اکو ایران/متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

سفر شی جینگ‌پینگ به کره شمالی در شرایطی انجام گرفته است که پکن از روابط بسیار نزدیک پیونگ‌یانگ و مسکو پس از جنگ اوکراین و درآمد قابل‌توجه ناشی از فروش تسلیحات به روسیه که می‌تواند استقلال اقتصادی کره شمالی از چین را استوار گرداند، احساس نگرانی می‌کند.

زمانی که شی جین‌پینگ آخرین بار در سال ۲۰۱۹ به کره شمالی سفر کرد، تلاش‌های بین‌المللی برای متوقف کردن برنامه تسلیحات هسته‌ای این کشور همچنان ادامه داشت. درحالی‌که در شرایط کنونی موضوع سلاح‌های هسته‌ای از دستور کار خارج شده است. از سوی دیگر به نظر می‌رسد که فروش تسلیحات به روسیه و ورود کالاهای چینی، علی‌رغم تحریم‌ها، اقتصاد کره شمالی را تقویت کرده باشد.

آنچه در دستور کار سفر شی قرار نداشت
به نوشته اکونومیست، در گذشته چین و روسیه، دو حامی دیرینه کره شمالی، در چارچوب کارزار «فشار حداکثری» به رهبری آمریکا از تشدید تحریم‌های سازمان ملل علیه این کشور حمایت کرده بودند.

در آن زمان، رهبر کره شمالی به‌تازگی دو نشست با دونالد ترامپ که آن زمان نخستین دوره ریاست‌جمهوری خود را می‌گذراند، برگزار کرده بود. اگرچه دومین نشست به شکست انجامید، اما شی جین‌پینگ در جریان سفر خود به کره شمالی ابراز امیدواری کرد که روند مذاکرات ادامه یابد و از تلاش‌های کیم برای خلع سلاح هسته‌ای در شبه‌جزیره کره ستایش کرد.

اما زمانی که رهبر چین ۸ ژوئن دومین سفر خود به کره شمالی را انجام داد، دیگر چنین امیدی در کار نبود. یکی از اهداف اصلی او ایجاد موازنه در برابر نفوذ روسیه در کره شمالی بود؛ نفوذی که از زمان اعزام نیروهای کره شمالی برای جنگ در اوکراین در سال ۲۰۲۴ به‌طور چشمگیری افزایش یافته است.

شی همچنین می‌خواست جایگاه چین را به‌عنوان مهم‌ترین شریک اقتصادی کره شمالی دوباره تثبیت کند؛ به‌ویژه در صورتی که ترامپ بخواهد بار دیگر دیپلماسی خود با کیم جونگ اون را از سر بگیرد؛ موضوعی که بسیاری از ناظران انتظار آن را دارند. برخی حتی گمانه‌زنی می‌کنند که شی ممکن است حامل پیام‌ها یا پیشنهادهایی از سوی ترامپ بوده باشد.

بااین‌حال، توقف برنامه تسلیحات هسته‌ای کره شمالی که اکنون بسیار پیشرفته‌تر از برنامه هسته‌ای ایران است، گویا از دستور کار چین خارج شده است. این مسئله می‌تواند متقاعد کردن کیم برای کنار گذاشتن جاه‌طلبی‌های هسته‌ای‌اش را برای ترامپ بسیار دشوارتر سازد.

دلواپسی‌های متفاوت شی و پوتین
ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور فدراسیون روسیه، تا حدی مسئول این وضعیت است. در ازای کمک کره شمالی در جنگ اوکراین، کرملین حمایت‌های مالی و دیگر اشکال کمک را در اختیار پیونگ‌یانگ قرار داده است؛ حمایت‌هایی که هم اقتصاد راکد کره شمالی و هم روند تقویت نظامی آن را تقویت کرده‌اند. دو کشور با امضای یک پیمان دفاع متقابل، روابط خود را به سطح یک اتحاد رسمی ارتقا داده‌اند.

