آینده آنتی‌بیوتیک‌ها به همه ما بستگی دارد
1398/08/30 - 11:00
1.2K
1398/08/30 - 11:00
ايرنا/ مقاومت آنتي‌بيوتيکي باکتري‌ها يکي از بزرگترين چالش‌هاي موجود براي حوزه سلامت در جهان است که تنها با بازنگري در مصرف نابجا و بي‌رويه از آنتي‌بيوتيک‌ها و استفاده از جايگزين‌هاي گياهي مي‌توان آن را کنترل و مديريت کرد.
آنتي‌بيوتيک‌ها از قرن بيستم ميلادي به ابزاري مهم و فراگير در کنترل و درمان عفونت‌هاي باکتريايي تبديل شدند. اما در سال‌هاي اخير استفاده بي‌رويه و غيرضروري از اين نوع داروها باکتري‌ها را در برابر آن‌ها مقاوم کرده و از تاثير درماني‌شان کاسته است. اين بحران که از آن با عنوان مقاومت آنتي‌بيوتيکي ياد مي‌شود، تمام جهان را تحت تاثير قرار داده و به يکي از داغ‌ترين موضوعات در حوزه بهداشت و درمان تبديل شده است.
نخستين هفته آگاهي از آنتي‌بيوتيک‌ها در نوامبر سال ۲۰۱۵ از سوي سازمان بهداشت جهاني تعيين و برگزار شد. از آن زمان تاکنون هر سال هفته‌اي از ماه نوامبر به آگاهي از آنتي‌بيوتيک‌ها اختصاص داده مي‌شود. امسال نيز به رسم هر سال از ۱۸ تا ۲۴ ماه نوامبر (۲۷ آبان تا ۳ آذر) با شعار «آينده آنتي‌بيوتيک‌ها به همه ما بستگي دارد» به اين منظور اختصاص داده شده تا در مورد تهديد فزاينده مقاومت آنتي‌بيوتيکي آگاهي افزايي شده و با آموزش و تعليم عموم مردم، پزشکان و قانونگذاران در اين‌باره؛ از گسترش و پيشرفت اين بحران در سطح جهان جلوگيري شود.
مقاومت آنتي‌بيوتيکي
مقاومت آنتي‌بيوتيکي زماني اتفاق مي‌افتد که باکتري‌ها قابليت شکست دارويي را به دست مي‌آورند که در اصل براي از بين بردن آن‌ها طراحي شده است. اين باکتري‌هاي مقاوم ديگر تحت تاثير روشي که زماني از رشد و فعاليت آن‌ها جلوگيري مي‌کرد، قرار نمي‌گيرند. مقاومت آنتي‌بيوتيکي يکي از بزرگترين چالش‌هايي است که امروزه سلامت بشر را تهديد مي‌کند. بدون آنتي‌بيوتيک‌هاي موثر در بسياري از فرآيندهاي درماني معمول به مشکل مي‌خوريم. ترميم استخوان‌هاي شکسته، انجام برخي عمل‌هاي جراحي ساده و ابتدايي، پيوند اعضا و حتي شيمي درماني همگي به دسترسي به آنتي‌بيوتيک‌هاي موثر بستگي دارند. وقتي يک عفونت باکتريايي به درمان با آنتي‌بيوتيک‌هاي متداول پاسخ نمي‌دهد، پزشکان ناچار به تجويز يک آنتي‌بيوتيک يا ترکيبي از آنتي‌بيوتيک‌هاي قوي‌تر روي مي‌آورند؛ رويکردي که مي‌تواند با ايجاد پيامدهاي ناخواسته بر سلامت افراد همراه باشد.
مرکز کنترل و پيشگيري از بيماري آمريکا (CDC) هفته گذشته گزارشي از جديدترين آمار در مورد مقاومت آنتي‌بيوتيکي منتشر کرد. به استناد اين گزارش ۴۸ هزار و ۷۰۰ خانواده هر ساله يکي از عزيزان خود را به دليل ابتلا به عفونت‌هاي باکتريايي مقاوم به دارو از دست مي‌دهند. آمار حاکي از اين است که اين «اَبَرباکتري‌هاي» مقاوم به آنتي‌بيوتيک تنها در کشور آمريکا سالانه نزديک به ۳۵ هزار قرباني مي‌گيرند. براي مقابله با فرآيند ايجاد مقاومت آنتي‌بيوتيکي که تبعات آن اين روزها بر هيچکس پوشيده نيست، بايد استفاده غيرضروري از اين داروها را کنترل کنيم.
