خراسان/ آشنايي با تعدادي از درس‌هاي جذاب و غيرمعمول که در مدارس کشورهاي مختلف جهان تدريس مي شود. در بسياري از کشورها، کودکان پا به پاي سرفصل‌هاي درسي سنتي و متداول همچون ادبيات، رياضيات، جغرافيا، ورزش و ... متناسب با شرايط اقليمي، فرهنگي و اجتماعي در کشورشان موضوعات کمتر شنيده شده‌اي را آموزش خواهند ديد که احتمالا اهداف حساب شده‌اي پشت آن‌ها پنهان است؛ از خانه‌داري و مشتري‌مداري گرفته تا دوره زنبورداري و ورزش‌هاي محلي و سنتي. به نظر مي‌رسد کشورهاي جهان رويکردهاي متفاوت و کاربردي‌تري راجع به شناسايي و پرورش استعدادها و قابليت‌هاي کودکان دارند و در تلاشند که برنامه درسي مدارس را مدرن کنند تا يادگيري را به تجربه‌اي جالب و لذت‌بخش تبديل کنند. اين درحالي است که عمده انتقادات به سيستم آموزشي کشورمان اين است که بسياري از دانشآموزان اطلاعاتي را ياد مي‌گيرند که هيچ تاثيري در زندگي شخصي، شغلي و اجتماعي آن‌ها ندارد. در اين پرونده برخي از غيرمعمول‌ترين دروس مدرسه‌اي را که در مناطق مختلف جهان تدريس مي‌شود معرفي خواهيم کرد.
جنگل‌داري
کدام کشور؟ انگليس
اين عنوان درسي يک نمونه آموزش در فضاي باز است که در آن دانشآموزان براي يادگيري مهارت‌هاي شخصي، اجتماعي، فني و دستيابي و ايجاد اعتماد به نفس با يادگيري عملي از فضاهاي طبيعي جنگل بهره مي‌گيرند. به کودکان انگليسي از همان ابتدا آموزش مي‌دهند تا در جنگل راه بروند، جهت‌يابي و کندوکاو کنند و نسبت به حفظ و نگهداري آن حس مالکيت داشته باشند. در کلاس اين درس به دانشآموزان شيوه انتخاب چوب مناسب براي روشن کردن آتش، برش چوب، محافظت از جنگل، برپايي چادر، ساخت کلبه‌هاي چوبي، تشخيص گياهان و قارچ‌هاي خوراکي از غيرخوراکي و کمک‌هاي اوليه آموزش داده خواهد شد. اين آموزش‌ها تا پايه‌هاي بالاتر با موضوعات پيچيده‌تر مثل نقش درختان در جامعه، اکوسيستم پيچيده پشتيباني شده توسط يک بيابان، شناخت گياهان و حيوانات خاص، مهارت‌هاي شخصي در چارچوب کار تيمي و حل مشکلات ادامه خواهد داشت. در برخي مدارس، اين عنوان درسي به صورت روزانه در برنامه درسي‌‌شان گنجانده شده است. تقريبا در نزديکي مدارس، يک جنگل کوچک يا يک منطقه درختکاري وجود دارد. از محيط جنگل ممکن است براي يادگيري بيشتر مفاهيم غيرعملي مانند رياضيات و ارتباطات هم استفاده شود.
خانه‌داري و مشتري‌مداري
کدام کشور؟ سوئد
تا پيش از سال 2011 در سوئد، درسي درباره موضوع اقتصاد خانگي با عنوان «مطالعات خانه و مصرف‌کننده» در مدارس دولتي و خصوصي اين کشور اجباري بوده است. اين درس تا دهه‌هاي متمادي تمرکز زيادي روي کارهاي سنتي معمول خانه‌داري، خانواده، آشپزي و نظافت داشت. پس از اصلاحات آموزشي سوئد در سال 2011 برنامه درسي با تمرکز بيشتر روي مباحث بهداشت، اقتصاد و محيط‌زيست که شامل بهينه‌سازي اقتصاد مصرف‌کننده بود، تغيير يافت. از پايه اول تا سوم برنامه درسي مدرسه بر اساس رياضيات، خانه‌داري، مطالعات اجتماعي، علوم طبيعي و دروس بيشتر به صورت بازي است. کلاس‌هاي خانه‌داري يکي از محبوب‌ترين کلاس‌هاست. دختران و پسران خياطي و گره زدن، نجاري، ساخت اسباب‌بازي و کار با لوازم خانگي بي‌خطر را با دستان خود ياد مي‌گيرند و با شيوه‌هاي ساده آشپزي مي‌کنند. در کنار درس‌هاي عملي جذاب، کلاس‌هاي تئوري مثل ويژگي‌هاي تغذيه سالم، محاسبه ارزش مواد مغذي و بودجه‌بندي مالي هم دارند. از همان ابتدا با کودکان سوئدي همچون بزرگ سالان رفتار مي‌شود و به آن‌ها آموزش داده مي‌شود تا اقتصادي و خودکفا باشند و در کنار خانه‌داري، با مهارت‌هاي مشتري‌مداري هم آشنا مي‌شوند.
