6313 2 نظـــــــر  

تابناک/ مطابق روند هر ساله، موسسه «تامسون رويترز» اسامي «پژوهشگران پراستناد» دنيا در‌ سال ٢٠١٦ را منتشر کرد که در بين آنها نام ٦ پژوهشگر ايراني هم ديده مي‌شود.

به گزارش شهروند، اين موسسه سالانه نزديک به سه‌هزار پژوهشگر از سراسر دنيا در ۲۱ حوزه موضوعي را به‌عنوان پژوهشگر پراستناد معرفي مي‌کند که در فهرست امسال نام «مهدي دهقان» از دانشگاه صنعتي اميرکبير، «داود دوميري گنجي» از دانشگاه صنعتي نوشيراني بابل، «سعيد عباس بندي» از دانشگاه بين‌المللي امام خميني(ره)، «محسن شيخ‌الاسلامي» از دانشگاه صنعتي نوشيرواني بابل، «طاهر نيکنام» از دانشگاه صنعتي شيراز و «شهرام رضاپور» از دانشگاه شهيد مدني آذربايجان هم وجود دارد.

نام «داود دوميري‌گنجي» از ‌سال ٢٠٠٨ تاکنون در بين پژوهشگران پراستناد ديده مي‌شود و در ‌سال ٢٠١٤ در رده اول و سال‌هاي بعد از آن دومين پژوهشگر ايراني حاضر در اين فهرست است. دوميري گنجي که هم‌اکنون رئيس دانشگاه تخصصي فناوري‌هاي نوين آمل و عضو هيأت‌علمي دانشگاه صنعتي نوشيرواني بابل است، درباره نکات و دستاوردهاي پراستنادبودن مقالات يک پژوهشگر به «شهروند» مي‌گويد: «پراستناد بودن در رنکينگ دانشگاه‌ها تاثيرگذار است و رتبه دانشگاه‌ها را ارتقا مي‌دهد. نکته مهم ديگر اين است که اين امتياز مي‌تواند مديريت علمي جهان را به دست بگيرد. پژوهشگري که پراستناد باشد مي‌تواند مجوز و امتياز ژورنال بگيرد و مقالات مرتبط در حوزه‌هاي مختلف را رصد کند و درجريان پيشرفت‌هاي علمي روز قرار بگيرد؛ يعني پراستناد بودن مي‌تواند بر مسائل سياسي- اجتماعي دنيا تاثيرگذار باشد.»

ميري‌گنجي که تاکنون بيش از ٧٠٠ مقاله isi منتشر کرده و تعداد ارجاعات به مقالات او بيش از ٣٠‌هزار مورد است، درباره کارکرد اين مقالات هم مي‌گويد: «هر مقاله علمي مي‌تواند به اختراعات بين‌المللي کمک کند؛ علاوه‌بر اين مي‌تواند مشخصه دانش‌بنيان داشته باشد. درکنار اين موارد فروش کتاب و مقاله مي‌تواند باعث درآمدزايي براي يک کشور شود. مقالات ما از صنعت گرفته شده و مي‌تواند در توسعه صنعتي کشور تاثيرگذار باشد يعني ايده‌ها و تفکرات جديد دست خود ما است به جاي اين‌که بخواهيم اين ايده‌ها را بخريم. در بسياري از گرايش‌ها و رشته‌ها ما ايده‌ها را با قيمت گزاف براي بکارگيري در صنعت مي‌خريم که اگر از مقالات و پژوهش‌هاي خود به‌درستي استفاده شود، ديگر نيازي به چنين هزينه‌هايي وجود نخواهد داشت.»

در ماه‌هاي گذشته بحث تقلب علمي و شيوه‌هاي مبارزه با آن در صدر اخبار دانشگاهي کشور قرار گرفت و کار تا آن‌جا پيش رفت که دولت لايحه‌اي را براي مقابله با اين معضل رو به‌ گسترش روانه مجلس شوراي اسلامي کرد. در همين روزها همچنين مجله علمي نيچر مدعي شد که دو موسسه انتشارات علمي معتبر «بيومد سنترال» و «اسپرينگر» اعلام کرده‌اند که پس از تحقيقي مفصل، ۵۸ مقاله منتشرشده در هفت نشريه علمي را به دليل «سرقت علمي، تقلب و تباني درباره مولف و در روند بررسي علمي» حذف کرده‌اند که ٢٨٢ پژوهشگر ساکن ايران مولف اين مقالات بوده‌اند. اين تخلف‌ها و تقلب‌هاي علمي چه تأثير منفي بر چهره علمي ايران در دنيا خواهد گذاشت و چگونه مي‌شود با اين روند مبارزه کرد؟ عضو هيأت علمي دانشگاه نوشيرواني بابل در پاسخ به اين پرسش هم مي‌گويد: «گرايش به تقلب در کشوري که گام‌هاي بلندي براي پيشرفت علمي برمي‌دارد، تا اندازه‌اي مرسوم است؛ يعني وقتي تعداد مقالات بالا برود امکان خطا هم وجود خواهد داشت. در ‌سال ٢٠١٥ رشد علمي ايران ١٨,٨‌درصد بيشتر از متوسط رشد جهاني بوده و در ‌سال ٢٠١١ هم حدود ١١ برابر رشد متوسط جهاني بوده است که اين اعداد به‌خوبي روند پيشرفت علمي کشور را نشان مي‌دهد، بنابراين در اين مسير پرشتاب پيشرفت، احتمال اشتباه وجود دارد و بايد تلاش شود که اين اشتباهات کمتر شود که در وزارتخانه‌هاي علوم و بهداشت تلاش‌هايي براي مقابله وجود دارد.»

