خراسان/ امروز روز عرفه است و مراسم دعای عرفه در گوشه و کنار شهر برگزار می شود. دعای عرفه، تازیانه های سلوک عارفانه است. شرح عاشقانه آفرینش و خلقت انسان و بیان زیبای تمام زنجیره های اتصال انسان با خدا. حضرت سیدالشهدا(ع) نکته ای را از قلم نینداختند، مگر این که در قالب دعای عرفه ریختند و هدیه کردند به بشریت. دعای عرفه، نامه عاشقانه ای است که امام حسین(ع) به معشوق ازل و ابد، نوشتند و گفتند و پرداختند. عرفه گنجینه ای است از معارف اعتقادات ناب، ادب گفت و گو، شکرگزاری، نهایت انس و صمیمیت، هدف گذاری زیبا در زندگی ، وجود و بیان سابقه محبت و لطف و پرورش خدا به بندگانش. همیشه شنیده ایم که برای جاماندگانِ از رحمتِ رمضان، عرفه بهترین و مغتنم‌ترین فرصت برای پاک شدن و حاجت‌روا شدن است و در روایات معتبر آمده: «خداوند متعال در این روز به سه مکان و سه گروه از انسان‌ها، توجه ویژه دارد؛ کربلا و زائران امام حسین(ع)، صحرای عرفات و حجاج بیت‌ا... و هرجا از دنیا که دستی به سوی او بلند شود و دلی بشکند.» پرونده امروز زندگی‌سلام، دقیقا به همین مسئله می‌پردازد: منظور از شناخت در این روز، چیست و چه تاثیراتـــی دارد؟ و نیایش، به چه معنی است و چه کارکردی در زندگی‌مان ایفا می‌کند؟

گفت‎وگو با حجت‎الاسلام‌والمسلمین «محمدجواد نظافت یزدی» درباره نیایش
روز عرفه، روز نیایش هم خوانده می‎شود؛ اما نیایش چیست؟ چه تفاوتی با دعا دارد، الزامات و شرایطش چیست و آثارش در زندگی را چطور می‎شود درک کرد؟ حجت‎الاسلام نظافت، رئیس مدارس علمیه حضرت مهدی(عج) و مدرس حوزه در گفت‌وگو با زندگی‌سلام به این سوالات پاسخ داده‎است.

کمی درباره مفهوم نیایش و تفاوتش با دعا برای مان بگویید.
ما وقتی نیازی داریم و آن را با خدای بی‎نیاز مطرح می‎کنیم، در حال دعاکردن هستیم. اما یک وقت هست اصلا نیازی نداریم و فقط دوست داریم با مولای خودمان حرف بزنیم، این می‎شود نیایش و مناجات. ما در مناجات، از عجز و ضعف و کاستی‎های خودمان می‎گوییم، با خدا درد دل می‎کنیم و به عظمت و زیبایی‎های پروردگار و لطف و نعمت‎های او معترف می‎شویم. بخش زیادی از دعای عرفه هم مناجات است، یعنی فرد نجوا می‎کند و چیزی نمی‎خواهد؛ فقط می‎گوید خدایا تو این لطف‎ها را به ما کردی. آدم پیش چه کسی درد دل کند که ذلیل و حقیر نشود؟ کجا درد دل کند که از ناحیه این درد دل به اوج و عزت برسد؟ شما اگر غصه و مشکل‎تان را پیش خلق خدا بگویید، کوچک می‎شوید. در پیشگاه خدای متعال اما چنین نیست؛ خدا از وضع ما خبر دارد، ما در نیایش همان چیزی را که خدا می‎داند مطرح می‎کنیم و به آرامش می‎رسیم و رحمت ویژه او را به سمت خودمان جلب می‎کنیم.