هوش مصنوعي
کدام کشور؟ چين
از سال 2019 کشور چين درس هوش‌مصنوعي را در برنامه درسي مقاطع دبستان و متوسطه الزامي و اولين سري کتاب‌هاي ده جلدي هوش مصنوعي را طراحي کرد. هدف اين کتاب‌ها آماده‌سازي دانشآموزان براي آينده‌اي است که روبات‌ها در آن حکومت مي‌کنند و هوش مصنوعي بر آن غالب است. در کلاس اين درس دانشآموزان با تاريخچه و روش‌هاي به‌کارگيري هوش مصنوعي مثل تشخيص چهره، رانندگي خودکار، امنيت اجتماعي و برنامه‌نويسي آشنا خواهند شد. در کنار کلاس‌هاي تئوري، دانشآموزان با توجه به پايه تحصيلي، روبات‌هاي ساده تا پيچيده مي‌سازند و آموخته‌هاي نظري خود را به‌صورت عملي هم تجربه مي‌کنند. سيستم آموزشي چين با طراحي اين درس در برنامه درسي به اهميت آموزش عميق داده‌هاي کلان، واقعيت مجازي و فناوري‌هاي هوش مصنوعي تاکيد دارد. علاوه بر اين، دانشآموزان به سمت رشته‌هاي STEM (علوم، فناوري، مهندسي و رياضيات) تشويق و ترغيب مي‌شوند. کشور چين قصد دارد تا سال 2030 پيروز رقابت جهاني هوش مصنوعي شود و آن را رهبري کند.
اصول حس خوشبختي
کدام کشور؟ آلمان
کارشناسان آموزشي در آلمان معتقدند که شادي و راه‌هاي حس خوشبختي را مي‌توان آموخت و به اين ترتيب اين درس را در قالب يک پروژه آزمايشي در برخي مدارس آغاز کردند. دانشآموزان از طريق کلاس خوشبختي، با مهارت‌هاي مختلفي مانند حس همکاري، کار گروهي يا تمرين تمرکز براي انجام کارها آشنا مي‌شوند. همچنين لذت‌بردن از زندگي و استفاده از توانايي‌هاي شخصي هم جزو مفاد درسي کلاس خوشبختي در مدرسه است. کلاس خوشبختي يک بخش ديگري هم دارد و آن نوشتن خاطرات است که بايد تجربيات خود را از به کارگيري مهارت‌هايي که در اين کلاس فراگرفته‌اند، در دفترچه خاطرات يادداشت کنند. تصور اين که اين درس آزموني داشته باشد به نظر کمي عجيب مي‌رسد، بنابراين در طول سال هر دانش‌آموز سعي مي‌کند به شيوه خودش يک پروژه شادي و مهرباني با تهيه فيلم و طراحي يک نوع بازي يا يک نمايش اجرا کند. همچنين مي‌توانند در پايان سال تحصيلي در کارهاي خيريه و عام‌المنفعه به‌صورت داوطلبانه چند ساعتي فعاليت داشته باشند.
