1736 3 نظـــــــر  

باشگاه خبرنگاران/ اقدام اخير آمريکا در تمديد قانون ايسا مورد اعتراض ايران قرار گرفته و در کمسيون مشترک برجام، در حال پيگيري است اما اينکه اين کميسيون تا چه ميزان مي‌تواند مقابل نقض برجام بايستد، موضوع مهمي است.

تمديد قانون تحريم‌هاي ايران يا قانون ايسا(Iran Sanctions Act) از سوي کنگره ايالات متحده را شايد بتوان جدي‌ترين محک توافق هسته‌اي از زمان اجراي آن دانست.

مجلس نمايندگان آمريکا در اواسط اکتبر 2016، اين طرح را با 419 رأي موافق در برابر يک رأي مخالف تصويب کرد و مجلس سنا نيز در اول دسامبر با 99 رأي مثبت و يک رأي ممتنع آن را تأييد نمود؛ قانوني که در نهايت، با اجتناب باراک اوباما از وتوي آن، عملاً تا 10 سال ديگر تمديد شد.

تمديد تحريم‌ها نقض صريح برجام است

مجلس سناي امريکا در تاريخ 11 آذر 1395، طرح تمديد 10 سالۀ تحريم‌ها عليه ايران(ايسا) را به‌اتفاق آراء تصويب کرد. به دنبال اين امر، مقامات کشورمان اين اقدام امريکا را نقض صريح برجام دانستند.

قانون ايسا که براي نخستين بار و تحت عنوان "قانون تحريم‌هاي ايران و ليبي" در سال 1996 در دوران رياست‌جمهوري بيل کلينتون تصويب شد و قرار بود در انتهاي ماه دسامبر 2016 منقضي گردد، بخش انرژي ايران را به طور سيستماتيک هدف قرار داده و به ويژه سرمايه‌گذاري شرکت‌هاي خارجي به ميزان بيش از 20 ميليون دلار را منع مي‌کند.

محمدجواد ظريف وزير امور خارجه، پيش‌تر در کميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس اعلام کرد: عدم اجراي قانون ايسا جزء توافقات مذاکره بود ولذا از اين رو، تصويب آن نقض برجام اعلام شد.

واکنش ايران به نقض آشکار برجام از سوي آمريکا

چس از تمديد قانون مذکور، حسن روحاني رييس جمهور کشورمان، از محمدجواد ظريف وزير امور خارجه و سرپرست تيم مذاکرات هسته‌اي ايران خواست تا موارد نقض توافقنامه هسته‌اي و راه‌هاي مقابله با آن را از طريق مجاري حقوقي مشخص - يعني کميسيون مشترک برجام - پيگيري کند.

وي همچنين علي اکبر صالحي رئيس سازمان انرژي اتمي ايران را موظف کرده تا اقدامات لازم براي طراحي و تجهيز "پيشران" هسته‌اي - که در حوزه حمل و نقل دريايي به کار مي‌رود - را آغاز کند.

درخواست ظريف از موگريني براي تشکيل کميسيون مشترک برجام

به دنبال اين دستور، محمدجواد ظريف خطاب به فدريکا موگريني مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا نامه اي نوشت و در آن، از وي تشکيل کميسيون مشترک برجام را خواستار شد. ظريف در اين نامه، پايبندي کامل ايران به همه تعهدات برجامي خود و نقض برجام از سوي آمريکا با تمديد قانون ايسا را يادآور شد.

ظريف در اين نامه، بر «چندجانبه بودن» توافق هسته‌اي و «ماهيت متقابل» تعهدات مندرج در آن تأکيد کرد و گفت حفظ تماميت و انسجام برجام و پايداري آن، مستلزم توجه همه طرف‌هاي برجام نسبت به تداوم اجراي مفاد آن از سوي همه اعضاست.

او در ادامه، از مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا به عنوان مسئول هماهنگي کميسيون مشترک برجام خواست تا با اطلاع‌رساني به کليه طرف‌هاي برجام، تمهيدات لازم براي برگزاري نشست کميسيون مشترک برجام و نيز کارگروه تحريم‌هاي کميسيون مشترک جهت رسيدگي به اقدام اخير آمريکا را اتخاذ کند.

