برگزیده

واکنش «چین» به «لحظه سوئز» آمریکا چیست؟

اکو ايران

بروزرسانی 1405/04/02 - 00:55

اکو ایران/ متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

سی‌ان‌ان در گزارشی دیدگاه پکن را در مورد جنگ و توافق مورد بررسی قرار داده است‌. بر اساس این گزارش، در زمان آغاز جنگ، پکن نگران تکرار سناریوی ونزوئلا در ایران بود. اما تقریباً چهار ماه بعد، این دیدگاه کاملاً تغییر کردا است: ایالات متحده و ایران پس از هفته‌ها مذاکرات به توافق موقت رسیده‌اند، تهران هم‌چنان پا برجاست و جنگ محدودیت‌های قدرت آمریکا را آشکار کرده است.

در همین حال، به نظر می‌رسد نفوذ دیپلماتیک خود پکن افزایش یافته است - زیرا میزبان طیف گسترده‌ای از رهبران خارجی بوده و خود را به عنوان طرفدار صلح معرفی کرده است، و به خاطر واکنشش به جنگ، حتی بارها از سوی دونالد ترامپ مورد ستایش قرار گرفته است. دومین اقتصاد بزرگ جهان، همچنین بحران تاریخی انرژی ناشی از این درگیری را بهتر از بسیاری از همسایگان خود پشت سر گذاشته است - به ویژه به دلیل ذخایر نفتی استراتژیک فراوان و استقبال از فناوری سبز و خودروهای برقی.

بر اساس این گزارش، در اوایل مذاکرات، تهران مشتاق بود که حمایت چین را به عنوان ضامن توافق به دست آورد، اما پکن علاقه کمی به ایفای چنین نقش رسمی - و احتمالاً آزاردهنده‌ای - نشان داده است.

روز چهارشنبه، وانگ یی، دیپلمات ارشد چین، تلفنی با عراقچی صحبت کرد و خواستار «مدیریت صحیح» دریانوردی در تنگه هرمز شد. وانگ گفت: «طلوع صلح پدیدار شده است. کلید گام بعدی این است که همه طرف‌ها واقعاً تعهدات خود را اجرا کنند و دخالت از همه طرف‌ها را از بین ببرند.» مشخص نیست که آیا پکن از وزن دیپلماتیک خود برای پیشبرد آخرین توافق‌نامه، یادداشت تفاهمی که رسماً روز چهارشنبه امضا شد و یک دوره ۶۰ روزه برای مذاکره در مورد شرایط نهایی یک توافق‌نامه را آغاز کرد، استفاده کرده است یا خیر، و یا تا چه حد. اما برای پکن، این دیدارهای عمومی، این پیام را تقویت کرد که در حالی که دیگران در حال جنگ هستند، پکن یک قدرت جهانی مسئول و یک دلال قدرت است.

«لحظه سوئز» آمریکا؟
با ورود دو طرف به مرحله بعدی مذاکره، ناظران از نزدیک نظاره‌گر این هستند که ایالات متحده دقیقاً از درگیری‌ای که خسارات اقتصادی جهانی سنگینی به بار آورده، چه چیزی به دست آورده است. در چین - جایی که مخالفت با نظم جهانی تحت سلطه ایالات متحده، یک اصل سیاست خارجی است - متفکران سیاسی نیز در حال بحث در مورد چگونگی تأثیر این درگیری بر جایگاه ایالات متحده در صحنه جهانی بوده‌اند.

برخی از کارشناسان این سوال را مطرح می‌کنند که آیا این درگیری برای ایالات متحده به اصطلاح «لحظه سوئز» است؟ اشاره‌ای به از دست دادن کنترل بریتانیا بر کانال سوئز در دهه ۱۹۵۰، که به طور گسترده به عنوان زنگ خطری برای افول بین‌المللی بریتانیا و تحت الشعاع قرار گرفتن آن توسط ایالات متحده به عنوان یک قدرت جهانی تلقی می‌شود.

سان دگانگ، مدیر مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه فودان در شانگهای، در مقاله‌ای در روز سه‌شنبه در روزنامه دولتی گلوبال تایمز چین نوشت: «آیا صحنه‌ای که در طول بحران سوئز بر امپراتوری بریتانیا سایه افکنده بود، اکنون برای ایالات متحده در تنگه هرمز تکرار می‌شود؟» سان گفت: «از پایان جنگ سرد، ایالات متحده به «تنها ابرقدرت» جهان تبدیل شده است.» با این حال، این بار «قدرت نظامی ایالات متحده به آن اندازه که واشنگتن تصور می‌کرد، قدرتمند نبود»، در حالی که عدم حمایت متحدان کلیدی از جنگ آن، نشانه‌ای از این است که «سیستم اتحاد جهانی به رهبری ایالات متحده، نشانه‌های فزاینده‌ای از تفرقه را نشان داده است».