افزون بر این، روسیه عملاً کره شمالی را به عنوان یک قدرت هسته‌ای پذیرفته است؛ آن هم درحالی‌که پیش‌تر از قطعنامه‌های متعدد شورای امنیت سازمان ملل برای جلوگیری از چنین وضعیتی حمایت می‌کرد. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه فدراسیون روسیه، حتی این موضوع را «پرونده‌ای بسته» توصیف کرده است.

تمام این تحولات شی جین‌پینگ را نگران کرده است؛ حتی با وجود آنکه خود او از جنگ روسیه در اوکراین حمایت می‌کند. او نیز مانند پوتین مدت‌هاست نگران آن بوده که فروپاشی رژیم کره شمالی به شکل‌گیری یک کره متحد، دموکراتیک و طرفدار غرب منجر شود. در چنین سناریویی، نیروهای آمریکایی که اکنون حدود ۲۸ هزار و ۵۰۰ نفر در کره جنوبی هستند، ممکن است به مرزهای زمینی شرقی چین و روسیه نزدیک شوند.

بااین‌حال، به نظر می‌رسد پوتین نگرانی‌های شی درباره احتمال تهاجم کره شمالی به کره جنوبی را چندان جدی نمی‌گیرد. کره جنوبی یکی از مهم‌ترین سرمایه‌گذاران خارجی و شرکای تجاری چین است. همچنین روسیه گویا مانند چین نگران این نیست که تهدیدهای هسته‌ای کره شمالی ممکن است ژاپن و کره جنوبی، هر دو متحد آمریکا، را به سمت دستیابی به سلاح هسته‌ای سوق دهد.

به گفته کارشناسان چینی، شی همچنان نگران این خطرات است؛ اما او به این نتیجه رسیده که چین بدون آنکه خطر فروپاشی اقتصادی کره شمالی را به جان بخرد، نمی‌تواند از اهرم‌های فشار خود برای وادار کردن کیم به کنار گذاشتن برنامه هسته‌ای استفاده کند.

جایگاه هسته‌ای «غیرقابل بازگشت»
از سوی دیگر، آمریکا نیز نمی‌تواند خطر حمله نظامی به کره شمالی را بپذیرد. از زمان شکست نشست هانوی میان ترامپ و کیم در فوریه ۲۰۱۹ رهبر کره شمالی دیگر به‌طور آشکارا از تعهد به خلع سلاح هسته‌ای شبه‌جزیره کره سخن نگفته است؛ برعکس، او از آن زمان برنامه هسته‌ای خود را با شدت بیشتری دنبال کرده و بیش از یک دوجین موشک بالستیک قاره‌پیما آزمایش کرده است؛ و پس از مشاهده جنگ آمریکا با ایران، کیم احتمالاً بیش از گذشته احساس می‌کند که حفظ زرادخانه هسته‌ای‌اش تصمیم درستی بوده است.

اندکی پیش از ورود شی جین‌پینگ، کیم پیامی روشن فرستاد مبنی بر اینکه آرزوهای هسته‌ای او قابل مذاکره نیستند. در ۴ ژوئن، رسانه‌های دولتی کره شمالی اعلام کردند که او از یک کارخانه تولید مواد هسته‌ای بازدید کرده است. آن‌ها همچنین تصاویری منتشر کردند که گویا کیم را در یک تأسیسات غنی‌سازی اورانیوم نشان می‌داد.

طبق این گزارش‌ها، ظرفیت تولید مواد هسته‌ای با درجه تسلیحاتی کره شمالی در پنج سال گذشته بیش از دو برابر شده است. مقام‌های کره جنوبی برآورد می‌کنند که کره شمالی اکنون هر سال مواد شکافت‌پذیر کافی برای تولید ۱۰ تا ۲۰ کلاهک هسته‌ای جدید تولید می‌کند. در ۷ ژوئن، خواهر قدرتمند رهبر کره شمالی، کیم یو جونگ، اعلام کرد که جایگاه هسته‌ای کره شمالی «غیرقابل بازگشت» است.

