برگزیده

کارتی برای جلوگیری از حمله مجدد به ایران

اکو ايران

بروزرسانی 1405/03/24 - 18:34

کارتی برای جلوگیری از حمله مجدد به ایران

اکو ایران/متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

حتی در صورت توافق، تهران هم‌چنان اهرم‌های فشار خود را حفظ خواهد کرد، زیرا دو طرف در حال مذاکره جدی در مورد برنامه هسته‌ای ایران و نقش آینده آن در تنگه هرمز هستند.

در شرایطی که مقامات ارشد واشنگتن و اسلام‌آباد انتظار دارند که روز یک‌شنبه توافق اولیه‌ای‌ که به جنگ پایان می‌دهد، امضا شود، تهران در مورد این زمان‌بندی تردید کرده است.

امضا به وقت یک‌شنبه
به نوشته خبرگزاری رویترز، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده گفته قرار است توافق با ایران در روز یکشنبه، هم‌زمان با هشتادمین سالگرد تولد او، امضا شود. نخست‌وزیر پاکستان، شهباز شریف هم گفته که اسلام آباد در حال آماده شدن برای امضای الکترونیکی این توافق در روز یک‌شنبه است و پس از آن مذاکرات فنی در هفته آینده انجام خواهد شد. با این‌حال، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز شنبه، پیش از پست ترامپ گفت که این اتفاق «فردا نخواهد افتاد»، اما می‌تواند «در روزهای آینده» رخ دهد. خبرگزاری فارس ایران به نقل از یک منبع آگاه اعلام کرد که تهران هنوز تصمیم نهایی در مورد توافق‌نامه چارچوب نگرفته است و بررسی جنبه‌های سیاسی، حقوقی و فنی آن هنوز در سطوح کارشناسی و تصمیم‌گیری ادامه دارد.

یک منبع آگاه به رویترز گفته که مذاکره‌کنندگان قطری صبح یکشنبه به عنوان بخشی از تلاش برای نهایی کردن این توافق‌نامه به تهران پرواز کردند. ترامپ پیش از این گفته بود که پس از امضای چارچوب توافق، تنگه هرمز بلافاصله «به روی همه باز خواهد شد». منابع هر دو طرف مذاکرات گفتند، به محض بازگشایی تنگه، آمریکا محاصره دریایی خود را لغو خواهد کرد. مذاکرات بر سر برنامه هسته‌ای ایران - که دلیل اصلی ترامپ برای جنگ بوده است - پس از آن انجام خواهد شد.

به گفته بقایی، آزادسازی دارایی‌های مسدود شده ایران بخش جدایی‌ناپذیر این توافق‌نامه است و تهران باید برای خدمات در تنگه هزینه دریافت کند. اما یک مقام آمریکایی به رویترز گفته: «ایران تنگه هرمز را باز خواهد کرد، این یک الزام است. این تنگه می‌تواند بدون عوارض باز باشد. همزمان با انجام این کار، ما نیز محاصره خود را لغو خواهیم کرد.» این مقام گفته که مرحله بعدی مین‌زدایی از این آبراه خواهد بود و کشورهای عضو گروه هفت می‌توانند در این امر نقشی داشته باشند. هم چنین بقایی گفته که پایگاه‌های نظامی خارجی در منطقه باید پایان یابند.

مفاد احتمالی پیش‌نویس توافق
در همین شرایط، یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفته پیش‌نویس نهایی تفاهم‌نامه با ایالات متحده طیف وسیعی از مسائل، از فعالیت‌های هسته‌ای گرفته تا بازگشایی تنگه هرمز و معافیت‌های ایالات متحده برای تحریم‌های نفتی، را پوشش می‌دهد و توافق نهایی ظرف ۶۰ روز پس از توافق دو طرف مورد بحث قرار خواهد گرفت. این مقام ایرانی گفت که پیش‌نویس تفاهم‌نامه شامل موارد زیر است:

تنگه هرمز:
* ایران بلافاصله تنگه هرمز را به روی همه کشتی‌های تجاری بازگشایی می‌کند و ایالات متحده محاصره دریایی خود را بر بنادر ایران لغو می‌کند. لغو محاصره ایالات متحده بلافاصله پس از امضای تفاهم‌نامه آغاز می‌شود و ظرف ۳۰ روز تکمیل خواهد شد.

امور مالی:

* ایالات متحده موافقت می‌کند که تا زمان دستیابی به توافق نهایی، هیچ تحریم جدیدی علیه ایران اعمال نکند.

* پس از توافق نهایی، تمام تحریم‌های ایالات متحده و سازمان ملل علیه ایران طبق یک جدول زمانی توافق شده لغو خواهد شد.

* ایالات متحده تحریم‌های نفتی علیه ایران را برای مدت مشخصی لغو و به تهران اجازه می‌دهد نفت بفروشد و درآمد آن را به دست آورد.