به دنبال نامه اي که ظريف خطاب به موگريني نوشت و درخواستي که مبني بر برگزاري نشست کميسيون مشترک برجام از وي کرد، کميسيون مشترک برجام با مشارکت نمايندگان گروه 5+1 و هلگا اشميت معاون موگريني، روز گذشته در وين و در هتل معروف کوبورگ که محل برگزاري مذاکرات هسته‌اي در تابستان سال گذشته بود، برگزار شد.

از سوي ايران، هيأتي به رياست سيد عباس عراقچي معاون حقوقي و بين‌الملل وزير امور خارجه و با همراهي مجيد تخت روانچي معاون اروپا آمريکاي وزارت امور خارجه در اين نشست شرکت کردند.

در کمسيون مشترک چه گذشت؟

سيد عباس عراقچي، معاون حقوقي و امور بين‌الملل وزارت امور خارجه و رئيس ستاد پيگيري اجراي برجام که براي شرکت در ششمين نشست کميسيون مشترک برجام به وين سفر کرده بود، در گفت‌وگويي به تشريح دستاوردهاي مذاکرات در کميسيون مشترک پرداخت.

وي گفت: موضوع نقض برجام توسط آمريکا و جبران آن در دستور کار کميسيون مشترک قرار گرفته است. کارشناسان بحث خوبي داشتند و به جمع‌بندي‌هاي خوبي رسيدند.

رئيس ستاد پيگيري اجراي برجام، با اشاره به اينکه قبل از اين نشست، کارشناسان ايراني يک دور مذاکرات دوجانبه با کارشناسان آمريکايي داشته‌اند، خاطرنشان کرد: طبق سازوکار برجام، اگر کشوري نسبت به رفتار کشور ديگر شکايتي داشته باشد، اول بايد مذاکرات دوجانبه بين آن دو کشور صورت بگيرد و ما اين مذاکرات دوجانبه را داشتيم.

حمايت موگريني و طرف‌هاي اروپايي از برجام

اما پيش‌تر، فدريکا موگريني مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپايي، در گفت‌وگو با شبکه سي‌ان‌ان اظهار داشت: توافق با ايران، توافقي دوجانبه ميان آمريکا و ايران نيست. اين توافقي چندجانبه است که از راه مذاکره به‌ دست آمده و خود من هم شخصاً مسئوليت مستقيم در آن دارم و هم‌اکنون رئيس کميسيون مشترکي هستم که بر اجراي آن نظارت دارد تا اجراي اين توافق از سوي همه طرف‌ها را تضمين کند. پشتوانه اين توافق، قطعنامه شوراي امنيت سازمان ملل است.

به دنبال اين اظهارات، وزيران امور خارجه کشورهاي عضو اتحاديه اروپا بار ديگر بر حمايت خود از توافق هسته‌اي ايران و قدرت‌هاي جهاني تأکيد کردند و ايران نيز از زبان سخنگوي دستگاه ديپلماسي‌اش، از اين موضوع استقبال کرد.

اشارات متناقض مقامات آمريکايي در مورد برجام

دونالد ترامپ رئيس جمهور منتخب آمريکا در تبليغات انتخاباتي خود، پيش از اين اعلام کرده بود اولويت نخست کاري‌اش پس از پيروزي در انتخابات رياست جمهوري آمريکا، لغو توافق هسته‌اي با ايران خواهد بود.

خبرگزاري فرانسه به نقل از مارک تونر، سخنگوي وزارت خارجه آمريکا، خبر داد که توافق اتمي جمهوري اسلامي با گروه 5+1 موسوم به برجام، پيماني نيست که قانوناً لازم‌الاجرا باشد.

تونر حتي گفته بود درباره «موقعيتي بسيار فرضي» حرف مي‌زند و «هر يک» از طرف‌هاي برجام مي‌تواند به آن پشت کند. او همچنين تأکيد کرد که اگر ايالات متحده حمايتش را از اين توافق دريغ کند، اين احتمال هست که ايران، برنامه ساخت سلاح اتمي را آغاز کند. به گفته تونر، «اين واقعيت ماجراست».

اما به نقل از تلويزيون الجزيره، جان کري وزير امور خارجه آمريکا به تازگي در سخنراني در «انديشکده صلح واشنگتن» اظهار داشت: اگر دولت آينده آمريکا توافقنامه هسته‌اي با ايران را نقض کند، ديگر کشورها به آن پايبند باقي خواهند ماند. در اين صورت، ديگر کشورهاي امضاکننده توافقنامه هسته‌اي، واشنگتن را طرفي خواهند دانست که قابل اعتماد نيست.