پذیرش ضمنی وضعیت هسته‌ای کره شمالی از سوی چین زمانی آشکارتر شد که کیم و پوتین در سپتامبر ۲۰۲۵ در یک رژه نظامی در پکن، در دو سوی شی جین‌پینگ ایستادند. در بیانیه رسمی چین درباره دیدار شی و کیم، برخلاف دیدارهای پیشین، هیچ اشاره‌ای به خلع سلاح هسته‌ای شبه‌جزیره کره نشده بود. این تغییر رویکرد در نشست‌های متوالی شی با ترامپ و پوتین در ماه مه امسال نیز مشاهده شد.

در گزارش کاخ سفید از دیدار ترامپ و شی آمده بود که دو رهبر «هدف مشترک خود برای خلع سلاح هسته‌ای کره شمالی» را تأیید کرده‌اند؛ اما گزارش رسمی چین تنها اعلام کرد که دو طرف درباره شبه‌جزیره کره گفت‌وگو کرده‌اند.

پس از آن نیز در بیانیه مشترکی که هنگام سفر پوتین به پکن منتشر شد، هیچ اشاره‌ای به حذف سلاح‌های هسته‌ای از شبه‌جزیره کره وجود نداشت. در عوض، چین و روسیه مخالفت خود را با تحریم‌ها و فشار نظامی علیه کره شمالی اعلام کردند.

تونگ ژائو، پژوهشگر موسسه صلح بین‌المللی کارنگی در واشنگتن، معتقد است که چین افزون بر مهار نفوذ روسیه، قصد دارد برنامه‌ریزی نظامی آمریکا در منطقه را نیز پیچیده‌تر کند. شی می‌خواهد از تنش‌های موجود میان کره جنوبی و آمریکا بهره ببرد. واشنگتن مایل است نیروهایش در کره جنوبی بیشتر بر مهار چین متمرکز شوند، درحالی‌که سئول ترجیح می‌دهد خود مسئولیت اصلی مقابله با تهدید کره شمالی را بر عهده بگیرد. به گفته ژائو، چین همچنین علاقه‌مند است از طریق کره شمالی به دریای ژاپن دسترسی بیشتری پیدا کند.

روابط پیچیده پکن و پیونگ‌یانگ
اگرچه پکن اخیراً تلاش کرده با توسعه زیرساخت‌های مرزی روابط اقتصادی خود با کره شمالی را احیا کند، اما به نظر می‌رسد کیم عمداً روند این همکاری‌ها را کند کرده است. پروازهای مستقیم و سفرهای ریلی میان پکن و پیونگ‌یانگ که در دوران همه‌گیری متوقف شده بودند، در ماه مارس از سر گرفته شدند؛ بااین‌حال، کره شمالی هنوز به گردشگران چینی اجازه بازگشت نداده است.

به نظر می‌رسد شی جین‌پینگ معتقد است که می‌تواند پیامدهای منطقه‌ایِ پذیرش عملیِ وضعیت هسته‌ای کره شمالی را مدیریت کند. کارشناسان چینی می‌گویند که پذیرش ضمنی این واقعیت، بعید است روابط چین با کره جنوبی را به خطر اندازد. دولت چپ‌گرای سئول از تعامل با کیم حمایت می‌کند، واقعیت برنامه هسته‌ای او را پذیرفته و از رویکردی تدریجی برای خلع سلاح حمایت می‌کند.

برخی پژوهشگران چینی حتی معتقدند پکن می‌تواند وجود یک کره جنوبی هسته‌ای را نیز تحمل کند. دلیل این دیدگاه آن است که چین امیدوار است در صورت دستیابی سئول به سلاح هسته‌ای، این سلاح‌ها علیه اهداف چینی به کار گرفته نشوند و همزمان اتحاد کره جنوبی با آمریکا تضعیف شود. البته چین نسبت به هسته‌ای شدن ژاپن بسیار حساس‌تر خواهد بود، اما تصور می‌کند مخالفت داخلی در ژاپن چنین سناریویی را کمتر محتمل می‌سازد.

