اعتماد/ «مختومقلی فراغی میراثی زنده در فرهنگ ایران» عنوان یادداشت روز در روزنامه اعتماد به قلم محمدجواد حق‌شناس که می‌توانید آن را در ادامه بخوانید:

در میان چهره‌های فرهنگی سده‌های اخیر ایران، کمتر شخصیتی را می‌توان یافت که همچون مختومقلی فراغی پس از نزدیک به سه قرن همچنان در زندگی و حافظه فرهنگی مردم حضور داشته باشد. اشعار او هنوز خوانده می‌شود، نامش همچنان الهام‌بخش نسل‌های گوناگون است و آرامگاهش در مراوه‌تپه، یکی از مهم‌ترین کانون‌های حافظه فرهنگی ترکمن‌های ایران و ترکمنستان به شمار می‌رود. این ماندگاری، تنها حاصل توانایی ادبی یک شاعر نیست؛ بلکه ریشه در پیوند عمیقی دارد که او میان شعر، فرهنگ و زندگی مردم برقرار کرده است. مختومقلی فراغی در جغرافیای تاریخی ایران‌ زاده شد، در همین بستر فرهنگی بالید و اندیشه خود را پرورش داد. زبان بیان او ترکمنی بود، اما افق فکری و جهان‌بینی او به مراتب گسترده‌تر از مرزهای زبان امتداد یافت. او از انسان، اخلاق، عدالت، همدلی، تعلق به سرزمین و مسوولیت اجتماعی سخن گفت؛ ارزش‌هایی که در فرهنگ ایرانی و حوزه تمدنی نوروز جایگاهی دیرینه دارند. به نظر می‌رسد رویکرد نادرست در معرفی مختومقلی آن باشد که او را صرفا در قالب یک شاعر قومی یا محلی تعریف کنیم. بی‌تردید او از برجسته‌ترین چهره‌های فرهنگ ترکمن است، اما اهمیت او به این جایگاه محدود نمی‌شود. مختومقلی در عین وفاداری به زبان و فرهنگ مردم خود، توانست مفاهیم و ارزش‌هایی را بیان کند که فراتر از یک جامعه محلی، برای همه انسان‌ها قابل فهم و تأمل است. از همین رو، آثار او نه تنها در میان ترکمن‌ها، بلکه در گستره‌ای وسیع‌تر از مرزهای جغرافیایی و سیاسی مورد توجه قرار گرفته است. فرهنگ ایران در طول تاریخ از رهگذر تنوع فرهنگی و زبانی خود بالیده است. اقوام مختلف ایرانی هر یک سهمی ارزشمند در شکل‌گیری هویت ملی و میراث فرهنگی این سرزمین داشته‌اند. جامعه ترکمن نیز با پیشینه تاریخی، آداب و رسوم، موسیقی، ادبیات و شیوه زیست خود، بخشی جدایی‌ناپذیر از این میراث مشترک به شمار می‌رود. در این میان، مختومقلی فراغی را می‌توان برجسته‌ترین نماد فرهنگی این جامعه دانست؛ شخصیتی که توانست زبان ترکمنی را به ابزاری برای انتقال اندیشه‌های بلند انسانی و اجتماعی تبدیل کند. راز ماندگاری مختومقلی را باید در پیوند ژرف او با مسائل واقعی جامعه جست‌وجو کرد. او شاعری نبود که از زندگی مردم جامعه‌اش فاصله گرفته باشد. رنج‌ها، آرزوها و دغدغه‌های جامعه در شعر اجتماعی او حضوری آشکار دارند. هنگامی که می‌گوید:
«کسی که از ایل و دیار خویش دور افتد/ با آه و حسرت در جست‌وجوی سرزمین خویش است/ و آنکه راه خود را گم کند/ پیوسته در اندیشه باز یافتن راه است...»
تنها از دوری وطن سخن نمی‌گوید؛ بلکه اهمیت تعلق، هویت و پیوند با ریشه‌های فرهنگی را یادآور می‌شود. این ابیات امروز نیز برای جوامعی که با چالش‌های هویتی و فرهنگی روبه‌رو هستند، معنایی روشن و الهام‌بخش دارند. مختومقلی در بخش دیگری از اشعار خود به نابرابری‌های اجتماعی و رنج انسان‌ها توجه نشان می‌دهد:
«یکی نانی برای خوردن نمی‌یابد/ و دیگری جایی برای انباشتن آن می‌جوید/ یکی جامه‌ای ساده برای پوشیدن ندارد/ و دیگری در سودای جامه‌های فاخر است...»
و در جایی دیگر می‌سراید: «چه کسان تاج‌های زرین بر سر دارند/ و چه کسان دست نیاز به سوی دیگران دراز کرده‌اند...»
این اشعار نشان می‌دهد که او تنها شاعر احساسات فردی نیست، بلکه ناظری دقیق بر واقعیت‌های اجتماعی زمانه خویش است. دغدغه او عدالت، کرامت انسانی و مسوولیت اخلاقی در برابر دیگران است. همین حساسیت اجتماعی، شعر او را از محدوده یک اثر ادبی فراتر برده و به بخشی از وجدان فرهنگی جامعه تبدیل کرده است. امروز نیز اهمیت مختومقلی تنها به گذشته تعلق ندارد. او همچنان یکی از مهم‌ترین رشته‌های پیوند فرهنگی میان مردم ایران و ترکمنستان به شمار می‌رود. کمتر شخصیتی را می‌توان یافت که تا این اندازه در حافظه جمعی مردم دو سوی مرز حضور داشته باشد و آثارش همچنان در آیین‌ها، محافل فرهنگی و زندگی روزمره مردم خوانده و بازخوانی شود. در این معنا، مختومقلی تنها یک شاعر تاریخی نیست؛ بلکه سرمایه‌ای فرهنگی و معنوی است که به تقویت تفاهم و نزدیکی میان دو ملت یاری می‌رساند. در این میان، آرامگاه مختومقلی در مراوه‌تپه نیز جایگاهی نمادین یافته است. این مکان تنها مدفن یک شاعر نیست؛ بلکه نشانه‌ای از احترام جامعه ایرانی به میراث فرهنگی و تنوع هویتی خویش است. حضور علاقه‌مندان فرهنگ و ادب در این آرامگاه، گواه آن است که میراث فرهنگی زمانی زنده می‌ماند که در حافظه و زندگی مردم استمرار یابد.
بازخوانی مختومقلی فراغی در روزگار ما، تنها بازگشت به گذشته نیست. او یادآور این حقیقت است که فرهنگ، مهم‌ترین سرمایه برای پیوند انسان‌ها و ملت‌هاست. ارزش‌هایی که در شعر او بازتاب یافته‌اند؛ همچون اخلاق، همدلی، عدالت، احترام به انسان و دلبستگی به سرزمین، همچنان می‌توانند راهنمای جوامع امروز باشند. از این رو، پاسداشت مختومقلی فراغی صرفا بزرگداشت یک شاعر نامدار ترکمن نیست، بلکه تجلیل از بخشی از میراث فرهنگی ایران و تاکید بر نقش فرهنگ در ایجاد تفاهم، همبستگی و دوستی میان ملت‌هاست. این میراث زنده همچنان می‌تواند پلی استوار برای پیوندهای فرهنگی میان ایران و ترکمنستان و سرمایه‌ای ارزشمند برای نسل‌های آینده باشد.

🔹"آخرین خبر" در روبیکا
🔹"آخرین خبر" در ایتا
🔹"آخرین خبر" در بله