شرق/ متن پیش رو در شرق منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

ماجرای تخریب کلیسای انجیلی مشهد چه بود؟

بامداد ۱۴ خردادماه، یکی از شناخته‌شده‌ترین بناهای تاریخی اقلیت‌های مذهبی در مشهد طی عملیاتی که گفته می‌شود کمتر از دو ساعت به ‌طول انجامید با لودر تخریب شد. کلیسای انجیلی مشهد که در خیابان ارگ و در محدوده بافت تاریخی مرکزی شهر قرار داشت اکنون به تلی از خاک تبدیل شده و همین موضوع موجی از انتقادها را نسبت به عملکرد دستگاه‌های مسئول در حوزه حفاظت از میراث فرهنگی برانگیخته است. کلیسای انجیلی مشهد که در دهه ۱۳۳۰ و در دوران پهلوی دوم ساخته شده بود سال ۱۳۸۴ در فهرست آثار ملی کشور به‌ثبت رسید. با این ‌حال در ادامه و پس از شکایت مالک، رأی دیوان عدالت اداری به خروج این بنا از فهرست آثار ملی منجر شد.

حمید حلاج‌مقدم، سرپرست معاونت میراث فرهنگی خراسان رضوی، تأکید کرده است که این بنا با وجود خروج از ثبت ملی همچنان در اسناد مصوب حریم بافت تاریخی و طرح تفصیلی شهر مشهد به‌عنوان بنایی واجد ارزش تاریخی شناخته می‌شد و هرگونه مداخله عمرانی در آن نیازمند اخذ مجوزهای قانونی از شهرداری و میراث فرهنگی بود.

در مقابل، شهرداری مشهد نیز هرگونه مسئولیت در صدور مجوز را رد کرده است. محمدرضا قلندر، شهردار مشهد، اعلام کرده که مالک خصوصی بنا هیچ استعلامی از شهرداری نگرفته و شهرداری نیز هیچ مجوزی برای تخریب صادر نکرده است. رضا سلیمان‌نوری،خراسان‌پژوه و فعال میراث فرهنگی، در توضیح ماجرا به «سازندگی»‌ می‌گوید: مکان مورد نظر باغ ملی مشهد در خیابان ارگ است؛ محدوده‌ای بین بلوار مدرس، خیابان امام خمینی، خیابان پاسداران و خیابان شهید چمران. پیش از انقلاب این منطقه از محله‌های اقلیت‌نشین مشهد محسوب می‌شد و تعدادی از مسیحیان غیرارمنی، یهودیان و بهائیان در آن سکونت داشتند.

او ادامه می‌دهد: اما ماجرای مصادره کلیسای انجیل از این قرار است که ظاهراً در این مکان فعالیت‌های تبلیغی انجام می‌شده است. برای اطلاع بیشتر بد نیست بدانید که در ابتدای دهه ۷۰ کشیشی به‌نام حسین سودمند در ایران اعدام شد. این کشیش وابسته به همین کلیسا بود. کلیساهای آمریکایی در ایران اعم از کلیساهای انگلیسی‌زبان و مورمون عمدتاً در سال‌های ۶۱ و ۶۲ تعطیل شدند و فعالیت آنها عملاً از بین رفت. این کلیسا نیز تا ابتدای دهه ۷۰ فعالیت محدودی داشت اما پس از بازداشت و اعدام کشیش سودمند عملاً تعطیل شد سپس به ستاد اجرایی فرمان امام واگذار گردید. به گفته نوری:‌ این بنا در سال ۱۳۸۴ به ثبت ملی رسید. هنگام ثبت، سازمان میراث فرهنگی اطلاع دقیقی از مالک بنا نداشت. نکته دیگر اینکه این بنا نخستین بنا با سابقه کلیسایی در کشور است که پس از ثبت جهانی پرونده کلیساهای ایران در یونسکو تخریب می‌شود.

شب تخریب
او با اشاره به ماجرای تخریب این کلیسا، توضیح می‌دهد: اداره اوقاف در شب چهارشنبه و در آستانه تعطیلات وارد عمل می‌شود و ظرف مدت کوتاهی، عملیات تخریب را آغاز می‌کند. به‌نظر می‌رسد تصور بر این بوده که در فضای تعطیلات، حساسیت و نظارت کمتری وجود خواهد داشت. به گفته او: نکته دیگر اینکه تمامی علائم کلیسا پیش از این حذف شده بود. هم صلیب نصب ‌شده روی در ورودی و هم صلیب بالای ساختمان برداشته شده بودند.

خطر برای کلیسای دیگر
به گفته این فعال میراث فرهنگی:‌ کلیسای دوم مشهد نیز تقریباً در وضعیتی مشابه قرار دارد. شورای خلیفه‌گری ارامنه تهران که مسئولیت آن را برعهده دارد این ملک را برای فروش عرضه کرده و در جست‌وجوی خریدار است. پرونده ثبت ملی کلیسا و مدرسه ارامنه مشهد نیز تشکیل شد اما در مرحله نخست به دلیل نقص پرونده موفق به ثبت نشد. سپس موضوع به دیوان کشیده شده و رأی صادر شد که مدرسه ثبت ملی نیست. احسان عظیمی‌راد، نماینده مشهد در مجلس، رأی دیوان عدالت اداری برای خروج بنا از ثبت ملی را یکی از عوامل اصلی شکل‌گیری این وضعیت دانسته و تأکید کرده است که اگر این روند ادامه پیدا کند بسیاری از بناهای تاریخی دارای ارزش اقتصادی در معرض تخریب قرار خواهند گرفت.

🔹"آخرین خبر" در روبیکا
🔹"آخرین خبر" در ایتا
🔹"آخرین خبر" در بله