اکنون پرسش بزرگ این است که ترامپ چه امتیازی می‌تواند ارائه کند تا کیم را دوباره به میز مذاکره بازگرداند. رئیس‌جمهور آمریکا از زمان بازگشت به قدرت، چندین بار به شکلی غیررسمی از کره شمالی به عنوان یک «قدرت هسته‌ای» یاد کرده و گفته است که آماده دیدار با کیم است. نخستین سند راهبرد امنیت ملی دولت جدید او هیچ اشاره‌ای به کره شمالی نداشت و راهبرد دفاع ملی نیز اگرچه نام کره شمالی را مطرح کرد، اما سخنی از خلع سلاح هسته‌ای به میان نیاورد.

بااین‌حال، کیم در سخنرانی سپتامبر گذشته تأکید کرد که برای ازسرگیری مذاکرات، آمریکا باید به‌صراحت از مطالبه خلع سلاح هسته‌ای دست بردارد. در دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ، او تلویحاً هشدار داده بود که عدم تعهد کره شمالی به خلع سلاح می‌تواند به حملات نظامی آمریکا منجر شود. اما امروز شرایط متفاوت است. آمریکا در خاورمیانه گرفتار است؛ کره شمالی به اندازه کافی قدرت هسته‌ای در اختیار دارد که هرگونه حمله را بازدارد؛ و با بازگشت حمایت روسیه و چین، موقعیت چانه‌زنی کیم جونگ اون هرگز تا این اندازه قدرتمند به نظر نرسیده است.

داستان «موفقیت اقتصادی» کره شمالی؟
نشریه وال‌استریت ژورنال هم در گزارشی توصیفی از وضعیت درونی زندگی در کره شمالی در روزها و هفته‌های اخیر ارائه کرده است:

پس از بیش از ۱۰۰ سفر به کره شمالی، روآن بیرد، راهنمای گردشگری استرالیایی، به انتظارهای طولانی برای گرفتن تاکسی در دوران حکومت کیم جونگ اون عادت کرده بود؛ اما در سفر اخیرش به پیونگ‌یانگ، نخستین سفر او پس از چند سال، تاکسی ظرف چند دقیقه رسید. مترجم کره‌ای او تلفن هوشمندی را بیرون آورد، برنامه‌ای به نام «Samhung» را باز کرد و با سرویسی شبیه اوبر درخواست خودرو داد. هر دو نیز مسیر حرکت تاکسی را به‌صورت زنده روی تلفن همراه دنبال می‌کردند. بیرد می‌گوید: «همه این‌ها کاملاً تازه بود. واقعاً شگفت‌زده شدم.»

کره شمالی بعیدترین داستان رشد اقتصادی در جهان است. اقتصاد این کشور به شکلی رونق گرفته که سال‌ها سابقه نداشته است؛ رونقی که به کمک فروش تسلیحات و اعزام نیرو به روسیه، تأمین کالا و منابع مالی از سوی چین، و همچنین توانایی دور زدن تحریم‌های بین‌المللی برای واردات انرژی، قطعات و مواد اولیه به دست آمده است.

وسایل نقلیه برقی و خودروهای وارداتی به وفور در خیابان‌های پیونگ‌یانگ دیده می‌شوند. یک نمایندگی فروش خودرو در پایتخت

رژیم کیم در دوران همه‌گیری کووید-۱۹ مرزهای کشور را به‌طور کامل بست. از آن زمان تاکنون، تنها تعداد محدودی از خارجی‌ها، از جمله گردشگران روسی و غربی و دیپلمات‌ها، اجازه ورود یافته‌اند. این بازدیدکنندگان از کره شمالی‌ای سخن می‌گویند که با گذشته تفاوت زیادی دارد؛ به‌ویژه در پیونگ‌یانگ، جایی که کیم و نخبگان کشور زندگی می‌کنند. در رستوران‌های پایتخت، پیتزای تنوری و بال مرغ سرو می‌شود. مشتریان می‌توانند از طریق سیستم پرداخت مبتنی بر کد کیوآر تلفن همراه هزینه غذا را پرداخت کنند. خودروهای برقی چینی در خیابان‌ها رفت‌وآمد می‌کنند. پیونگ‌یانگ اکنون دارای فروشگاه حیوانات خانگی، کافه بازی‌های اینترنتی و نمایشگاه‌های فروش خودروهای بی‌ام‌و است.