دعا، خیال ما را از بابت مطرح کردن خواسته‎های مان راحت می‎کند، نیایش چه کارکردی در زندگی‎مان دارد؟
انسان دو نوع آرامش دارد؛ یک آرامش مقطعی است که از فراموش کردن دردها حاصل می‎شود؛ مثل وقتی دندان‎درد داریم و به ما مسکن می‎زنند تا دردمان آرام شود. آرامش دوم اما عمیق و پایدار است که از راه دعا و مناجات ممکن می‎شود. انسان وقتی توجه پیدا می‎کند که خدایی هست، این عالم حکمت و حساب دارد و به وعده‎های خدا آگاه می‎شود، متوجه می‎شود که دردها و رنج‏هایش اگر در راه خدا باشد، مابه‎ازای خوبی در آن عالم خواهدداشت. می‎فهمد با درد و رنج از گناه پاک می‎شود و به این ترتیب روحش ارتقا پیدا می‎کند و در سختی‎ها هم احساس آرامش خواهدداشت. ما همچنین دو نوع لذت داریم؛ لذت‎هایی که با بقیه موجودات در آن‎ها شریک هستیم و لذت‎هایی که مخصوص ماست؛ انسان می‎تواند از گفت‎وگو با خدای خود لذت ببرد. انسان در زندگی، آن‎قدر در مادیات فرو می‎رود که خودش را گم می‎کند و یادش می‎رود بنده خداست. در مناجات اما خودش را پیدا می‎کند و در ساحل امنِ نیایش به آرامش می‎رسد؛ آرامشی حقیقی که در عمق جان نفوذ می‎کند و یک لذت ویژه انسانی است.

مشخص کردن یک روز برای دعا و نیایش چه حکمت و فلسفه‏‎ای دارد؟
انسان، هر لحظه اراده کند می‎تواند با پروردگارش حرف بزند. خدای ما مثل مسئولان دنیوی نیست که مسئول دفتر داشته‎باشد و برای حرف زدن با او، نیاز باشد وقت بگیریم. خدا دنبال بهانه‎هایی می‎گردد برای حرف زدن ما؛ چون منتظر ما و عاشق ماست. به همین دلیل زمان‎هایی را به مثابه بستر و شرایطی معین کرده‎است که انسان بیشتر به آن‎ها توجه کند؛ از جمله بعد از نماز، شب جمعه، هنگام زیارت ائمه معصومین (علیهم‎السلام)، سر مزارِ پدر و مادر مرحوم‌شده، در بالین مریض و... . در بعضی از ایام هم امید به استجابت دعا بیشتر است؛ مثل شب‎های قدر، ماه رمضان و وقتی باران می‏‎آید و درهای رحمت خدا باز ‎است. این‎ها بهانه‎ها و زمینه‎سازی‎های خداست. روز عرفه را هم که به‎طور خاص روز دعا و نیایش گفته‎اند، درواقع روز عنایت ویژه خدا به مومنان است.

