8
0
0
سرمقاله اعتماد/ تنگه هرمز؛ محور اصلی مذاکرات امریکا و چین
اعتماد
بروزرسانی
اعتماد/ «تنگه هرمز؛ محور اصلی مذاکرات امریکا و چین» عنوان یادداشت روز در روزنامه اعتماد به قلم عارف دهقاندار که میتوانید آن را در ادامه بخوانید:
مقدمه- سفر دونالد ترامپ به پکن، نخستین سفر یک رییسجمهور امریکا به چین در نزدیک به یک دهه گذشته، در شرایطی انجام میشود که نظام بینالملل با پیچیدگیهای بیسابقهای روبهرو است. رقابت راهبردی میان واشنگتن و پکن دیگر صرفا یک تنش دوجانبه نیست، بلکه به محور اصلی نظم جهانی تبدیل شده است. در این میان، جنگ ایران و بحران تنگه هرمز به مهمترین سایه سیاسی بر مذاکرات ترامپ و شی جینپینگ تبدیل شده. ترامپ در حالی وارد چین میشود که تلاش دارد موقعیت سیاسی و اعتبار بینالمللی آسیبدیده امریکا را ترمیم کند، اما واقعیت این است که ادامه بحران خاورمیانه و تبعات آن، به ویژه در بازار انرژی، واشنگتن را ناچار کرده برای حل بحران به نقش چین توجه ویژهای داشته باشد. این سفر بیشتر از آنکه نشانه قدرت کامل امریکا باشد، بازتابی از پیچیدهتر شدن موقعیت جهانی واشنگتن در بحبوحه جنگ ایران است.
تنگه هرمز: محور اصلی مذاکرات - تنگه هرمز به یکی از مهمترین محورهای مذاکرات غیرعلنی میان واشنگتن و پکن تبدیل شده است. این آبراه حیاتی که حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند، اکنون در مرکز یک بحران ژئوپلیتیکی قرار گرفته است. تهران در ماههای اخیر کنترل و فشار خود بر تنگه هرمز را افزایش داده و این موضوع باعث اختلال در عبور کشتیها و افزایش قیمت انرژی در بازارهای جهانی شده است. امریکا هفتههاست از چین خواسته از نفوذ خود بر ایران استفاده کند تا تهران را به بازگشایی کامل تنگه و پذیرش شرایط صلح مدنظر واشنگتن وادار کند. اهمیت این موضوع برای چین بسیار بالاست، زیرا پکن بزرگترین خریدار نفت ایران است و اقتصادش به انرژی خاورمیانه وابستگی زیادی دارد. بسته شدن یا ناامن شدن تنگه هرمز، هم برای اقتصاد جهانی و هم برای امنیت انرژی چین تهدید جدی محسوب میشود. آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرده به دلیل اختلالات ناشی از جنگ، عرضه جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ حدود ۳.۹ میلیون بشکه در روز کمتر از تقاضا خواهد بود و بیش از یک میلیارد بشکه از عرضه نفت خاورمیانه از بازار حذف شده است. این مساله باعث افزایش قیمت نفت و فشار اقتصادی به بسیاری از کشورها شده است.
در همین حال، ایران تلاش کرده موقعیت خود را در تنگه هرمز تقویت کند. به گفته منابع آگاه، تهران توافقهایی با عراق و پاکستان برای صادرات نفت و گاز مایع از منطقه منعقد کرده است و برخی کشورهای دیگر نیز در حال بررسی توافقهای مشابه هستند. چنین ترتیباتی میتواند به تدریج کنترل عملی ایران بر مسیرهای انرژی در منطقه را عادی و پایدارتر کند. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز با گسترش تعریف جغرافیایی تنگه هرمز و برگزاری رزمایشهای نظامی اعلام کرده آماده مقابله با هرگونه تهدید است.
اهداف ترامپ: فشار بر ایران و نیاز به همکاری چین-
ترامپ پیش از سفر اعلام کرد انتظار ندارد برای پایان دادن به جنگ ایران به کمک چین نیاز داشته باشد و گفت امریکا «به هر شکل، چه مسالمتآمیز و چه غیر از آن» در این بحران پیروز خواهد شد. با این حال، واقعیت پیچیدهتر است. فاصله میان خواستههای امریکا و ایران همچنان زیاد است: واشنگتن خواستار توقف برنامه هستهای ایران و پایان کنترل تهران بر تنگه هرمز است، در حالی که ایران خواهان جبران خسارات جنگ، رفع محاصره اقتصادی و توقف درگیریها در همه جبههها از جمله لبنان شده است.
