274 0 نظـــــــر  

کجارو/ در کوير مناظر زيبا و شگفت‌انگيزي وجود دارد که در هيچ جاي ديگر نمي‌توان ديد. بيابان‌هاي پوشيده از نمک، تپه‌هاي شن‌هاي روان، آسماني پر از ستاره که کمتر مي‌توان نشاني از آن در جاي ديگر يافت. اما در کنار اين زيبايي‌هاي طبيعي کوير ناگفته‌هاي تاريخي بسياري نيز در دل خود دارد. ميل‌هاي راهنما يکي از اين دست است. با ما همراه باشيد.
کوير تنها شن‌زار و بيابان نيست. شهرها و روستاهايي که در حاشيه کوير برپا شده‌اند، آثار معماري و باستاني بسيار باشکوه و ديدني دارند که از ذوق، استعداد و نبوغ هنرمندان و معماران ايراني حکايت مي‌کنند.
در جاهاي مختلف ايران، بناهاي بلندي را مي‌توان يافت که پر از تزئينات جذاب و خاص هستند، معماري کاملي دارند و از طرفي تک و تنها افتاده‌اند. از همان ابتداي ساخت‌شان بنايي مستقل بوده‌اند و ربطي به بنايي ديگر نداشته‌اند.
همين‌قدر مي‌دانيم که از ميل‌ها در دوران باستان براي پيام‌رساني، پست و راهنمايي راه‌ها استفاده مي‌شد؛ هر چند با وجود تزئينات عالي آ‌ن‌ها بايد در مورد کارکردشان بازنگري کرد.
مناره به معناي «محل نور»، اسم ديگري براي ميل‌هاي راهنما و پيام‌رساني است که با روشن کردن آتش بر بالاي آن، مسير به مسافران نشان داده مي‌شد و همچنين با استفاده از پرتوهاي نور، پيام‌هاي رمزي به مناطق دورتر فرستاده مي‌شد.
در ايران حدود سي ميل يا مناره منفرد وجود دارد. اغلب آن‌ها متعلق به سده‌هاي چهارم تا ششم است و برخي نسبت به ديگران از ويژگي‌هاي معماري بيشتري برخوردارند.

عناصر ميل
همگي ميل‌ها يک پلکان براي بالا رفتن دارند و بعضي‌هاشان هم (مثل منار گار) دو پلکان مارپيچي و کاملا مجزا دارند. در ورودي پلکان معمولا فاصله زيادي با سطح زمين دارد و دليلش هم اين است که هر کسي از آدم تا جانور، راحت نتواند وارد آن شود.
لک‌لک‌هاي مهاجري که به خاطر بيماري از قافله عقب مانده‌اند، در بعضي از مناره‌ها جاخوش مي‌کنند. آن‌ها با ساختن لانه‌اي روي مناره‌ها تا سال ديگر منتظر مي‌مانند.
در ادامه به معرفي برخي از اين ميل‌ها که در مناطق کويري واقع شده‌اند، مي‌پردازيم.

ميل ميدان
کتيبه آجرکاري منحصربه‌فرد اين مناره، زمان ساخت آن را سال ۴۵۳ هجري قمري نشان مي‌دهد. اين مناره در حاشيه ميدان قديم شهر ساوه جاي دارد و اسم آن نيز از همين ميدان گرفته شده است. در ميدان کهنه ساوه و گذرهاي اطراف مي‌شود بازمانده‌هايي از مشاغل کهن و سنتي ايران، همچون «جل‌دوزي» را ديد.

ميل گار
اين مناره از يک نظر با مناره‌هاي ديگر متفاوت است. اين مکان دو پلکان جداگانه براي بالا رفتن دارد. اين پله‌ها کاملا از هم مجزا هستند و کسي که بالا مي‌رود با کسي که پايين مي‌آيد، روبه‌رو نمي‌شود؛ يک طرح پلکان حلزوني شکل. مناره گار در اوايل سده ششم هجري ساخته شده و در نزديکي روستاي گار در جنوب شرقي اصفهان قرار دارد؛ در مسير راهي که از اصفهان به سوي درياچه بختگان مي‌رود.

مناره خسروگرد
آجرکاري‌هاي اين ميل، خيلي متنوع است و دو رديف کتيبه به خط بنايي هم روي آن به چشم مي‌خورد. اين ميل هزار ساله در ده کيلومتري غرب سبزوار و در نزديکي روستاي خسروگرد قرار دارد. آجرکاري‌هاي متنوع و دو رديف کتيبه، از ويژگي‌هاي آن است.