کیم یک موج ساخت‌وساز سراسری به راه انداخته است. سال گذشته، کره شمالی ۱۰ هزار واحد مسکونی جدید در پیونگ‌یانگ ساخت؛ رقمی که از تعداد خانه‌های ساخته‌شده در شهرهای لس‌آنجلس یا شیکاگو بیشتر بود.

در کنگره حزب کارگران کره شمالی که هر ده سال دو بار برگزار می‌شود و در فوریه امسال تشکیل شد، دیکتاتور ۴۲ ساله این کشور از این تحول اقتصادی ستایش کرد. او گفت که این پیشرفت علی‌رغم «محاصره وحشیانه» ناشی از تحریم‌های اقتصادی تحت رهبری آمریکا حاصل شده است. در بیرون ساختمان محل برگزاری کنگره نیز هفت ردیف پرتابگر موشک تازه تولیدشده به نمایش گذاشته شده بود. کیم اعلام کرد: «همه چیز به‌طور بنیادین تغییر کرده است.»

واقعیت‌هایی فراتر از ویترین
رژیم کره شمالی آمار رسمی اقتصادی منتشر نمی‌کند، اطلاعات را به‌شدت کنترل می‌کند و تعیین می‌کند که بازدیدکنندگان چه چیزهایی را ببینند. خارج از پایتخت، کره شمالی همچنان کشوری فقیر است.

بر اساس گزارش سازمان ملل، نزدیک به نیمی از جمعیت ۲۶ میلیونی کشور دچار سوءتغذیه هستند. تولید ناخالص داخلی سالانه این کشور کمتر از یک درصد اقتصاد آمریکاست. همچنین کره شمالی یکی از بدترین ناقضان حقوق بشر در جهان به شمار می‌رود؛ جایی که حتی توزیع یک سریال کره جنوبی می‌تواند مجازات اعدام در پی داشته باشد.

بااین‌حال، گزارش‌های اندیشکده‌های کره جنوبی، با عناوینی مانند «تحریم‌ها در تصاویر ماهواره‌ای دیده نمی‌شوند،» نشان می‌دهد که پیشرفت اقتصادی ادعایی کره شمالی صرفاً تبلیغات حکومتی نیست. فعالیت کشتی‌ها در تأسیسات ذخیره‌سازی نفت افزایش یافته و این تأسیسات در حال توسعه هستند. پارکینگ‌ها شلوغ‌تر شده‌اند. بر اساس گزارش دیگری، روشنایی شبانه کره شمالی اکنون تقریباً سه برابر پنج سال پیش است.

روآن بیرد که از پیش از همه‌گیری به کره شمالی سفر نکرده بود، در سفر اخیر خود خواست در بهترین رستوران پیونگ‌یانگ شام بخورد. او و چهار نفر دیگر را به یک پل شیشه‌ای میان دو برج مسکونی بلندمرتبه بردند. رستوران در ارتفاع بیش از ۳۰ متری از سطح خیابان قرار داشت و کف آن شیشه‌ای بود. شام آن‌ها شامل نودل سرد کره‌ای، سوشی، پیتزا و نوشیدنی بود. او می‌گوید: «در نهایت کل صورتحساب فقط ۱۵۰ دلار شد.»

