سرمقاله اعتماد/ بازگشت ما به فضای مجازی و الزامات آن

اعتماد

بروزرسانی 1405/03/10 - 09:48

اعتماد/ «بازگشت ما به فضای مجازی و الزامات آن» عنوان یادداشت روز در روزنامه اعتماد به قلم مهدی منتظرقائم که می‌توانید آن را در ادامه بخوانید:

بعد از سه ماه قطعی اجباری اینترنت بین‌المللی، حالا دوباره آن درها‌ی بسته شده گشوده شده‌اند. بیایید این بازگشت را نه یک «برگشتن به حالت قبل » که یک لحظه‌ طلایی برا‌ی بازتعریف رابطه‌مان با فضا‌ی مجاز‌ی بدانیم. فرصتی که شاید بار دیگر تکرار نشود. در این سه ماه، ناخواسته یک آزمایش طبیعی بزرگ را تجربه کردیم: ما از اسکرول بی‌پایان در اینستاگرام، از ویدئوهای تکراری و اخبار اغواگرانه، از مقایسه‌ها‌ی بی‌حاصل و اتلاف وقت جدا شدیم. حالا که دیوارها برداشته شده‌اند، آیا دوباره غرق همان عادت‌ها‌ی کهنه می‌شویم؟ یا از این لحظه‌ طلایی برای نهادینه کردن الزامات یک مصرف هوشمندانه و بهره‌مند‌ی از امتیازات خودِ لحظه بازگشت استفاده می‌کنیم؟ این لحظه‌ بازگشتِ پس از سه‌ماه عدم‌دسترسی، مزایا‌ی بسیار مهمی دارد که باید قدر آنها را بفهمیم و برا‌ی استفاده بهینه از این فرصت در جهت اصلاح مصرف‌مان برنامه‌ریزی کنیم. چنین لحظه‌ا‌ی و پس از سه‌ماه قطعی اینترنت، پیش از این هرگز در اختیارمان نبود:
۱- شکسته شدن خودکار عادت‌ها - سه ماه قطعی، زنجیره‌ عادت‌ها‌ی قبلی را شکسته است. شما دیگر به‌طور خودکار صبح که بیدار می‌شوید سراغ اینستاگرام نمی‌روید. این نقطه‌ صفر یک امتیاز نادر است: می‌توانید از همین امروز تصمیم بگیرید که چه عادت‌ها‌ی جدید‌ی بسازید، بدون اینکه با کشش درونیِ «همیشه این کار را می‌کردم » روبه‌روشوید.
۲- دیدن تفاوت بین « نیاز واقعی» و«عادت توخالی »- در این سه‌ماه، شما به وضوح دیدید که کدام پلتفرم‌ها و کدام نوع مصرف واقعا برایتان چه نوع و چقدر فایده یا ضرر داشت. این آگاهی یک امتیاز بزرگ لحظه بازگشت است: حالا می‌دانید که مثلا اینستاگرام برا‌ی ارتباط با یک دوست خاص لازم نیست - یک تماس ساده کافی است.
۳- قدرت انتخابِ اولیه- قبل از قطعی، مصرف شما حاصل «تکرار بی‌اندیشه » بود. حالا برا‌ی اولین‌بار شما در آستانه بازگشت هستید و هر اقدامی «اولین‌بار » است. این لحظه به شما اجازه می‌دهد که قوانین جدید‌ی وضع کنید: «مثلا اینستاگرام را فقط روی لپ‌تاپ باز کنم نه رو‌ی‌گوشی» یا «فقط روزها‌ی فرد وارد آن شوم ». این سطح از کنترل، پیش از قطعی غیرممکن بود.
۴- فرصت بازتولید انتخابی عادت‌ها - امتیاز دیگر این است که لازم نیست همه عادت‌های قبل را کنار بگذارید. می‌توانید آگاهانه تصمیم بگیرید کدام یک از رفتارها‌ی قبلی را بازتولید کنید (مثلا دنبال کردن یک صفحه‌ آموزشی) و کدام را برا‌ی همیشه حذف کنید (اسکرول شبانه) در شرایط عاد‌ی، این تفکیک به سختی انجام می‌شد.
۵. جهان ارتباطات انسانی را دریابیم. - ما در دوران قبل از قطع اینترنت، بالاجبار از عادات افراطی خود و غرق‌شدگی در فضا‌ی مجاز‌ی دور نشده بودیم - اما این سه‌ماه قطعی، ناخواسته ما را تاحد‌ی به عادات ماقبل سلطه‌ فضا‌ی مجاز‌ی بازگرداند. دیدار حضور‌ی و تماس تلفنی با دوستان و اقوام افزایش یافت. حالا که اینترنت برگشته، این فرصت را داریم که آن جهانِ واقعیِ انسانی را پاس بداریم و اجازه ندهیم در غرّش دوباره‌ ارتباطات مجاز‌ی، دوباره محو شود.
این لحظه‌ بازگشت برا‌ی آنکه آگاهانه و هوشمندانه باشد به چند قاعده‌ اولیه و الزامی نیاز دارد:
۱- مرزگذاری با عادت‌های پیشین- قاعده‌ اول این است که پیش از هر کلیک، پنج دقیقه تأمل کنیم، قانون «تأمل پنج دقیقه‌ای » یعنی پیش از باز کردن اینستاگرام یا هر پلتفرم خارجی، از خود بپرسیم: «الان دقیقا چه نیاز‌ی دارم؟ » اگر پاسخی نبود، گوشی راکنار بگذاریم.
۲- روزها‌ی بدون پلتفرم - قاعده‌ دیگر تعیین «روزها‌ی قطع آگاهانه » است. لازم نیست اینترنت را کنار بگذاریم؛ کافی است یک روز در هفته بدون اینستاگرام، یک روز بدون واتساپ خارجی زندگی کنیم. این تمرین، خودمختار‌ی دیجیتال را بازمی‌گرداند.
۳- قاعده‌ ارزیابی سود و زیان - در هر نیم‌ساعت آنلاین از خود بپرسیم: «این نیم‌ساعت در شبکه‌ها‌ی اجتماعی، به من آرامش، آگاهی یا ارتباط عمیق داد؟ یا فقط خستگی، اضطراب و احساس پوچی؟ »
و در نهایت: سه‌ماه، اینترنت بین‌الملل نداشتیم اما حالا که برگشته، خودمان مالک لحظه بازگشتیم. الزامات را جد‌ی بگیریم و از امتیازات منحصربه‌فرد این لحظه استفاده کنیم: عادت‌ها شکسته شده‌اند، مرزها قابل رسم هستند، و هر کلیک برا‌ی اولین‌بار پس از ماه‌ها اتفاق می‌افتد. این واقعا یک لحظه‌ طلایی است برا‌ی تنظیم مجدد رابطه‌مان با جهان مجاز‌ی.