دیدنش بوده اند. می گوییم به جای جیغ کشیدن، نفس عمیق بکشند. دست مادر را می گیریم. دلداری اش می دهیم. موهایش را مرتب می کنیم و ... .» این مامای جوان باور دارد که همه این تشویق ها از بار روانی زایمان کم می کند. او به این هم اشاره می کند که مادرانی که در فرایند زایمان بیشتر تقلا می کنند و جیغ می کشند، رنج و دلگیری از زندگی خانوادگی خود و دوران بارداری شان را در دل دارند، طوری که حتی در جریان زایمان تصور می کنند همسرشان مسبب درد آن ها هستند.

تمام مادران باردار را کرونا مثبت در نظر می گیریم
800 نوزاد در روزهای کرونایی فقط در یک بیمارستان مشهد به دنیا آمده اند در حالی که شاهدیم بسیاری از مطب های خصوصی و بخش های مختلف بیمارستان ها فعالیت های خود را متوقف کرده اند. اما چه کسی می تواند خانواده های نگران پشت اتاق های زایمان را دور کند و به آن ها بگوید منتظر طفلشان نباشند؟ مامامسئول بلوک زایشگاه بیمارستان مهر می گوید: کرونا نتوانسته با تمام کشندگی اش مانع تولدی شود اما این موضوع باعث شده است کادر درمان زایشگاه ها از مهم ترین گروه های در معرض خطر قرار بگیرند. آن ها نمی توانند در مقابل کرونا بایستند بلکه مجبورند برای تأمین سلامت نوزاد و مادر، همراهی مسالمت آمیزی با این ویروس مرموز داشته باشند.
سهیلا افتخاری می گوید: طبق پروتکل ها، همه مادران باردار را کرونامثبت در نظر می گیریم و با توجه به این موضوع، برای زایمان اقدام می کنیم. ایمنی مادران در دوران بارداری متحول می شود. از طرفی، بسیاری از علائم مادران باردار از جمله التهاب و عفونت ها به بیماری کرونا شبیه است. بنابراین تشخیص و مرزبندی بین این التهاب ها و علائم کرونا سخت می شود و چیزی قابل قضاوت نیست. بنابراین حتی اگر کرونای مادر محرز شود، نمی توانیم او را رها کنیم و جان مادر و نوزاد را به خطر بیندازیم. از طرفی، زنان باردار در زمان زایمان، ترشح و تهوع دارند و این هم کادر درمان زایشگاه را به دلیل ارتباط مستقیم با مادر، آسیب پذیر و در گروه بسیار پرخطر قرار می دهد.او می گوید: در همین مدت اخیر شاهد استعفای نیروهایی با سابقه کاری بالا بوده ایم.
اما افتخاری به عنوان مامامسئول بلوک زایشگاه، این روزها به همکارانش اطمینان خاطر داده است که اگر علائم بیماری داشتند، در خانه بمانند و به بیمارستان نیایند و دیگران را در معرض بیماری قرار ندهند. این در حالی است که حضور نیافتن حتی یک ماما می تواند زحمت ماماهای دیگر را چند برابر کند.

ماما و سلامت مادر و نوزاد
حوزه کار مامایی به سلامت نوزاد و مادر مربوط است. سازمان بهداشت جهانی هم مدت هاست روی مامایی تمرکز کرده و امسال به دلیل شیوع کرونا و نقش پرستاران، این روز را «سال پرستاران و ماماها» نامیده است. مامامسئول بیمارستان مهر می گوید: هجده تا سی وپنج سالگی بهترین دوران سلامت جسمانی برای هر زنی است، دورانی که با زایمان ایمن توسط ماماها، سلامت مادر و نوزاد تضمین می شود. افتخاری به طرح تحول سلامت در سال 1392 اشاره می کند و می گوید: یکی از ارکان این طرح ترویج زایمان طبیعی بود که افزایش فعالیت ماماها را به دنبال داشت و آن ها را دوشادوش مادران قرار می داد. در واقع، با اجرای این طرح، سزارین های انتخابی و بی دلیل قطع می شد و سالانه 10 درصد از سزارین پایه کشور، پایین می آمد. این درصد باید در همه بیمارستان های دولتی و خصوصی و خیریه اتفاق می افتاد و رعایت می شد، طوری که باید در هر سال، به طور متوسط، فقط 25 درصد از بارداری ها به سزارین منجر می گردید.