دوستان خارجی
کره شمالی به تنهایی اقتصاد خود را احیا نکرده است. رژیم کیم با ارسال مهمات و بیش از ۱۵ هزار سرباز به خطوط مقدم جنگ روسیه در اوکراین، دسترسی خود به انرژی و مصالح ساختمانی را تقویت کرده است. حدود یک‌سوم این نیروها کشته یا زخمی شده‌اند.

به گفته اندیشکده موسسه راهبرد امنیت ملی در سئول، فروش تسلیحات میلیاردها دلار درآمد برای پیونگ‌یانگ ایجاد کرده است. حجم تجارت ماهانه با چین به بالاترین سطح در هشت سال اخیر رسیده است. بسیاری از برندهای مصرفی چینی با وجود نقض آشکار تحریم‌ها، فعالیت خود در کره شمالی را تبلیغ می‌کنند. گسترش ابزارهای دیجیتال که اقتصاد دیجیتال کره شمالی را شکل داده‌اند، به شدت به قطعات چینی وابسته است. بخش بزرگی از ارتش هکرهای کره شمالی در چین زندگی می‌کنند. در آنجا آن‌ها می‌توانند آزادانه‌تر به اینترنت دسترسی داشته باشند و بدون نگرانی از بازداشت فعالیت کنند. به گفته دولت‌ها و شرکت‌های امنیت سایبری، حملات سایبری به صرافی‌های ارز دیجیتال به تنهایی میلیاردها دلار برای رژیم درآمد ایجاد کرده است.

چین و روسیه، که هر دو در شورای امنیت سازمان ملل حق وتو دارند، بارها خواستار کاهش تحریم‌های کره شمالی شده‌اند. کیم نیز در حال گسترش شبکه دوستان بین‌المللی خود است. او پاییز گذشته برای نخستین بار در یک رژه نظامی در چین شرکت کرد؛ مراسمی که بیش از دو دوجین رهبر خارجی دیگر نیز در آن حضور داشتند. در ماه مارس نیز میزبان آلکساندر لوکاشنکو در پیونگ‌یانگ بود و دو کشور یک پیمان دوستی امضا کردند. لوکاشنکو گفت: «ما به یکدیگر نیاز داریم.»

برنامه هسته‌ای کیم تاکنون توانسته است از حمله نظامی یا تلاش برای برکناری او جلوگیری کند و به او امکان دهد تمرکز بیشتری بر اقتصاد داشته باشد. این پیشرفت اقتصادی امیدها برای دستیابی به یک توافق هسته‌ای میان آمریکا و کره شمالی را کاهش داده است. واشنگتن همواره از وعده کاهش تحریم‌ها یا مشوق‌های اقتصادی به‌عنوان ابزار فشار برای توقف یا محدود کردن برنامه هسته‌ای پیونگ‌یانگ استفاده می‌کرد.

بر اساس برآوردهای بان کره، اقتصاد کره شمالی در سال ۲۰۲۴ حدود ۳٫۷ درصد رشد کرد؛ سریع‌ترین نرخ رشد در هشت سال گذشته. اندیشکده‌های کره جنوبی معتقدند این روند در سال جاری نیز ادامه یافته است.

استفان هاگارد، پژوهشگر باسابقه اقتصاد کره شمالی، می‌گوید: «وضعیت اقتصادی کره شمالی اکنون از هر زمان دیگری در دوران حکومت کیم جونگ اون بهتر است و احتمالاً حتی از دوران حکومت پدرش، کیم جونگ ایل، نیز فراتر رفته است.» او افزود: «برای کشوری که تا این حد فقیر است، این یک دستاورد فوق‌العاده محسوب می‌شود.»

طی سال‌های اخیر، پروژه‌های عظیم عمرانی متعددی تکمیل شده‌اند: بزرگ‌ترین بیمارستان پیونگ‌یانگ؛ یک مجتمع گلخانه‌ای بزرگ‌تر از سانترال‌پارک نیویورک؛ یک مجموعه تفریحی ساحلی تازه؛ و ده‌ها کارخانه جدید در مناطق روستایی

برنامه موسوم به «۲۰×۱۰» کیم نیز ساخت کارخانه‌های جدید در ۲۰ شهر و شهرستان در هر سال طی ده سال آینده را هدف قرار داده است.