ميل کرات
صدها سال است که اين مناره بر اثر يک زمين‌لرزه‌ کج شده، اما به جز بخش بالايي، هنوز پا برجاست. اين بنا که حتي با چنين انحرافي توانسته است سال‌ها برجاي بماند، نشان توانايي‌هاي مهندسي و معماري ايرانيان است. شکل ظاهري مطبق اين مناره، با ديگر مناره‌ها مقداري تفاوت دارد و بسيار شبيه مناره جام در شرق شهر هرات است.
ميل کرات در حدود چهل کيلومتري جنوب شهر تايباد در استان خراسان و در نزديکي مرز افغانستان، کنار گورستان روستايي به نام کرات قرار دارد. اين ميل هم مثل بسياري از مناره‌هاي ايران در زمان سلجوقي ساخته شده است.

ميل نگار
در حدود بيست کيلومتري شرق شهر بردسير در جنوب کرمان، روستايي دورافتاده با مردماني اصيل و مهمان‌نواز به نام نگار قرار دارد که ميل نگار نيز در همين روستا ساخته شده است. اين مناره يکي از ارزنده‌ترين کتيبه‌ها به خط کوفي پر نقش‌ونگار را دارد که با کاشي‌هاي فيروزه‌اي رنگ ساخته شده‌اند. اما بيشتر اين کتيبه‌ها از جاي خود خارج شده‌اند و امروزه فقط حفره خالي آن‌ها در بالاي مناره بر جاي مانده است. ميل نگار در زمان سلجوقيان ساخته شده است.

ميل فيروزآباد
اين مناره هشتصد ساله يکي از ارزنده‌ترين و زيباترين نمونه‌هاي هنر کتيبه‌نگاري به خط بنايي را در خود دارد. اين مناره در کنار روستاي فيروزآباد در ده کيلومتري جنوب شهر بردسکن، در استان خراسان رضوي قرار دارد. فيروزآباد يکي از مهم‌ترين نقاط کشت زيره در ايران است و در اواخر بهار، بوته‌هاي زيره، مناره را احاطه مي‌کنند.

ميل اژدها
ميل اژدها در غرب شهر نورآباد ممسني در استان فارس قرار دارد. اين ميل کنار يکي از راه‌هاي مهم باستاني و در دامنه کوهي سنگلاخ و نسبتا سرسبز قرار دارد. ميل اژدها يکي از معدود مناره‌هايي است که از دوران‌ پيش از اسلام باقي مانده و به احتمال زياد در زمان اشکانيان ساخته شده است.

ميل نادري
يکي از دورافتاده‌ترين مناره‌هاي ايران است که در يک ناحيه کويري و بسيار خشک در ميانه‌هاي راه بم به زاهدان و در منطقه‌اي به نام نرماشير قرار گرفته است. اطراف آن ريگزار بسيار خشکي است و تا کيلومترها اثري از آب و آباداني نيست. اين ميل در زمان سلجوقيان ساخته شده، اما چون در زمان نادرشاه تعمير و بازسازي شده، به ميل نادري شهرت يافته است.

مناره شمس
اين مناره يکي از جديدترين مناره‌هاي منفرد ايران است و در دوران زنديه ساخته شده است. هر چند تزئينات معماري زيادي ندارد، اما از يک نظر جالب و استثنايي است؛ تمامي بدنه مناره با شاخ قوچ پوشانده شده است. البته خيلي از اين شاخ‌ها به مرور زمان شکسته شده و از بين رفته‌اند. اين مناره در داخل شهر خوي در آذربايجان غربي در يک باغ قرار دارد.

مناره ساوه
چند رديف کتيبه با اشکال گوناگون خط بنايي و آجرکاري‌هاي هندسي جذاب از ويژگي‌هاي اين مناره است. مناره ساوه در سال ۵۰۴ هجري ساخته شده است. شهر ساوه به خاطر يک مناره ديگر نيز شهرت دارد و آن مناره‌اي است که بعدها مسجد جامع ساوه در کنار آن ساخته شده است.
البته بايد گفت ميل‌هاي ايران به اين تعداد محدود نيست و تعداد بسياري ديگر از اين نوع بناها در ايران وجود دارد.
دوستان عزيز همراه اگر در مناطق شما هم مناره‌هايي وجود دارد که از لحاظ تاريخي با اهميت است لطفا با ارسال عکس و معرفي ما را همراهي کنيد.



با کانال تلگرامي «آخرين خبر» همراه شويد

274 0 نظـــــــر