برای دولت ترامپ، افزایش قیمت انرژی ناشی از جنگ ایران، نگرانیهای تورمی و نوسانات بازار به یک چالش داخلی تبدیل شده است، به همین دلیل واشنگتن از پکن انتظار دارد در کاهش تنش با تهران نقش فعالتری ایفا کند و از نفوذ اقتصادی خود بر ایران برای کنترل بحران استفاده نماید. نیروهای امریکایی با استقرار ناو هواپیمابر، در حال اجرای محاصره دریایی هستند. ترامپ گفته وضعیت مالی شهروندان امریکایی در تصمیمات او درباره جنگ تاثیری ندارد و تنها هدفش جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای است، اما فشارهای سیاسی داخلی ناشی از افزایش قیمت انرژی نمیتواند نادیده گرفته شود و هزینههای زیادی برای ترامپ به خصوص در آستانه انتخابات میاندورهای داشته و ممکن است بدین واسطه جمهوریخواهان مجلس را از دست داده و کار بیش از پیش برای ترامپ سخت گردد.
موقعیت چین: تعادل میان ایران و امریکا- روابط پکن و تهران در این معادله بسیار پیچیده است. چین همچنان یکی از بزرگترین خریداران نفت ایران است و روابط اقتصادی نزدیکی با تهران دارد. امریکا اخیرا چند شرکت چینی را به اتهام کمک به صادرات نفت ایران و ارایه تصاویر ماهوارهای برای عملیات نظامی ایران تحریم کرده، اما چین این تحریمها را «غیرقانونی» خوانده و حتی قانونی داخلی را فعال کرده که شرکتهای چینی را از تبعیت از تحریمهای امریکا منع میکند. این اقدام نشان میدهد چین حاضر است برای حفظ جریان انرژی و روابط اقتصادی با ایران، حتی در برابر فشارهای مستقیم واشنگتن نیز مقاومت کند.
همزمان، وزیر خارجه چین در پکن از عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، استقبال کرده و آشکارا از حق ایران برای توسعه انرژی هستهای صلحآمیز دفاع کرده است. شی جینپینگ نیز به طور غیرمستقیم از عملکرد امریکا در جنگ انتقاد کرده و گفته قوانین بینالمللی نباید «انتخابی» اجرا شوند یا جهان به «قانون جنگل» بازگردد. این مواضع نشان میدهد چین اگرچه نمیخواهد وارد تقابل مستقیم با امریکا شود، اما در عین حال حساب ویژهای روی روابط خود با ایران به ویژه برای آینده و نظم جدید باز کرده است.
چین تلاش میکند میان حفظ روابط با تهران و جلوگیری از تشدید تنش با واشنگتن تعادل برقرار کند. درخواست پکن از ایران برای باز نگه داشتن تنگه هرمز بیشتر از منظر «ثبات تجارت جهانی» مطرح میشود، نه حمایت از امریکا. پکن به شدت نگران ناامنی در تنگه هرمز است، زیرا بخش بزرگی از انرژی مورد نیاز اقتصاد چین از این مسیر عبور میکند. باز ماندن هرمز برای چین یک ضرورت اقتصادی و ژئوپلیتیکی است، اما این به معنای همراهی کامل با سیاستهای امریکا علیه ایران نیست. در پشتصحنه، چین همچنان روابط راهبردی خود با ایران را حفظ کرده و تمایلی ندارد جمهوری اسلامی ایران تضعیف شود.
محورهای دیگر مذاکرات: تجارت، فناوری و تایوان- در کنار بحران ایران، موضوعات مهم دیگری نیز در دیدار ترامپ و شی مطرح خواهد شد. جنگ تجاری، تعرفهها، محدودیتهای فناوری، تایوان و هوش مصنوعی همگی بخشی از دستور کار این نشست هستند. دو کشور هنوز در وضعیت آتشبس شکننده تجاری قرار دارند و هر دو تلاش میکنند از تشدید تنش جلوگیری کنند. امریکا از کسری تجاری با چین ناراضی است و پکن نیز از تحریمها و محدودیتهای صادرات فناوری امریکا خشمگین است.