لی سانگ یونگ، پژوهشگر کره شمالی، معتقد است بخشی از درآمدهای حاصل از فروش تسلیحات و حملات سایبری به مردم عادی نیز رسیده است. او می‌گوید: «بخشی از پولی که رژیم از فروش سلاح و هک به دست آورده است، به تدریج به شهروندان منتقل می‌شود.»

خودروهای لوکس و برج‌های تازه
بریکیت وایخ، فیلمساز اتریشی، پس از شش سال دوباره به کره شمالی سفر کرد. نخستین چیزی که توجه او را جلب کرد، شلوغ‌تر شدن خیابان‌ها بود. خودروهای برقی و خودروهای وارداتی فراوان بودند و به نظر می‌رسید افراد بیشتری صاحب خودرو شده‌اند. او می‌گوید: «ماشین‌ها بسیار شیک به نظر می‌رسند.»

رانندگی آن‌قدر رایج شده که تلویزیون دولتی اخیراً برنامه‌ای دو قسمتی درباره قوانین جدید راهنمایی و رانندگی پخش کرده است. از جمله مقررات تازه: ممنوعیت عبور غیرمجاز از خیابان؛ ممنوعیت گرداندن حیوانات خانگی بدون قلاده؛ ممنوعیت سیگار کشیدن هنگام رانندگی.

در ماه آوریل، کیم از یک محله جدید آسمان‌خراش‌ها در منطقه «هواسونگ» بازدید کرد؛ منطقه‌ای که نام آن با موشک‌های بالستیک قاره‌پیمای کره شمالی مشترک است. دو برج ۴۰ طبقه این منطقه به رنگ قرمز طراحی شده‌اند تا شبیه موشک به نظر برسند. اوایل امسال، خانواده سربازان کره شمالی کشته‌شده در روسیه در همین منطقه صاحب آپارتمان شدند.

دانشجویان چینی حاضر در پیونگ‌یانگ نیز تصاویری از زندگی روزمره منتشر کرده‌اند؛ از جمله فروشگاه‌هایی که لوازم آرایشی با لوگوی شانل و عینک‌هایی با برند ری‌بن عرضه می‌کنند. در ماه مه، کره شمالی نخستین نمایشگاه بین‌المللی بزرگ تجاری خود را پس از همه‌گیری برگزار کرد. بیش از ۲۹۰ شرکت از روسیه، چین، مغولستان، سوئیس و تایلند در آن شرکت داشتند.

یک شرکت الکترونیکی کره شمالی تلویزیون‌های «هوشمند» خود را به نمایش گذاشت که امکان خرید کالا را برای بینندگان فراهم می‌کردند. گوشی‌های هوشمند با قیمت بیش از ۵۰۰ دلار نیز در رنگ‌های مختلف عرضه شدند. یکی از فروشندگان به تلویزیون دولتی گفت: «ما به خواسته‌های مردم گوش می‌دهیم تا محصولات الکترونیکی داخلی خود را بیشتر توسعه دهیم.»

زوئی استیونز، راهنمای گردشگری بریتانیایی، می‌گوید پیش از همه‌گیری تقریباً تمام پرداخت‌ها در کره شمالی نقدی بود؛ اما در سفر سال گذشته خود مشاهده کرد که مردم با تلفن‌های همراه خرید می‌کنند. اکنون اپلیکیشن‌هایی برای سفارش غذا، خرید کالاهای ضروری و حتی تهیه داروهای نسخه‌ای وجود دارد. او می‌گوید: «مردم از خدمات تحویل کالا و برنامه‌های پرداخت موبایلی استفاده می‌کردند و همه چیز را از طریق تلفن همراه می‌پرداختند.»

🔹"آخرین خبر" در روبیکا
🔹"آخرین خبر" در ایتا
🔹"آخرین خبر" در بله