يکي از جوان‌ترين پژوهشگران حاضر در اين فهرست هم «محسن شيخ‌الاسلامي» است که تير امسال از رساله دکتراي خود در دانشگاه صنعتي نوشيرواني بابل دفاع کرده است.

شيخ‌الاسلامي که در رشته مهندسي مکانيک فارغ‌التحصيل شده است در مجموع نزديک به ۱۰۰ مقاله ISI دارد که در ‌سال ۲۰۱۶ به‌عنوان يکي از پژوهشگران پراستناد معرفي شده است. اما معني پراستناد بودن مقالات يک محقق چيست و اين عبارت تا چه اندازه کيفيت علمي و عملي پژوهش‌هاي صورت گرفته را نشان مي‌دهد؟ شيخ‌الاسلامي در اين‌باره به «شهروند» مي‌گويد: «استنادهاي مربوط به يک مقاله حکايت از کيفيت مناسب آن مقاله دارد و هرچه کيفيت بهتر باشد، مي‌تواند اثرگذاري بيشتري در دنيا داشته باشد؛ لذا پراستناد بودن مي‌تواند يکي از معيارهاي مناسب در تشخيص کيفيت مقاله باشد.»

مطابق آمار ارايه‌‌شده از اسکاپوس تاکنون بيش از ۴‌هزار و ٥٠٠بار از سراسر دنيا به مقالات اين پژوهشگر استناد شده است، ولي اين پژوهش‌ها چه تاثيري بر صنعت کشور گذاشته و تا چه اندازه عملي شده‌اند: «هميشه اين مقالات مي‌توانند در صنعت وارد شوند ولي در رشته ما همه مقالات وارد صنعت نشده و فکر مي‌کنم در همه رشته‌ها به همين صورت است؛ مثلا در رشته رياضي تئوريک بودن اين مقالات، صنعتي کردن آنها را دشوار مي‌کند و برخي از رشته‌ها و مقالات جنبه عملي مستقيم ندارند. رساله دکتراي من در زمينه مبدل‌هاي حرارتي آب به هوا بوده است و به صورت آزمايشگاهي از روش‌هاي مختلف براي افزايش نرخ انتقال حرارت استفاده کرديم که هنوز در اين زمينه وارد صنعت نشده‌ايم. پيشنهادهايي شده ولي هنوز عملي نشده است. من در زمينه انتقال حرارت کار مي‌کنم و تمام کارهاي من در اين زمينه است. علاوه‌ براين تا تيرماه دانشجو بودم و فرصتي براي پيگيري در صنعت نداشتم.»

شيخ‌الاسلامي پيش از اين هم امکان تحصيل در برخي دانشگاه‌هاي معتبر دنيا و دريافت کمک‌هزينه تحصيلي را داشته ولي ترجيح داده که در ايران (دانشگاه نوشيرواني بابل) به تحصيل و پژوهش خود ادامه دهد. او درباره فعاليت و وضع کاري کنوني خود هم مي‌گويد: «الان در دانشگاه به صورت حق‌التدريس کار مي‌کنم ولي قول‌هاي مساعدي براي جذب به صورت هيأت‌علمي گرفته‌ام. مشکلي که در جذب وجود دارد براي همه دوستان و فارغ‌التحصيلان مقاطع عالي دانشگاهي است. برنامه اصلي من ماندن در ايران و خدمت به کشور است. حتي براي تحصيل در مقطع دکترا هم امکان رفتن به خارج از کشور وجود داشت که البته من ترجيح دادم بمانم. ان‌شاءالله که بتوانيم پيرو راه شهداي عزيز باشيم و طبق فرمايش مقام معظم رهبري که فرمودند: «نخبگان نيز در قبال اين نعمت مسئول هستند و بايد از طريق احساس مسئوليت و استفاده از اين استعداد و توانايي در مسير صحيح خود، شکر آن را بجا آورند»، بتوانم از عهده شکر نعمت الهي برآيم.»

وضعيت مالي نامناسب بسياري از دانشجويان تحصيلات تکميلي و همچنين بازار پرسود موسسات و دفترهاي پايان‌نامه‌نويسي و مقاله‌فروشي برخي پژوهشگران را به همکاري با اين دفا‌تر مشتاق کرده و همين موضوع هم سبب شده که نگاه برخي نشريات معتبر علمي به مقالات ايراني کمي تغيير کند. شيخ‌الاسلامي درباره مقالات مورد انتقاد و همکاري با اين موسسات هم مي‌گويد: «اين مقالات در زمينه تخصصي بنده نبود؛ لذا در اين‌خصوص اظهارنظر نمي‌کنم. موسساتي هم وجود دارند که کار فروش پايان‌نامه و مقاله را انجام مي‌دهند ولي من خودم به لحاظ شرعي با اين مسأله مشکل دارم و هيچ‌گاه وارد اين کار نشده‌ام.»

نگاهي به اسامي اعلام شده از سوي موسسه تامسون رويترز و ديگر موسسات مشابه، نشان مي‌دهد که تعداد مقالات محققان داخلي ‌سال به ‌سال درحال افزايش است و پژوهشگران ايراني که مورد استناد ديگر مقالات و پژوهشگران هم قرار مي‌گيرند روند روبه ‌رشدي دارند. پيش از اين «وحيد احمدي» معاون پژوهش و فناوري وزارت علوم، تحقيقات و فناوري از رتبه سوم شتاب علمي کشور در دنيا سخن گفته بود.



با کانال تلگرامي «آخرين خبر» همراه شويد

6313 2 نظـــــــر