ما می‎دانیم که دعا برای مستجاب شدن، شرایطی دارد. آیا در نیایش هم برای مقبول واقع شدن، باید الزاماتی رعایت شود؟
بله. یکی از الزامات نیایش این است که انسان برای این کار، اهمیت قائل شود؛ اگر من تشنه نباشم به اندک بهانه‏ای ممکن است این توفیق از من سلب شود. وقتی انسان برای دعا و مناجات، اهمیت قائل می‎شود که به فوایدش پی ببرد؛ یعنی بداند نیایش نیاز است، همچنان که غذا جسم‌مان را تقویت و آب عطش‌مان را برطرف می‎کند، دعا و مناجات هم روح ما را تغذیه می‎کند. اگر اهمیت قائل باشیم، برایش برنامه‎ریزی می‎کنیم؛ همان‎طور که مثلا سفر آن‎قدر برایمان مهم است که از قبل برایش برنامه‎ می‎ریزیم. پس کسی هم که می‎خواهد دعای عرفه بخواند، نمی‎تواند و نباید خسته و بی‎حوصله باشد. آدم باید برای نیایش و مناجات، وقت بگذارد؛ باید بداند با چه کسی دارد صحبت می‎کند. اگر به عظمت خدا واقف نباشیم و ندانیم دربرابر چه کسی قرار گرفته‎ایم، مناجات شکل نمی‎گیرد. باید بدانیم چه کسی را داریم صدا می‎کنیم، چقدر قدرت دارد و چقدر مهربان است و کارکرد و تاثیر مناجات و نیایش بر زندگی مان چیست؟ خدا گنج‏های بی‎پایانی دارد. درست است من را که آفریده، مشمول رحمت خود قرار داده‎است ولی چیزهایی هم دارد که وقتی با او مناجات می‎کنم به من می‎دهد. خدا دو نوع عطیه دارد؛ یکی عطاهایی است که چه بخواهیم و چه نخواهیم شامل همه‎مان می‎شود اما عطاهایی هم دارد که تا از او نخواهیم به ما نمی‎دهد. همچنین اگر کسی به خدای متعال خوش‎بین نباشد، از عمق جان او را صدا نمی‎زند و مناجات شکل نمی‎گیرد. انسان اگر به خدا اعتماد داشته‎باشد، در نیایش حال خوشی به او دست خواهدداد اما کسی که به پروردگارش اعتراض دارد و معرفت ندارد خدا چقدر به او لطف کرده، مناجات خوبی نخواهدداشت. بخش زیادی از دعای عرفه مربوط به شمارش نعمت‎های پروردگار است. کسی که به خدا خوش‎بین است، می‎داند حتی پشتِ چیزهایی هم که از او دریغ شده، لطفی هست. مثل چاقویی که مادر به دست بچه نمی‎دهد. بچه چون به مقام و حکمت مادر عارف نیست، از دست او ناراحت می‎شود اما بعد که بزرگ شد، تشکر می‎کند. نکته مهم دیگر این است که گناه دل انسان را قسی می‎کند و وقتی دل انسان سخت شد، حال مناجات ندارد. انسان یا باید گناه نکرده‎باشد یا باید مناجات را پل توبه قرار بدهد. نمی‎گوییم گناهکار نمی‎تواند نیایش کند؛ اتفاقا نیایش مال آدمی است که متوجه گناهش شده و مناجات را وسیله‎ توبه قرار داده‎است. خدا منتظر ما گنهکاران است و امروز روز آشتی کردن با خدای متعال و روز بازگشت به اوست. البته یادمان باشد، عرفه سرآغاز این آشتی است. بعد از ختم جلسه دعا باید به دنبال توبه حقیقی که همان جبران است، برویم.

عرفه، فرصت مغتنمی برای شناختِ خود و خدا
امروز 9 ذی الحجه روز عرفه است؛ روزی که حجاج خانه خدا در صحرای عرفات برای راز و نیاز با خالق هستی توقف می کنند و با نظاره بر آیات الهی به او می اندیشند و به واسطه این تفکر، قدم در راه شناخت و معرفت راجع به آن ازلِ ابدی می گذارنــد. دیگر مسلمانان که توفیق حضور در این مکان را ندارند نیز در این روز دست به دعا بر می دارند و با خدای خویش به راز و نیاز می پردازند. اما حقیقت عرفه بالاتر از این مراسم دعا و نیایش است؛ عرفه یعنی شناختن! شناختن خود و خدای خویش و نیز شناخت هستی و آیات و نشانه های خداوند که قابل لمس و درک است.کسی می تواند اهل دعا و نیایش باشد و از آن بهره ببرد که معرفت داشته باشد به این که عبدی ضعیف است و محتاج رب جلی! بنده ای ناتوان در مقابل قادری متعال که هر آن چه او بخواهد، می شود و غیر آن میسر نیست. انسان که خود را شناخت، به تبع آن پی به وجود خالقی دانا و توانا می برد، بنابراین برای شناخت او قدم بر می دارد و در این مسیر نشانه های او در هستی را می بیند و بر یقینش افزوده می شود؛ کسی که خدا را شناخت و معرفت به بزرگی و جلال و جبروت او پیدا کرد در مقابلش خاضع و خاشع می شود و سعی می کند فرامین و دستوراتش را اجرا کند. بنابراین معرفت به خدا حاصلش یقین و سرسپردگی در مقابل عظمت اوست. در این مرحله انسان همه دارایی خود را از خالق آن می داند و بدان به چشم امانت می نگرد، بر این اساس وقتی از او چیزی گرفته شود مصلحتی از سوی خدا می داند و بر آن صبوری می کند، حتی اگر زن و فرزند و مال و ثروت و تمام هستی اش باشد. چنین شخصی به آن چه از مال و ثروت و جاه و مقام که می رسد مغرور نمی شود، همه را از خدا می داند و بر نعمتش شکر می کند، چنان که بر نقمت و بلا صبوری می کند. دلبستگی به آن چه فانی است و امانت، پیدا نمی کند؛ بنابراین در جایی که خواست خدا باشد و خواسته نفس، آن چه قربانی می شود نفس است و خواسته او!