اکتشافات علمي
کدام کشور؟ آمريکا
در مدارس آمريکا دانشآموزان در کنار دوره تئوري بايد به عنوان تکليف نهايي چيزي را ابداع يا اختراع کنند. در طول سال براي اين درس عملي که در هفته يک بار و به مدت 5 ساعت برگزار مي‌شود، دانشآموزان در صورت نياز به همراهي آموزگارشان به مزرعه محلي، تاسيسات يک کارخانه، آزمايشگاه، فروشگاه‌هاي بزرگ زنجيره‌اي و حتي کوچه و بازار سرکشي و درباره آن گزارش تهيه مي‌کنند. مثلا در بازديد از يک رستوران بزرگ صفر تا صد راه‌اندازي آن را آموزش مي‌بينند، از خريد آگاهانه مواد غذايي و تهيه غذا گرفته تا ارائه خدمات، محاسبه ارزش غذايي خوراکي‌ها، جمع‌آوري محصولات و نحوه استخدام کارکنان.
آموزش مديريت عاطفي
کدام کشور؟ اسپانيا
اين عنوان درسي اجباري براي همه گروه‌هاي سني دانش‌آموزي در نظر گرفته شده است. کارشناسان آموزشي اين کشور معتقدند که هوش هيجاني يکي از مولفه‌هاي مهم يک زندگي موفق است و اين درس مي‌تواند بدون اين که بر آموزش ساير مواد درسي تاثير منفي بگذارد در برنامه درسي بچه‌ها جا داشته باشد. در کلاس اين درس و در فضايي پراعتماد به کودکان خوب گوش‌دادن، درست ارتباط برقرار کردن و درک عميق آموزش مي‌دهند تا بچه‌ها بتوانند بر ترس‌شان غلبه و خشم را مديريت کنند. دانشآموزان فيلم مي‌بينند و درباره موقعيت‌هاي مختلف با هم حرف مي‌زنند.
شطرنج
کدام کشور؟ ارمنستان
تدريس شطرنج در مدارس ابتدايي ارمنستان در قالب برنامه درسي ملي تعريف شده است و بخش مهمي از برنامه‌هاي درسي مدارس اين کشور به شمار مي‌رود. اين قانون از سال ۲۰۱۱ ميلادي در مدارس ابتدايي ارمنستان و ميان دانشآموزان ۷ تا ۹ سال اعمال شده است. مراجع آموزشي ارمنستان بر اين باورند که گنجاندن سرگرمي‌هاي مورد علاقه دانشآموزان مانند شطرنج، علاوه بر شناسايي استعدادهاي نوپا در بازي شطرنج، در ساخت و بناي شخصيت دانشآموزان، بهبود تمرکز، تقويت اعتماد به نفس، تصميم‌گيري، برنامه‌ريزي استراتژيک، تفکر خلاق و منطقي، مسئوليت‌پذيري، رفتار گروهي و تقويت حافظه هم موثر است.
متفاوت فکر کردن
کدام کشور؟ هلند
مدرسه «استيو جابز» که در هلند است، فکرکردن به شيوه متعارف را به‌طور کامل رد مي‌کند. در اين مدارس براي هر دانش‌آموز يک برنامه توسعه فردي (IDP) در نظر گرفته مي‌شود، برنامه‌اي که هر شش هفته توسط کودک، والدينش و مربي ارزيابي و تنظيم مي‌شود. براساس نتيجه به دست آمده چالش‌هاي يادگيري شخصي و برنامه زماني براي انتخاب کودک به او پيشنهاد مي‌شود. هدف اين است که بچه‌ها خودشان تحصيلات‌شان را طراحي کنند. در اين مدرسه انتظارات از دانشآموزان به صورت يکسان نيست و هر کودک با قابليت‌هاي خودش پيشرفت مي‌کند. اين شيوه به تدريج در ديگر مدارس هلند به‌کار گرفته شد.
سواد مالي
کدام کشور؟ روسيه
اين موضوع درسي به زودي قرار است به عنوان يک از موضوعات مهم با اولويت بالا در مدارس روسيه آموزش داده شود. تاکنون اين دوره به صورت فعاليت‌هاي فوق برنامه ارائه مي‌شده است. اين پروژه آزمايشي با همکاري آژانس‌هاي بزرگي مانند بانک جهاني و وزارت دارايي روسيه به مدارس ارائه شده است. کودکان با اين سرفصل درسي کار با پول را ياد مي‌گيرند. در واقع با تکنيک‌هاي پس‌انداز و برنامه‌ريزي درآمد و هزينه‌هاي خانواده آشنا خواهند شد. در مراحل پيشرفته‌تر آن‌ها با انواع کلاهبرداري‌هاي مالي و راه تشخيص‌شان و شرايط اعطاي وام، سرمايه‌گذاري، سودمندي اوراق بهادار و... آشنا خواهند شد.
