دنیای اقتصاد/متن پیش رو در دنیای اقتصاد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

مقام بلندپایه امیرنشین قطر در اولین سفر خارجی در دولت تازه مستقر شده ایران با سید عباس عراقچی وزیر خارجه دیدار و گفت‌وگو کرد. سفری که از چند روز گذشته تاکنون محور گمانه‌زنی‌ها درخصوص کم و کیف پیام آمریکا به تهران از طریق میانجی قطری در بحبوحه تنش‌ها در منطقه خاورمیانه به‌ویژه پس از شکست مذاکرات آتش‌بس در قاهره است.

محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه قطر که ید طولایی در سفر به ایران دارد و بارها سفرهایش محل گمانه‌زنی‌ها برای رد و بدل کردن پیام‌ها بین ایران و آمریکا بوده، ظهر دیروز در تالار آیینه وزارت خارجه واقع در باغ ملی با سیدعباس عراقچی وزیر خارجه تازه بر صندلی وزارت نشسته دیدار و گفت‌‌وگو کرد.آل ثانی همچنین عصر دیروز با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران نیز دیدار و گفت‌وگو کرد. این سفر در شرایط خاص منطقه‌‌ای، شکست مذاکرات آتش‌بس در قاهره و باز بودن پرونده پاسخ ایران و محور مقاومت به اسرائیل به دلیل اقدامات تروریستی در لبنان و تهران متمایز شناخته می‌شود.

سفر مذکور ساعاتی پس از آن صورت گرفت که تیم‌های مذاکره‌کننده آمریکایی، اسرائیلی، مصری و قطری در قاهره نتوانستند به توافق آتش‌بس در جنگ غزه دست پیدا کنند. یکی از اصلی‌ترین دلایل شکست این مذاکرات اصرار نتانیاهو بر کنترل دو محور صلاح الدین و نتساریم و کنترل غزه پس از جنگ است. از زاویه شکست این مذاکرات است که زمان‌بندی سفر شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی به تهران معنا پیدا می‌کند. از زمان ترور اسماعیل هنیه رئیس دفتر سیاسی حماس در ۳۱ ژوئیه تاکنون پاسخ جمهوری اسلامی ایران برای تنبیه اسرائیل روی میز بوده و نگرانی‌ها از تشدید تنش‌ها در منطقه و غلتیدن خاورمیانه به جنگ را میان بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی افزایش داده است.

قطر یکی از بازیگرانی است که به دلیل میزبانی از پایگاه مهم هوایی العدید آمریکا، همواره از تصاعد بحران در خلیج‌فارس نگرانی داشته و تلاش کرده تا با میانجی‌گری میان تهران و واشنگتن، ضمن تخفیف دادن اثرات تنش بر موقعیت پیرامونی خود، زمینه چانه‌زنی میان ایران و آمریکا را فراهم کند. جو بایدن سال ۲۰۲۲ قطر را به عنوان متحد اصلی غیر‌ناتویی خود انتخاب کرد. مساله‌ای که باعث شد تا وزن و جایگاه قطر برای انتقال پیام به آمریکا مورد توجه بیشتر تهران قرار گیرد. در مقاطع مختلف به‌ویژه پس از خروج ترامپ از برجام در اردیبهشت ۱۳۹۷ و افزایش سطح تخاصم میان ایران و آمریکا، دوحه به کانال انتقال پیام تبدیل شده و حتی در چند مقطع شخص امیر قطر با سفر به تهران زمینه کاهش تنش‌ها را فراهم کرد. این وساطت البته نتایج نسبتا مثبتی هم به دنبال داشت و به‌ویژه پس از میزبانی دوحه از مذاکرات احیای برجام در خرداد ۱۴۰۱، ایران و آمریکا توانستند به محدودسازی تنش‌ها و تبادل زندانیان دست پیدا کنند.