تابوی زایمان
مقابله با ترس از زایمان طبیعی که در این سال ها عمل سزارین دوای تحمل آن بود، با آموزش های بیمارستان ها و خدمات مراکز مشاوره مامایی در حال تعدیل شدن است. افتخاری به این موضوع اشاره می کند و می گوید: ناشناخته ماندن و تابو بودن بخش های زنانه بدن دخترانمان، به ترس مرضی هنگام زایمان تبدیل شده است، طوری که وقتی زنان باردار با همه فرهنگ و گذشته خود برای آموزش به ما مراجعه می کنند، نمی توانیم از آن ها انتظار داشته باشیم دلیر باشند و از زایمان طبیعی نترسند. اما خوشبختانه با شرکت در کلاس های آموزشی بیمارستان و مراجعه به مراکز مشاوره مامایی که بسیار فعال شده اند، بر بخش زیادی از این ترس ها غلبه می شود.
او ادامه می دهد: مادران باردار بعد از شرکت در 8 جلسه مصوب بیمارستان، ممکن است تقاضای مامای همراه داشته باشند. آن ها یک نفر را در کنارشان می خواهند که به آن ها آرامش بدهد و همین آرامش ترس زایمان را از بین می برد. در این بین، از آنجا که پزشکان متخصص زنان ما معمولا سرشان خیلی شلوغ است و ماماها بیشتر در دسترس هستند، مامای همراه کمک بزرگی به مادران باردار تا زمان زایمان خواهد بود و البته به لطف شبکه های اجتماعی می توانند به راحتی با آن ها ارتباط برقرا کنند.افتخاری اضافه می کند: مامای همراه فقط نقش حامی دارد و کار بالینی نمی کند. البته ماماهای بیمارستان ها هم بیشترِ کار مامای همراه را انجام می دهند ولی اگر قرار باشد مامای بیمارستان ها که سرشان خیلی شلوغ است درست شبیه مامای همراه باشند، توجه بین مادران باردار عادلانه تقسیم نخواهد شد.

دست در دست ناقلان بی علامت
«من یک ماما هستم، مامای ایرانی و با همه وجود عاشق حرفه ام و با سلول های بدنم برای سلامت مادر و نوزاد قدم بر می دارم. حرفه من ویژه است اما ویژه محسوب نشده است. سختی شغل من چگونه معنا می شود وقتی ناقلان بی علامت، دست در دستانم دارند و نفس با نفسِ دردهایشان، از ترس انتقال کرونا به فرزندانم اشک هایم بند نمی آید، آن گاه که در مراحل زایمان، ترشحات گوارشی ناشی از فشار زایمان و درد تهدیدمان می کند و هیچ پوششی برای هیچ کدام از آن ها نمی توان گذاشت، در محیطی که برای رعایت حریم شخصی، پنجره ای به بیرون تعبیه نشده است و هوایی جریان ندارد. سختی از نظر درمان در چه معنا می شود؟ آنجا که مامای بلوک به جای استاندارد یک تخت، گاهی باید به چند تخت رسیدگی کند. سختی شغل من چگونه معنا می شود وقتی حتی فرصتی برای گله و شکایت ندارم و توانی برای پیگیری مسائل قانونی؟»
این متن یک ماماست که این روزها در فضای مجازی دست به دست می چرخد. حرف دل او را باید در کنار شعار امسال کنفدراسیون بین المللی مامایی گذاشت: «زنان در کنار ماماها: به پا خیزید، حرکت کنید، متحد شوید. اکنون نوبت ماست.»
ماماها در این روزهای کرونایی چند درخواست دارند: تهویه خوب و وجود پنجره هایی برای تنفس، برای تعویض هوای آلوده به ترشحات، قرار گرفتن ماماهای بلوک زایمان در مشاغل سخت، قرار گرفتن بخش زایشگاه جزو بخش های ویژه و اعمال ضریب های مربوط به بخش های ویژه و حقوق مربوط به آن.