موج سواري
کدام کشور؟ استراليا
موج‌سواران حرفه‌اي خوب مي‌دانند که رقابت با استراليايي‌هاي موج‌سوار چقدر دشوار است. جاي تعجب نيست که آن‌ها را بهترين در جهان مي‌دانند. استراليا با بيش از 60 هزار کيلومتر ساحل و با بهترين سواحل موج‌سواري در جهان، براي حفظ اين شهرت جهاني، آموزش اين ورزش را در بيشتر مدارس نزديک به اقيانوس خود اجباري کرده است. دانشآموزان چگونگي حفظ تعادل، کنترل تخته بر امواج و ايستادن روي آن را ياد خواهند گرفت. به گفته متخصصان، موج سواري بهترين تمرين فيزيکي بدن براي هماهنگي آن با طبيعت است. بنابراين تازه واردها نبايد انتظار داشته باشند از مهارت قهرمان‌هاي محلي موج‌سواري پيشي بگيرند.
تحسين طبيعت
کدام کشور؟ ژاپن
دولت ژاپن در برنامه درسي سرفصل «تحسين طبيعت» را گنجانده است و معتقد است که تنها مطالعه درباره طبيعت کافي نيست و دانشآموزان با گردش در دل طبيعت ياد مي‌گيرند تا نسبت به زيبايي‌هاي محيط پيرامون تمرکز و تامل کنند و آن را تحسين کنند. با توجه به اين که بچه‌هاي مدرن امروز علاقه‌اي به تقويت اين توانايي‌شان ندارند و ترجيح مي‌دهند وقتشان را مقابل رايانه‌ها و ديگر وسايل الکترونيکي بگذرانند، معلمان توجه کودکان را به رابطه گياهان و جانوران، به ويژه گسترش طبيعت زنده جلب مي‌کنند. آن‌ها ياد مي‌گيرند تعادل را در وقايع طبيعي ببينند و مراقب رفتارشان در طبيعت باشند.
پرورش شاهين
کدام کشور؟ اسلواکي
دانشآموزان اسلواکي درباره فرهنگ عاميانه، سبک زندگي، نجوم، آموزش مصرف بهينه، قوانين حقوقي، مراقبت‌هاي زيست‌محيطي و پرورش شاهين بيشتر مي‌آموزند. پرورش شاهين از سال 2009 در برخي مدارس اين کشور به يکي از درس‌هاي اجباري در برنامه درسي اين بچه‌ها تبديل شده است زيرا اين پرنده يکي از حيوانات بومي و در حال انقراض اين کشور است. دانشآموزان نه تنها در زمينه پرورش و مراقبت از پرندگان تحصيل مي‌کنند، بلکه به طور غيرمستقيم به سمت انتخاب حرفه آينده خود به ويژه رشته‌هاي موجود در دانشکده‌هاي دام پزشکي ترغيب و هدايت مي‌شوند.
زنبورداري
کدام کشور؟ جمهوري باشقيرستان
باشقيرستان از نظر زنبورداري پربارترين منطقه روسيه است و باکيفيت‌ترين عسل از نظر طعم در اين منطقه توليد مي‌شود. بيشتر اين عسل‌هاي ناب از مدرسه‌ها و توسط دانش‌آموزاني توليد مي‌شود که زنبورداري از جمله مهم‌ترين درس‌هايي است که به آن‌ها آموزش داده مي‌شود.جالب است بدانيد که مراقبت از کندو و برداشت عسل منحصراً توسط دانشآموزان انجام مي‌شود. علاوه بر زنبورداري، آن‌ها ايمني، مراقبت از کندوها و زنبورها، بيماري زنبورها، زيست‌شناسي زنبورهاي عسل، انواع گياهان عسل و موارد ديگر را هم ياد مي‌گيرند. البته که در کنار اين درس صبورتر و بادقت‌تر هم مي‌شوند.
منابع اين پرونده: pictolic، Brightside، myosotis، businessinsider
نويسنده : فاطمه قاسمي | روزنامه‌نگار