ترامپ در جریان رقابتهای انتخاباتی ۲۰۲۴ وعده داده بود که سیاستی بسیار سختگیرانهتر علیه چین اتخاذ کند و از اعمال تعرفههایی تا ۶۰درصد بر کالاهای چینی سخن میگفت. اما بیش از یک سال پس از آغاز دولت جدید، واقعیت سیاست امریکا تغییر کرده است. یکی از دلایل اصلی عقبنشینی نسبی واشنگتن، واکنش غیرمنتظره چین به فشارهای اقتصادی بود. زمانی که ترامپ تلاش کرد با تهدید به تعرفههای سنگین پکن را وادار به امتیازدهی کند، چین با محدود کردن صادرات مواد معدنی کمیاب و آهنرباهای پیشرفته پاسخ داد. این مواد در تولید خودرو، تجهیزات نظامی و بسیاری از فناوریهای پیشرفته استفاده میشوند و محدودیت آنها خطر تعطیلی کارخانهها و آسیب گسترده به اقتصاد امریکا را ایجاد کرد. گفته شده یکی از بزرگترین قراردادهای تاریخ بوئینگ برای فروش ۵۰۰ هواپیمای 737 Max در این سفر اعلام خواهد شد. همچنین احتمال ایجاد یک شورای تجاری جدید میان دو کشور مطرح شده تا مشخص شود هر طرف چه کالاهایی از دیگری خریداری کند. واشنگتن امیدوار است پکن خرید محصولاتی مانند سویا، گوشت گاو، سورگوم و اتانول را افزایش دهد. در حوزه فناوری، چین تلاش میکند از نیاز امریکا به کاهش کسری تجاری استفاده کند تا محدودیتهای صادرات فناوریهای پیشرفته مانند نیمهرساناها را کاهش دهد، اما این فناوریها برای امریکا مستقیما به رقابت نظامی و امنیت ملی مربوط میشوند. موضوع تایوان همچنان حساسترین نقطه اختلاف میان دو کشور است. در حوزه امنیتی نگرانی بزرگی درباره تایوان وجود دارد؛ زیرا ترامپ اعلام کرده درباره فروش سلاح امریکا به تایوان با شی گفتوگو خواهد کرد، موضوعی که از نگاه ناظران میتواند نشانه نرمتر شدن موضع واشنگتن در برابر خواستههای چین باشد. چین تلاش میکند امریکا را به کاهش حمایت سیاسی و نظامی از تایوان سوق دهد و هرگونه ابهام در تعهد واشنگتن به دفاع از این جزیره را یک پیروزی مهم میداند.
نتیجهگیری- سفر ترامپ به پکن بیشتر تلاشی برای مدیریت تنش میان واشنگتن و پکن است تا آغاز یک دوره تازه از همکاری. این دیدار بیشتر از آنکه نشانه قدرت کامل امریکا باشد، بازتابی از پیچیدهتر شدن موقعیت جهانی واشنگتن در بحبوحه جنگ ایران است. تحلیلگران معتقدند چین در این مذاکرات دست بالاتری دارد، زیرا هم اقتصاد امریکا تحت فشار است و هم بحران ایران باعث شده واشنگتن به همکاری پکن نیاز پیدا کند. چین تلاش میکند بدون ورود مستقیم به بحران، از شرایط برای کاهش محدودیتهای فناوری، کاهش تعرفهها و تقویت موقعیت بینالمللی خود استفاده کند. ایران و تنگه هرمز به نقطهای حساس در معادلات جهانی تبدیل شدهاند؛ به طوری که امنیت انرژی جهان، رقابت چین و امریکا و حتی آینده جنگ خاورمیانه تا حد زیادی به وضعیت این گذرگاه و تصمیمات تهران وابسته شده است. درنهایت باید گفت که روابط دو کشور همچنان ترکیبی از رقابت، بیاعتمادی و همکاری محدود باقی خواهد ماند؛ وضعیتی که در آن ایران و تنگه هرمز بخشی از بازی بزرگتر قدرت میان واشنگتن و پکن هستند و باید دید که نتیجه این سفر چه خواهد شد.
اخبار بیشتر درباره
اخبار مرتبط
13
0
0
7
0
0
7
0
0
4
0
0
6
0
0
12
0
0
اخبار بیشتر درباره
پس از این بخوانید
عادی سازی درگیری مستقیم؛ روایت «وال استریت ژورنال» از دور نبرد تازه ایران و اسرائیل
بندبازی «اون» در میان غولها
فارن افرز: عصر سلطه دریایی واشنگتن رو به پایان است
تهدیدی که نتیجه عکس داد؛ تحلیل «اکونومیست» از نتیجه انتخابات ارمنستان
مقصرتراشی! ارزیابی روایت مخالفان دولت از بحرانهای اقتصادی
فریاد استیصال «مرد دیوانه» در هرمز
چرایی ناکامی آلمان در ورود به شورای امنیت
حمله هدفمند تندروها به دولت
معدل اجباری؛ مدارس با اعتراض به استقبال تعطیلات تابستانی میروند