به‌واسطه شناخت، قلب حریم خدا می‌شود
حضور در عرفات در روز عرفه اگر چه توفیق می خواهد اما برای اهل معرفت و یقین چندان تفاوتی ندارد؛ چه بسا در گوشه ای از عالم هستی چنان خدا را با چشم دل به نظاره بنشینند و راز و نیاز کنند که ارزشی کمتر از آن حضور نداشته باشد. امام صادق(ع) می فرماید «قلب انسان حرم خداست و در حرم خدا غیر خدا جای ندهید»؛ این فرمایش انسان را متوجه ارزش و اعتبار خود می کند که اگر هوشیار باشد و غفلت نورزد خدا در قلب و جان او جای دارد و همیشه با او خواهد بود. بر این اساس پسندیده است امروز از هر آن چه غیر اوست دور شویم و به او رجوع کنیم که ملجأ و مامن عالم و آدم است. خداوند در حدیث قدسی می فرماید که «زمین و آسمان گنجایش عظمت و بزرگی من را ندارند اما قلب مومن چنین شایستگی را دارد». این کلام نورانی به ما می فهماند که کعبه و عرفات نشانه ای برای رسیدن به اوست؛ کسی که به مقصد رسیده هرجا که باشد خدا همراه اوست. قلبی که خانه و جایگاه خدا باشد، نورانی است و نورافشانی می کند، به عالم اطراف خویش از فضل و کرم خدا ثمر می دهد و روشنگری می کند، دستگیر عالم و آدم می شود و خود نشانه ای از خدا برای بندگان می شود. امروز عرفه است و نشان از محرم دارد؛ نشانه ای از معرفت و یقینِ یکی از بهترین انسان های عالم که نه تنها نفس، بلکه زن ، فرزند و یاران خویش را به قربانگاه کشاند و در راه او قربانی کرد. ایام حرکت کاروان عشق از مکه به سمت کوفه است، کاروانی که قلب شان خانه خداست. بنابراین اگر چه از کعبه دور می شوند اما به خدا نزدیک تر می شوند. مردان ، زنان و کودکانی که الگوی انسانیت در رسیدن به مقصد و پیمایش صراط مستقیم هستند. امروز سفیر حسین(ع) را در غربت کوفه قربانی می کنند؛ مسلم فرزند عقیل را که پیش قدم قربانی در راه خدا شده و آغاز قیامی خونین از نبرد خوبی ها در مقابل تمام زشتی ها را بانگ برآورده است.







همراهان عزیز، آخرین خبر را بر روی بسترهای زیر دنبال کنید:
آخرین خبر در سروش
http://sapp.ir/akharinkhabar
آخرین خبر در ایتا
https://eitaa.com/joinchat/88211456C878f9966e5
آخرین خبر در بله
https://bale.ai/invite/#/join/MTIwZmMyZT
آخرین خبر در گپ
https://gap.im/akharinkhabar