این سوالی است که در غرب نیز مورد بحث قرار گرفته است، اما در چین، برخی از صداها نیز این دیدگاه را بیان کرده‌اند که پکن از جنگ واشنگتن سود برده است. هو شیجین، مفسر سیاسی، اوایل این هفته در پلتفرم رسانه اجتماعی ویبو نوشت: «چین هیچ علاقه‌ای به پوشیدن «هاله پیروزی» یک جنگ دوردست در خاورمیانه ندارد.» اما او گفت که این درگیری بر برداشت جهان از چین تأثیر گذاشته است - نشان دهنده موفقیت «برنامه‌ریزی استراتژیک» آن برای مقابله با شوک‌های انرژی و جذابیت «مسیر توسعه» مسالمت‌آمیز آن است. هو نوشت که این جنگ همچنین قدرت بازدارندگی کلی ایالات متحده را در مورد تایوان «به طور قابل توجهی کاهش داده است» و به این نکته اشاره کرد که چگونه محدودیت‌هایی در ذخایر مهمات ایالات متحده و ناتوانی آن در تشکیل ائتلاف غربی حتی علیه دشمن منزوی مانند ایران نشان داده است. هو نوشت: «ایالات متحده چه اهرمی برای متقاعد کردن متحدان خود در اروپا برای رویارویی رو در رو با چین برای منافع آمریکا دارد؟»

اقدام متعادل‌کننده چین
اینکه چین چگونه به آنچه که آن را تضعیف آمریکا می‌داند، پاسخ می‌دهد، یک سوال بی‌پاسخ است. پکن مدت‌هاست که خود را به عنوان قهرمان «جهان چندقطبی» معرفی کرده و احتمالاً از این درگیری برای ایجاد تغییر دیگری که می‌خواهد در جهان ببیند، استفاده خواهد کرد: پایان محیط امنیتی تحت سلطه ایالات متحده و متحدانش. با این حال، در طول جنگ، پکن به جای اینکه در حل مناقشه نقش پیشرو را داشته باشد یا آشکارا جانب یکی از طرفین را بگیرد، به دنبال هدایت دقیق منافع خود بود.

چین در حالی که در لفاظی از شریک دیرینه خود ایران حمایت می‌کرد، در انتقاد از ایالات متحده به دلیل ایجاد درگیری محتاط بوده و تماس‌ها و جلسات متعددی با کشورهای خلیج فارس که مورد حمله ایران قرار گرفتند، برگزار کرده است.

پکن در اوایل بهار امسال تهران را به سمت مذاکره با واشنگتن سوق داد، حتی با اینکه شرکت‌های چینی - طبق گفته دولت ایالات متحده - از خرید سلاح توسط تهران حمایت کرده‌اند. پکن به طور کلی ارائه سلاح به کشورهای درگیر در مناقشه را انکار می‌کند.

اینکه شی جین پینگ توانست ماه گذشته میزبان ترامپ برای یک جلسه دوستانه باشد، علیرغم این ارزیابی‌ها و در حالی که چین جایگاه دیرینه خود را به عنوان بزرگترین خریدار نفت ایران حفظ کرده است، ممکن است گواهی بر نفوذ پکن - و اقدام متعادل‌کننده دقیق آن باشد.

اما ناظران در چین همچنین می‌گویند که یک "لحظه سوئز" بالقوه برای ایالات متحده به این معنی نیست که چین به طور خودکار جایگاه خود را در صدر نظم جهانی به دست آورد. و مقامات و تحلیلگران چینی مدت‌هاست که گفته‌اند پکن نمی‌خواهد یک ابرقدرت در قالب ایالات متحده باشد. سان چنگهائو، پژوهشگر مرکز امنیت و استراتژی بین‌الملل دانشگاه تسینگهوا در پکن، به سی‌ان‌ان گفت: «ایالات متحده همچنان قدرتمندترین بازیگر خارجی در خاورمیانه است. چیزی که تغییر کرده این است که سلطه آن اکنون مستلزم هزینه‌های سیاسی، نظامی، اقتصادی و اعتباری بسیار بیشتری است.» او گفت که این درگیری ممکن است جهان‌بینی چین - که بر حاکمیت، عدم مداخله، حل و فصل سیاسی و امنیت توسعه‌محور تأکید دارد - را برای بسیاری از کشورها جذاب‌تر کند.

اما اعتبار نه تنها از طریق انتقاد از اقدامات ایالات متحده ایجاد می‌شود؛ بلکه به این نیز بستگی دارد که آیا چین می‌تواند راه‌حل‌های دیپلماتیک عملی ارائه دهد، از ثبات انرژی محافظت کند و به ایجاد شرایطی برای کاهش تنش کمک کند یا خیر.