مصرف بي‌رويه، عامل اصلي در بروز مقاومت‌هاي آنتي‌بيوتيکي
به استناد مطالعات انجام شده، نخستين و آشکارترين عامل بروز مقاومت آنتي‌بيوتيکي استفاده بي‌رويه و نابجا از اين نوع داروهاست. از آنجايي که برخي افراد بر اين باورند که آنتي‌بيوتيک‌ها درماني قطعي براي هر مشکلي هستند، از اين داروها براي درمان بيماري‌هايي چون آنفولانزا و امثالهم نيز استفاده مي‌کنند. اين در حالي است که آنتي‌بيوتيک‌ها تنها قادر به هدفگيري و از بين بردن باکتري‌ها هستند و بدين ترتيب تنها در درمان عفونت‌هاي باکتريايي موثرند. به عبارت ديگر، آنتي‌بيوتيک‌ها در درمان آنفولانزا و ديگر بيماري‌هاي ويروسي قدرتي ندارند بنابراين وقتي فردي به اشتباه و به طور بي‌رويه از آنتي بيوتيک استفاده مي‌کند، باکتري‌هاي مفيد موجود در بدن خود را از بين برده و توازن ظريفي را که سلامت انسان بدان وابسته است، به خطر مي‌اندازد.
به علاوه، باکتري‌ها ذاتا مستعد تغيير و تکامل هستند. بدين ترتيب برخي از آن‌ها در گذر زمان راهي براي سازگاري پيدا کرده و در برابر آنتي‌بيوتيک‌ها مقاوم مي‌شوند. در صورت استفاده نادرست و نابجا از آنتي‌بيوتيک‌ها به باکتري‌هاي مقاوم فضا و اختيار بيشتري براي رشد و تکثير مي‌دهيم که در برخي موارد به ظهور انواع ديگري از باکتري‌هاي مقاوم به آنتي‌بيوتيک منجر مي‌شوند.
افزون بر اين، سيستم درماني نيز نقش مهمي را در بروز اين بحران ايفا کرده است. نتايج مطالعات انجام شده حاکي از آن است که پزشکان در برخي موارد به اشتباه اقدام به تجويز آنتي‌بيوتيک براي بيماران کرده و يا نوع اشتباهي از آنتي بيوتيک را تجويز مي‌کنند؛ امري که بدون ترديد در ظهور بحران پزشکي موجود بي‌تاثير نبوده است. علاوه بر اين، به استناد نتايج يک پژوهش، ۳۰ تا ۶۰ درصد آنتي‌بيوتيک‌هايي که پزشکان براي مصرف بيماران بستري در بخش ICU تجويز مي‌کنند، غيرضروري هستند.
راهکارها
نتايج يک مطالعه جديد نشان مي‌دهد که با استفاده از ترکيبات خاصي از آنتي‌بيوتيک‌ها مي‌توان با باکتري‌هاي خاص مقاوم به دارو و درمان، مقابله کرد. تحقيقات اخير محققان دانشگاه کاليفرنيا نيز حاکي از آن است که به جاي استفاده از يک يا دو آنتي‌بيوتيک، بهتر است از ترکيب ۴ يا حتي ۵ نوع از اين داروها استفاده شود.
در پي گزارشي که در سال ۲۰۱۷ از سوي سازمان بهداشت جهاني (WHO) منتشر شد و از «کمبود جدي آنتي‌بيوتيک‌هاي جديد» خبر داد، بيشتر مطالعات انجام شده در اين زمينه با هدف يافتن ترکيباتي جديد از آنتي‌بيوتيک‌ها يا جايگزيني مناسب براي آن‌ها در جنگ عليه باکتري‌هاي مقاوم به آنتي‌بيوتيک، متمرکز شده است. محققان در همين راستا به کار بر روي ترکيبات جديد و موثر، ويروس‌هاي باکتري‌خوار و استفاده از پروبيوتيک‌ها روي آورده‌اند.
گروه ديگري دانشمندان نيز به استفاده از روش‌هاي طبيعي براي مقابله با ابرباکتري‌ها برآمده‌اند. آن‌ها بر اين باورند که جايگزين‌هاي گياهي مي‌توانند به اندازه آنتي‌بيوتيک‌ها در مقابله با باکتري‌ها تاثير داشته باشند. تاکنون پژوهشگران چاي سبز، کرنبري، موسير ايراني و زردچوبه را به عنوان منابع بالقوه جايگزين موثر آنتي بيوتيک‌ها معرفي کرده‌اند.