* ایالات متحده موافقت می‌کند ۲۵ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدود شده ایران را آزاد کند، از جمله از طریق انتقال مستقیم پول نقد، همکاری بین کشورهای منطقه و خطوط اعتباری مالی.

* واشنگتن، با هماهنگی متحدان منطقه‌ای خود، طرح بازسازی و توسعه برای ایران تهیه خواهد کرد که ظرف ۶۰ روز با تهران مورد مذاکره و توافق قرار گیرد.

هسته‌ای:

* تهران موافقت می‌کند که نه سلاح هسته‌ای تولید کند و نه آن را به دست آورد.

* تا زمان توافق نهایی، ایران وضعیت فعلی برنامه هسته‌ای خود را حفظ و از غنی‌سازی بیشتر اورانیوم و گسترش تأسیسات هسته‌ای خودداری خواهد کرد.

* ایالات متحده موافقت می‌کند که به ایران اجازه دهد ذخایر اورانیوم با غنای بالا خود را در خاک ایران، تحت یک توافق جامع در آینده، رقیق کند.

* برنامه هسته‌ای ایران، فعالیت‌های مرتبط با غنی‌سازی اورانیوم و سازوکارهای مدیریت ذخایر اورانیوم با غنای بالا ظرف ۶۰ روز از تاریخ تفاهم‌نامه مورد مذاکره قرار گرفته و در توافق نهایی به آنها پرداخته خواهد شد.

اهرم‌های فشاری که حفظ شد
در همین شرایط، دیوید ارلنگر، تحلیل‌گر نیویورک تایمز، نوشت، با نزدیک شدن به نهایی شدن توافق، ایالات متحده با ایرانی روبروست که تمایل بیشتری به تحمل فشار دارد. به نوشته ارلنگر، ایالات متحده و اسرائیل برای پایان دادن به برنامه هسته‌ای ایران و پایان وارد جنگ شدند. تاکنون، این درگیری تنها ایرانی آسیب دیده را به ایجاد کرده که تمایل بیشتری به ریسک کردن دارد و احتمال بیشتری دارد که در هدف خود برای پیشبرد برنامه هسته‌ای‌اش پافشاری کند.

ایالات متحده و ایران در هفته گذشته در تلاش برای یافتن راهی برای حل و فصل جنگ، ضرباتی را رد و بدل کردند. در نهایت در روز جمعه، با وجود ضربات از سوی هر دو طرف، مقامات تهران و واشنگتن اعلام کردند که به توافق اولیه‌ای که به عنوان یادداشت تفاهم شناخته می‌شود، نزدیک شده‌اند. روز شنبه، ترامپ اعلام کرد که امضای این تفاهم‌نامه روز یک‌شنبه انجام خواهد شد، اگرچه وزارت امور خارجه ایران علناً هشدار داد که این جدول زمانی می‌تواند کندتر باشد.

حتی در صورت توافق، تهران هم‌چنان اهرم‌های فشار خود را حفظ خواهد کرد، زیرا دو طرف در حال مذاکره جدی در مورد برنامه هسته‌ای ایران و نقش آینده آن در تنگه هرمز هستند. بسیاری از جزئیات به یک دوره ۶۰ روزه برای مذاکرات موکول می‌شود که ممکن است موفقیت‌آمیز باشد یا نباشد.

گذار به قدرت سخت و آستانه بالای تحمل درد
در جریان این جنگ، ایران با وجود آسیب‌‌های جدی که متحمل شد، نه تنها پابرجا مانده، بلکه توانایی‌های نظامی و هسته‌ای مهمی را نیز حفظ کرده است. به نظر می‌رسد دستگاه امنیتی گسترده ایران کاملاً کنترل تمام جنبه‌های حکومت، جامعه و سیاست خارجی را در دست دارد. به گفته صنم وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در اندیشکده چتم هاوس: «ایران اکنون توسط نسلی جوان‌تر و بی‌باک‌تر در قدرت هدایت می‌شود». به گفته آرون دیوید میلر، دیپلمات سابق آمریکایی در بنیاد کارنگی، این «گذار از قدرت تئوکراتیک به قدرت سخت» است.

این مقامات جدید معتقدند که می‌توانند حتی از بازگشت جنگ‌های بزرگ بدون تغییر قابل توجه در مواضع مذاکره‌ای یا اهداف منطقه‌ای بزرگ‌تر خود جان سالم به در ببرند. این اهداف شامل بازیابی قدرت بازدارندگی آنها می‌شود تا دیگر مانند اواخر فوریه مورد حمله قرار نگیرند. آن‌ها همچنین می‌خواهند حق غنی‌سازی اورانیوم را حتی در سطوح پایین پس از یک دوره تعلیق حفظ کنند و دانش و تجهیزات علمی را که به آنها اجازه می‌دهد، در صورت تمایل، دوباره به یک کشور در آستانه هسته‌ای تبدیل شوند، حفظ کنند، در اختیار داشته باشد.