مذاکراتی که البته بخشی از آن توسط عمان انجام شد، ولی در نهایت آزادسازی پول‌های بلوکه شده ایران در بانک‌های کره‌جنوبی در حسابی تعریف شده در قطر نشست و از آن زمان تاکنون برای امور خاص مورد استفاده تهران قرار می‌گیرد. از زاویه چنین چارچوبی است که طرح دوباره میانجی‌گری قطر با سفر نخست‌وزیر و وزیر خارجه قطر به عنوان مرد شماره ۳ قطر با پیوست جنگ غزه و پاسخ ایران به اسرائیل به میان می‌آید. اگرچه جایگاه قطر پس از ترور اسماعیل هنیه رئیس دفتر سیاسی حماس و میزبانی از مقامات مذاکره‌کننده حماس تا حدی تنزل پیدا کرده و همچنین پس از هفت اکتبر چند قانون‌گذار آمریکایی، دولت بایدن را تحت فشار قرار داده‌اند تا با توجه به حمایت قطر از حماس، روابط واشنگتن با دوحه را کاهش دهد، اما قطر همچنان یکی از مهم‌ترین متحدان آمریکا برای ارتباط با ایران و جنبش حماس است.

در این فضا با توجه به حضور محمد بن عبدالرحمن آل ثانی نخست وزیر و وزیرخارجه قطر و ویلیام برنز رئیس سیا و از مقامات بلندپایه آمریکا در مذاکرات قاهره که سال‌ها پیش یکی از اعضای هیات مذاکره‌کننده ایالات متحده برای گفت‌وگوهای منطقه‌ای و سپس هسته‌ای با ایران بود، انتقال پیام به ایران از طریق قطر امر بسیار محتملی است. اما اینکه مقام قطری حامل چه پیامی از آمریکا به ایران است، طبیعتا با توجه به بن بست موجود چندان امر ویژه‌ای محسوب نمی‌شود، چرا که پیغام و پسغام‌های مبتنی بر لزوم خویشتنداری همواره میان طرفین وجود داشته و رد و بدل شده است، بلکه محتوا و ما به ازای این پیام در شرایط کنونی حائز اهمیت است.

آیا دولت بایدن در سه ماه باقی مانده تا انتخابات ۵ نوامبر به دنبال صرف مدیریت تنش با تهران است یا نه با توجه به شکست آتش‌بس قصد دارد یک گام فراتر نهد و زمینه محدودسازی تنش‌ها را با یک امتیاز قابل‌توجه به ایران به‌ویژه در موضوع هسته‌ای فراهم کند؟ آیا افزایش بخت کامالا هریس نامزد نهایی دموکرات‌ها در رقابت با دونالد ترامپ جمهوری‌خواه و پیشی گرفتن در نظرسنجی‌ها باعث شده تا ارزیابی کاخ سفید این باشد که در مقطع کنونی می‌توان زمینه مذاکرات احیای برجام با تهران به‌صورت غیرمستقیم و با میزبانی دوحه را کلید و سپس آن را به پیروزی احتمالی هریس پیوند زد و در نهایت مذاکرات را برای رسیدن به یک توافق جدید تکمیل کرد؟ اگر این فرضیه محتمل باشد، اظهارات عراقچی در روزهای گذشته و تاکید بر مذاکرات رفع تحریم‌ها و حتی طرح گزاره مذاکرات جدید و اینکه برجام در شرایط کنونی قابل احیا نیست می‌تواند این سناریو را تقویت کند.

همچنین این سناریو با پاسخ جمهوری اسلامی و تنبیه اسرائیل هم منافاتی ندارد، چرا که ایران وعده انتقام داده اما تاکید کرده که به دنبال جنگ نیست. بنابراین ایران می‌تواند با یک پاسخ مدیریت شده؛ اما حساب شده، هم وعده خود را برای تنبیه اسرائیل عملی سازد و هم با تاکیدی که همواره بر مساله ثبات منطقه‌ای و آمادگی برای گفت‌وگو مطرح کرده، زمینه دور تازه‌ای از مذاکرات رفع تحریم‌ها را که دولت چهاردهم آن را شعار انتخاباتی خود همپا با خنثی‌سازی تحریم‌ها قرار داده، فراهم کند.

عکس: علی محمدی

به پیج اینستاگرامی «آخرین خبر» بپیوندید
instagram.com/akharinkhabar