الف/ مادرم معتاد تلگرام و اينستاگرام است. با زن‌هاي فاميل يک گروه تلگرامي دارند که شب و روز با هم در آنجا چت مي‌کنند. هر بار که مي‌خواهم با او حرف بزنم مدام به تلفن همراهش نگاه مي‌کند و تنها با حرکات سر جملاتم را تأييد مي‌کند.

ارتباط‌هاي دنياي واقعي به ته خط رسيده‌اند آن هم با شعار دوري و دوستي. به طوري که 28 ميليون ايراني شب و روزشان راصرف گشتزني در تلگرام مي‌کنند. اين نرم افزار آنقدر در دل برخي‌ها جا باز کرده که خيلي‌ها حتي علاقه‌اي به ديد و بازديد‌هاي خانوادگي ندارند، دلشان مي‌خواهد يک گروه تلگرامي خانوادگي داشته باشند تا خبري از ديد و بازديد‌هاي خانوادگي نباشد. وقت گذراني در اين شبکه‌ها آنقدر وسوسه انگيز شده که خيلي از مادران حتي بدون در نظر گرفتن عواقب اين کار مدت‌هاي طولاني را صرف گشتزني در سايت‌هاي مجازي مي‌کنند و شايد حتي فرصتي در نيمه‌هاي شب هم پيدا نشود که پاي درد دل فرزندان خود بنشينند.

اما در اين ميان مادراني هم هستند که وابستگي چنداني به استفاده از شبکه‌هاي مجازي ندارند. سپيده مادري است که بودن يا نبودن گوشي همراهش برايش تفاوت چنداني ندارد. هرچند که اميد پسر بزرگ او از کم بودن فعاليت مادرش در فضاي مجازي گله‌مند است و مي‌خواهد او کمي در فضاي مجازي سرگرم باشد تا کمتر در طول روز پاپيچ‌اش شود.:«مادرم اغلب درگير رسيدگي به من و برادرم است. دائم نگران مي‌شود و روزي چند بار به من زنگ مي‌زند ولي مادران دوست‌هاي من آنقدر سرگرم تلگرام و اينستاگرام هستند که حتي روزي يک بار هم با آنها تماس نمي‌گيرند.»

اعتياد به فضاي مجازي تا مرز ديوانگي

«يک روز اگر گوشي‌ام کنارم نباشد، ديوانه مي‌شوم» اين‌ها حرف‌هاي سارا مادر يک دختر 16 ساله است.:«در گذشته بيشتر با دخترم بيرون مي‌رفتيم و با هم وقت مي‌گذرانديم اما حالا او هم بيشتر دوست دارد در اتاقش با گوشي همراهش سرگرم باشد تا اينکه با هم براي تماشاي يک فيلم به سينما برويم.»

مادر الناز هم طرفدار ثابت صفحه‌هاي اينستاگرامي است. کار صبح تا شب او تنها باز کردن صفحات سلبيريتي‌هاي دنياست تا با تقليد از آنها دريچه‌اي به دنياي مد باز کند. وقتي از الناز مي‌پرسي که آيا فعاليت مادرت باعث کم توجهي به تو شده است، پاسخ جالبي مي‌دهد:«وقتي از خانه به دانشگاه مي‌روم تمام مدت نگران هستم، زيرا مادرم از وقتي اينستاگرام را در گوشي‌اش نصب کرده گاهي يادش مي‌رود که برادر کوچکم، گرسنه است و بايد به او شير بدهد.»

احوال پرسي‌هاي استيکري

فرستادن شکلک‌هاي مختلف و احوال پرسي‌هاي استيکري کار هر روز کاربران تلگرامي است. دنياي مجازي آنقدر گسترش پيدا کرده که حتي راه ارتباط‌هاي واقعي را هم مسدود کرده، به طوري که حتي زماني که در يک جمع خانوادگي قرار مي‌گيري همه مشغول استفاده از گوشي همراهشان هستند.

آن طور که دکتر مصطفي آب روشن در گفت‌و‌گو با «ايران»، مي‌گويد: «وابستگي به شبکه‌هاي مجازي يک اصل فراگير است. اين شبکه‌ها يکي از مهم‌ترين ابزارهاي نوين ارتباطي محسوب مي‌شوند و در زندگي فردي و اجتماعي ما ايراني‌ها جايگاه ويژه‌اي پيدا کرده‌اند. بنابراين به نظر مي‌رسد دنياي مجازي جزو جدا نشدني مناسبات روز مره افراد قرار گرفته است.»

اين جامعه شناس در ادامه بيان مي‌کند: «اغلب در ميهماني‌هاي خانوادگي و دوستانه مشاهده مي‌کنيم که همه در گير تلفن همراهشان هستند و برخي از نوجوانان به جاي ارتباط کلامي با همسالان خود، متأسفانه از طريق شبکه‌هاي اجتماعي يا تلگرام با يکديگر صحبت مي‌کنند، يعني شخص در ميان اعضاي خانواده حضور دارد ولي ديواري شيشه‌اي به دور خود کشيده و با اطرافيان ارتباط مؤثري ندارد.»

بچه‌ها مي‌بينند پس ياد مي‌گيرند

دختر شما هم کفش‌هاي پاشنه بلندتون رو به پا مي‌کنه و کيف شما رو بر ميداره تا خاله بازي کنه؟، پسر بچه تون رو ديدين که مثل شما راه بره و اداي سيگار کشيدن شما رو دربياره؟ تا حالا به بازي کردن دختر تون با عروسک هاش دقت کردين؟

براي يادآوري نقش والدين در رفتارهاي کودکان مي‌توان اين سؤال‌ها را از آنها پرسيد تا به آنها يادآوري کرد که والدين نخستين الگوي کودکان هستنند. به طوري که حتي روانشناسان هم اعتقاد دارند که رفتار والدين تأثير بسزايي در رفتارهاي آينده فرزندان آنها دارد.