دولت جدید ایران نشان داده که مذاکره‌کننده‌ای سرسخت است که حاضر است برای حفظ منافع اصلی خود، سطح بالایی از درد را بپذیرد. به باور تحلیل‌گران، آن‌ها متقاعد شده‌اند که ترامپ قصد ندارد یک جنگ تمام عیار را از سر بگیرد و محدودیت‌هایی را برای اسرائیل در این زمینه تعیین کرده است. برخی معتقدند این موضوع باعث شد ایران، برای اولین بار در واکنش به بمباران پایگاه‌های حزب‌الله در بیروت، مستقیما به اسرائیل حمله کرد. حمله ایران به اسرائیل همچنین راهی بود تا تهران درخواست برای آتش‌بس در لبنان را به مذاکرات با ایالات متحده بر سر پایان جنگ در ایران مرتبط کند.

به گفته علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بحران بین‌المللی: «با روی کار آمدن مقامات جدید، اهدافی که ایالات متحده و اسرائیل از طریق جنگ به آنها دست نیافته‌اند، از طریق اجبار بیش‌تر به دست نخواهند آمد. ایرانی‌ها معتقدند که بدترین شرایط را پشت سر گذاشته‌اند. آن‌ها برای حفظ خواسته‌های اصلی خود - حق غنی‌سازی اورانیوم، برنامه موشک‌های بالستیک و حمایت از نیروهای متحدخود، مانند حزب‌الله، حماس و حوثی‌ها - تلاش خواهند کرد».

کارتی برای جلوگیری از حمله مجدد اسرائیل و ایالات متحده
به اعتقاد تحلیل‌گران، تحت هر توافقی، ایران احتمالاً با تعلیق محدود غنی‌سازی موافقت کرده و موافقت خواهد کرد که نیمی از ذخایر فعلی اورانیوم غنی‌شده با خلوص بالا صادر شود و نیمی دیگر به سطح غنی‌سازی پایین‌تر رقیق شود. اما ایران همچنان دانش و زیرساخت‌های هسته‌ای خود، از جمله سانتریفیوژهای پیشرفته را حفظ خواهد کرد.

به گفته دنی سیترینوویچ، افسر بازنشسته اطلاعات نظامی اسرائیل و عضو اندیشکده شورای آتلانتیک، این امر، همراه با توانایی بستن مجدد تنگه هرمز در هر زمان، به ایران «کارتی برای جلوگیری از حمله مجدد اسرائیل و ایالات متحده» خواهد داد. این امر همچنین به ایران نفوذ تازه‌ای در منطقه خواهد بخشید. او گفت: «جنگی که قرار است مانع از دستیابی ایران به سلاح‌های هسته‌ای شود، جنگی خواهد بود که آنها را به بالای روبیکون سوق داد». او و دیگران خاطرنشان می‌کنند که پیش از جنگ، ایران به نمایندگان ترامپ در ژنو پیشنهاد معامله‌ای بهتر از آنچه در حال حاضر در مذاکرات هسته‌ای با ایالات متحده ارائه می‌دهد، ارائه داده بود.

ایرانی که اکنون سرسخت‌تر شده است، احتمالاً برای سایر خواسته‌های خود سخت‌تر تلاش خواهد کرد. ایران می‌خواهد حدود ۱۲ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدود شده خود را از قبل آزاد کند و ۱۲ میلیارد دلار دیگر را نیز به عنوان پرداخت بعدی برای پیشرفت در انجام هرگونه معامله‌ای دریافت کند. ایرانی‌ها می‌خواهند تمایل ترامپ را برای مقابله با مخالفت شدید برخی از جمهوری‌خواهان و اسرائیل در مورد تحویل پول به ایران آزمایش کنند. در مورد مسائل کلیدی هسته‌ای، به غیر از تعهد ایران به عدم ساخت بمب، تا حد زیادی به مذاکرات دقیق‌تر در ۶۰ روز آینده موکول شده است. ایران همچنین همچنان خواستار آن است که بتواند به نوعی از کشتی‌ها برای استفاده از تنگه هرمز هزینه دریافت کند.

ایران علی‌رغم تمایل به ریسک‌پذیری، خواهان توافقی است تا فشار اقتصادی فزاینده در کشور را کاهش دهد و اجازه دهد نفتی را که از طریق محاصره تنگه توسط آمریکا پمپاژ یا ذخیره می‌کرده، بفروشد. به گفته صنم وکیل، اما ایران معتقد است که ترامپ حتی بیشتر عجله دارد، بنابراین امتیازاتی را که واشنگتن می‌خواهد، نداده است.