سرمقاله سازندگی/ صبر بر حق

روزنامه سازندگی/ «صبر بر حق» عنوان یادداشت روز در روزنامه سازندگی به قلم سیدحمید موسویان که می‌توانید آن را در ادامه بخوانید:

یکی از مهم‌ترین مفاهیمی که در ارتباط با حرکت امام حسین (ع) در جامعه ما شکل گرفته است مفهوم «حق» است. معمولاً عاشورا با مفاهیمی مانند فریاد حق، مقابله با ظلم و ایستادگی در برابر باطل شناخته می‌شود؛ اما کمتر به این نکته توجه شده است که در کنار همه این مفاهیم، «صبر بر حق» نیز یکی از آموزه‌های مهم مکتب حسینی است. روایتی از امام سجاد(ع) درباره آخرین دیدار ایشان با پدر بزرگوارشان، امام حسین(ع)، پیش از حرکت به سوی میدان نقل شده که در آن بر مفهوم «صبر بر حق» تأکید شده است. نکته‌ای که در بیان اباعبدالله(ع) در این روایت برجسته است و با توجه به سیره عملی ایشان نیز قابل فهم می‌شود، معنایی فراتر از صرف بیان حق دارد؛ تعبیری که ما را به تأملی عمیق‌تر درباره نسبت میان حق‌طلبی و شرایط اجتماعی فرامی‌خواند.
در فرهنگ دینی، همواره بر بیان حق، پیگیری حق و استقامت در مسیر حق تأکید شده است. از همین رو گاه چنین تصور می‌شود که انسان موظف است در هر شرایطی هر آنچه را حق می‌داند، بیان کند و برای تحقق آن به میدان بیاید. تعبیر «قائم» به معنای قیام‌کننده از خاندان پیامبر(ص) که در روایات نبوی نیز مطرح شده و مورد اعتقاد مسلمانان است دقیقاً بر همین مبنا مورد تأکید قرار گرفته است. سیره پیامبر نشان می‌دهد که حق‌طلبی صرفاً به معنای گفتن حق در هر زمان و هر شرایطی نیست. گاهی شرایط اجتماعی به گونه‌ای است که مخاطب توان فهم یا پذیرش حقیقت را ندارد. در چنین وضعیتی، اصرار بر طرح یک موضوع، نه تنها به گسترش حق کمک نمی‌کند بلکه ممکن است به تضعیف جایگاه آن بینجامد. حق زمانی اثرگذار است که بتواند در ذهن و جان مخاطب جای بگیرد. اگر جامعه آمادگی پذیرش نداشته باشد، فریاد مکرر یک حقیقت می‌تواند آن را به امری عادی، کم‌اثر و حتی بی‌اهمیت تبدیل کند.
از همین منظر است که در آموزه امر به معروف و نهی از منکر که معمولاً در فضای جامعه ما با حرکت امام حسین(ع) شناخته می‌شود نیز بر وجود شرایط تأثیرگذاری تأکید شده است. معروف باید در زمانی عرضه شود که زمینه پذیرش آن وجود داشته باشد و نهی از منکر نیز هنگامی واجب است که مخاطب آمادگی شنیدن و اصلاح شدن را داشته باشد. مروری بر تاریخ ائمه(ع) نیز همین واقعیت را تأیید می‌کند. در حدود ۲۵۰ سال عصر حضور امامان (تا پیش از غیبت امام زمان)، جز در مقاطع محدودی، شاهد قیام و حرکت‌های سیاسی فراگیر و مستمر نیستیم. این در حالی است که آنان بیش از هر فرد دیگری نسبت به انحراف‌ها و ظلم‌های موجود آگاهی داشتند. با این حال همواره میان حقانیت یک اقدام و امکان تحقق آن در جامعه تفاوت قائل می‌شدند.
حتی درباره امام حسین(ع) نیز این نکته کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد که دوران امامت ایشان بیش از ۱۰ سال به طول انجامید اما واقعه عاشورا تنها بخش کوتاهی از این دوره را تشکیل می‌دهد. این نشان می‌دهد که حرکت عاشورا محصول فراتر از یک تصمیم لحظه‌ای یا صرفاً واکنشی احساسی در بستری از سنجش شرایط و ارزیابی ظرفیت‌های اجتماعی شکل گرفت. نمونه دیگر را می‌توان در دوران امام باقر و امام صادق (ع) مشاهده کرد. در دوره ضعف بنی‌امیه، بارها از سوی برخی شیعیان پیشنهاد قیام و حرکت سیاسی به امامان داده شد اما آنان از ورود به اقداماتی که زمینه موفقیت و پذیرش اجتماعی نداشت، خودداری کردند.
ماجرای زید بن علی پسر امام سجاد(ع) نیز از همین منظر قابل تحلیل است؛ شخصیتی بزرگوار که با وجود نهی از سوی امام صادق(ع) قیام کرد اما قیام او به نتیجه مورد انتظار نرسید. بر همین اساس، صبر بر حق، به معنای سکوت در برابر باطل یا دست کشیدن از حقیقت نیست؛ بلکه به معنای تشخیص زمان مناسب برای طرح حقیقت است. همان‌گونه که شجاعت در بیان حق یک فضیلت است، تشخیص زمان و شیوه بیان آن نیز فضیلتی بزرگ و نشانه حکمت است. شاید یکی از مهم‌ترین درس‌های عاشورا برای جامعه امروز ما همین باشد؛ اینکه حق‌طلبی تنها در فریاد زدن حق خلاصه نمی‌شود. گاهی حفظ جایگاه حق، فراهم کردن زمینه پذیرش آن و صبر برای رسیدن زمان مناسب، خود بخشی از مسیر دفاع از حقیقت است؛ مسیری که امام حسین(ع) و دیگر امامان شیعه در عمل به ما آموخته‌اند. بنابراین در هر جایی نمی‌توان همه حقایق را به همان شکلی که هست، مطرح کرد. باید دید چه اقداماتی می‌توان انجام داد تا جامعه با آن موضوع همراه شده و زمینه پذیرش حقیقت فراهم شود. اگر افراد همراه شوند، امکان مشارکت سازنده بیشتر شده و حرکت در مسیر درست شکل می‌گیرد و اگر اشکالاتی نیز وجود داشته باشد، فرصت اصلاح و هدایت آن‌ها فراهم خواهد شد.

---

بازار

---

🔹"آخرین خبر" در روبیکا
🔹"آخرین خبر" در ایتا
🔹"آخرین خبر" در بله