دکتر آب روشن هم با تأييد اين موضوع مي‌گويد: الگوهاي رفتاري فرزندان، وابستگي مستقيمي به رفتارهاي مادران دارد لذا نخستين قدم به سوي انحراف از هنجارهاي اجتماعي زماني آغاز مي‌شود که فرزند از حيطه نظارت والدين خارج شود. در واقع مشاهده مي‌کنيم که در خلأ الگوهاي رفتاري شايسته، فضاي مجازي در اجتماعي کردن فرزند پر رنگ مي‌شود.

او در ادامه بيان مي‌کند: به عبارتي مي‌توان اين قاعده را در حکم يک کفه ترازو در نظر گرفت که يک سوي آن والدين هستند و از سوي ديگر عوامل بيروني مانند شبکه‌هاي اجتماعي که به نوعي فرزندان را اجتماعي مي‌کنند. لذا در نبود الگوهاي تربيتي، آموزشي و رفتاري شايسته در نظام خانواده شاهد فرزنداني خواهيم بود که با ما بيگانه هستند. يعني ظاهر فيزيولوژيکي‌شان به ما شبيه است اما از لحاظ تفکر، عقيده و سبک زندگي با ما متفاوت هستند. به گفته آب روشن، زماني که مادر درگير استفاده از فضاي مجازي است به طور ناخواسته فرزند را در مسيري قرار مي‌دهد که از سوي ديگران جامعه پذير مي‌شود يعني هنجارها، الگوها و باورهاي محيط اجتماعي دروني و تبديل به رفتار خواهد شد.

جامعه تلگرامي جامعه منزوي

تحقيقات مؤسسه افکار سنجي دانشجويان ايران هم نشان مي‌دهد که، از هر 100 مرد ايراني 55 نفر و از هر 100 زن ايراني 51 نفر عضو شبکه‌هاي اجتماعي هستند. يکي از آسيب‌هايي که در اثر استفاده مدام از فضاي مجازي ايجاد مي‌شود، منزوي شدن و عدم اعتماد به نفس است که تداوم اين مشکلات در آينده مي‌تواند خطر آفرين باشد.

آب روشن هم به اين موضوع تأکيد کرده و بيان مي‌کند:«زماني که افراد ترجيح مي‌دهند با دوستان خود از طريق شبکه‌هاي اجتماعي ارتباط داشته باشند و تمايلي به ملاقات‌هاي حضوري احساس نمي‌شود، به مرور برقراري اينگونه ارتباطات تلگرامي و غير مستقيم، اعتماد به نفس آنان را کاهش داده و مشاهده مي‌کنيم که مهارت‌هاي ارتباطي براي حضور در محيط‌هاي اجتماعي بشدت تضعيف مي‌شود.»

او با اشاره بر اينکه تداوم استفاده از فضاي مجازي ارزش‌هاي خانوادگي را سست مي‌کند، مي‌گويد: ما با نوعي از اولويت بخشي به دنياي مجازي روبه‌رو هستيم زيرا فرد در جمع خانوادگي بيشترين وقتش را با تلگرام سپري مي‌کند که اين به اين معني است که خانواده از اولويت کمتري برخوردار است و شخص به افرادي که در جمع خانوادگي حضور ندارد اولويت بيشتري مي‌بخشد و اين اولويت بخشي به سمبل ها (sticker) و اپليکيشن‌هاي ارتباطي جهت ابراز عقيده و احساسات در مناسبات ارتباطي باعث مي‌شود که شخص در مهارت‌هاي ارتباطي دچار مشکل شود.

آب روشن اعتقاد دارد، يکي از عواملي که به روند استفاده گسترده کودکان و نوجوانان از تلفن همراه دامن مي‌زند چشم و هم چشمي خانواده‌هاست. به طوري که والدين تمايل ندارند که فرزندشان نسبت به بچه‌هاي فاميل يا همکلاسي‌هايش که از تلفن همراه‌هاي پيشرفته استفاده مي‌کند کم بياورد زيرا نداشتن گوشي را به منزله تنزل شخصيت و پايگاه اجتماعي پايين تلقي کرده سعي مي‌کنند با خريد گوشي گرانقيمت براي فرزندشان، از اين سرخوردگي و احساس ناکامي جلوگيري کنند در حالي که داشتن تلفن همراه‌هاي پيشرفته براي فرزندان نه تنها ضروري نيست بلکه آسيب‌هاي رواني و اختلالات ارتباطي شديدي را براي فرزندان به ارمغان مي‌آورد.

اين جامعه شناس با تأکيد بر اينکه شبکه‌هاي اجتماعي يا امواج ماهواره‌اي از عوامل بسيار مؤثر در اجتماعي کردن فرزندان هستند، مي‌گويد: متأسفانه خود والدين بخصوص مادران در موارد زيادي متأثر از اين روند تغييرات قرار گرفته و به نوعي جزء آسيب‌هاي جامعه هستند و به جاي اينکه راه حلي براي نابساماني‌هاي ذهني و وابستگي‌هاي بيمارگونه فرزند‌شان ارائه دهند متأسفانه خودشان نيز بخشي از صورت مسأله محسوب مي‌شوند.



با کانال تلگرامي «آخرين خبر» همراه شويد