جان کري مدعي شد: غير از خطر رسيدن ايران به سلاح هسته‌اي، ما نگران رقابت تسليحاتي در خاورميانه بوديم.

وزير امور خارجه آمريکا ضمن تأکيد بر ضروري بودن نقش رهبري کشورش در عرصه جهاني، برجام را دستاوردي بزرگ براي دولت اوباما توصيف کرد.

در اينکه تمديد قانون ايسا نقض صريح برجام است، ترديدي نيست چراکه ايران، از همان ابتداي شروع فرايند مذاکرات هسته‌اي، صريحاً اين نکته را اعلام کرد که ورودش به عرصه مذاکرات، براي لغو تحريم‌هاي ظالمانه و نامشروع بوده است و لذا هر اقدامي که به تحريم‌هاي قبلي جان تازه‌اي ببخشد يا تحريم جديد به حساب آيد، نقض صريح برجام خواهد بود. اين موضعي است که از سوي بالاترين سطح سياسي در جمهوري اسلامي ايران يعني رهبر معظم انقلاب اسلامي هم به آن تصريح شد.

به نظر مي رسد مقطع حساس کنوني، دوران مناسبي براي محک جدي برحام است. در حال حاضر، شايد بهترين فرصتي که افکار عمومي جهان بتوانند ادعاهاي ريز و درشت مقامات آمريکايي مبني بر اينکه به برجام و تعهدات برجامي خود پايبند هستند و اقدامي عليه آن انجام نمي‌دهند، رقم خورده باشد.

البته با توجه به ماهيتي که از آمريکا و مقامات اين کشور بر اساس تجربه مکرر سال هاي اخير سراغ داريم، بعيد است که طرف آمريکايي بخواهد از مواضع خصمانه اش در برابر ايران دست بردارد و به طور مثال، از آنچه در مورد تمديد قانون ايسا مرتکب شده، عقب نشيني کند.

آمريکا بارها ثابت کرده که به تعهداتي که در قبال دولت هاي ديگر پذيرفته پايبند نيست. در حال حاضر، برجام، سندي الزام‌آور براي همه طرف‌هاي مذاکرات هسته‌اي است اما گويا آمريکا نمي‌خواهد به تعهداتي که در قبال اين سند تعهدآور پذيرفته، متعهد باشد.

از سوي ديگر، پيش بيني سازوکار کميسيون مشترک برجام، در وهله اول، اقدام مناسبي است زيرا به هر حال، بايد مرجعي براي حل اخلاف بين دولت هاي مذاکره کننده در برجام وجود داشته باشد اما اينکه اين مرجع و سازوکار، تا چه ميزان، قابليت برخورد با موارد نقض برجام از جمله تمديد قانون ايسا را دارد، موضوع ديگري است که جاي بحث دارد.

يک سوال مهم اين است که آيا در مقطع حساس کنوني، ارجاع موراد نقض برجام به اين کميسيون ازجمله آنچه در مورد تمديد قانون ايسا در آمريکا شاهد آن بوديم، اقدام مناسبي است؟ آيا اين کميسيون مي تواند بر اساس آنچه براي آن مقرر شده است، از نقض برجام جلوگيري کند؟ آيا قدرت اجرايي اين کميسيون، تا حدي هست که بتواند با طرف ناقض برجام، برخورد مناسب داشته باشد؟ اين‌ها سوالاتي هستند که بايد به پاسخ آن‌ها دست يافت.

شايد در آينده‌اي نزديک، بتوان با مشاهده رويه‌اي که کميسيون مشترک برجام اتخاذ مي‌کند، به پاسخ روشن‌تري در قبال سوالات بالا دست يافت.

جالب اينکه، اعضاي کابينه اوباما، چه در آخرين نشست‌هاي خبري و چه در نامه‌هاي خداحافظي‌شان، به ترامپ توصيه مي‌کنند که از يک سو، برجام را نقض نکند اما از سوي ديگر، فشار تحريم را بيشتر کند و در عمل هم به او نشان داده‌اند که چگونه مي‌شود حرف زد و تعهد داد اما فقط "اداي" اجرا کردن آن را درآورد.



با کانال تلگرامي «آخرين خبر» همراه شويد

1736 3 نظـــــــر