فرهیختگان/متن پیش رو در فرهیختگان منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

صادق امامی| آنچه در جنگ 40 روزه اتفاق افتاد، حاصل تصمیم یک شب، یک ماه و یک سال و ده سال نیست. جمع‌بندی نهادهای امنیتی آمریکایی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا آن را بازگو می‌کرد، سرنگونی حکومت در بازه زیر 100 ساعت بود. اما چطور دو ارتش با بودجه بیش از یک تریلیون دلار در شکست ارتشی با بودجه‌ای کمتر از 10 میلیارد دلار، ناکام ماندند. به این شکاف عمیق، باید شهادت فرمانده کل قوا و فرماندهان ارشد نظامی را نیز اضافه کرد و پس از آن به دنبال پاسخ گشت. ریشه این مقاومت، در مسیری است که فرمانده کل قوا در بیش از 3 دهه فرماندهی در حوزه نظامی ترسیم کرد. رهبر شهید ایران، در سه دهه به طور منظم و هفتگی با فرماندهان نظامی جلسه ثابت داشتند. از محتوای جلسات اطلاعات چندانی به بیرون درز نکرده اما اختصاص یک روز در هفته به نظامیان، نشان می‌دهد تا چه اندازه توان دفاعی برای فرمانده کل قوا اهمیت دارد. در اندیشه او «امنیت قرضی» بی‌معنی بود و از همین رو بر خودکفایی در تولیدات نظامی تاکید داشت. او بود که در میانه جنگ به حسن طهرانی مقدم و یارانش- که به دنبال مهندسی معکوس موشک بودند- انگیزه داد. او بود که مانع خرید موشک از جمهوری‌های تازه استقلال‌یافته شوروی شد تا دانشمندان خودمان موشک بسازند و متکی بر خودمان باشیم. او در عین اینکه به توسعه توان دفاعی فکر می‌کرد و آن را از فرماندهان مطالبه می‌کرد، ایران را از تله جنگ‌ها نجات داد. در دوره هدایت حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، سپاهی که در پایان جنگ، حداکثر توپ و تانک و خمپاره و سلاح‌های سبک و نیمه‌سنگین داشت، به موشک‌های نقطه‌زن، پهپادهای پیشرفته و سامانه پدافندی بومی دست پیدا کرد. درباره منظومه فکری رهبر شهید انقلاب، در ماه‌ها و سال‌های آینده در ایران و خارج از ایران بسیار خواهند نوشت. در این گزارش به برخی تصمیمات اثرگذار فرماندهی کل قوا در تقویت توان دفاعی ایران و همچنین پرهیز از کشاندن کشور به جنگ‌های بی‌ثمر پرداخته شده است.

پایان برادرکُشی
درگیری‌های جنبش امل و حزب‌الله لبنان یکی از نگرانی‌های آیت‌الله خامنه‌ای، رئیس‌جمهور ایران بود. امل را امام موسی صدر در دورانی به راه انداخت که شیعیان در لبنان باوجود جمعیت قابل‌توجه، اغلب فقیر بودند و هیچ سهمی از قدرت نداشتند. با این جنبش، در ابتدا به دنبال ارتقای جایگاه شیعیان در لبنان بود و پس از آن، مبارزه با صهیونیست‌ها را در اولویت داشت. در سال 1361 پس از آزادی خرمشهر، صهیونیست‌ها به جنوب لبنان حمله کردند تا گروهی از ایران راهی لبنان شوند و به دستور امام تربیت جوانان لبنانی را آغاز کنند. آن نیروهای تربیت شده که بخشی از دل نیروهای نخبه امل بیرون‌آمده بودند، حزب‌الله را سامان دادند. برخلاف امل، هویت حزب‌الله مبارزه با صهیونیست‌ها بود و همین محبوبیت حزب‌الله را به‌اندازه‌ای بالا برد که حسادت‌ها را برانگیخت؛ چراکه با افزایش محبوبیت و نفوذ اجتماعی حزب‌الله، نیروهای سوری و جنبش امل به حاشیه می‌رفتند. این امر آتش درگیری‌ها را تشدید کرد و به کشت‌وکشتار بین دو جریان شیعه منجر شد. در بهار 1367 جنبش امل پایگاه‌های نظامی حزب‌الله را در جنوب لبنان تسخیر کرد. از ایران، آیت‌الله جنتی به بیروت رفت تا آتش این فتنه را بخواباند. او از تشکیل کمیته‌ای پنج‌نفره برای بررسی مسائل گذشته و جلوگیری از حوادث احتمالی خبر داد. اما فایده نداشت و وضع همان بود. در همان ایام در وزارت خارجه جلسه کمیته لبنان برگزار می‌شد که گاهی با حضور آیت‌الله خامنه‌ای، رئیس‌جمهور برگزار می‌شد. ایشان معتقد بود باید ایران کمک کند درگیری‌ها پایان یابد. رایزنی‌های ایران اثر چندانی نداشت و خلع سلاح حزب‌الله، از جنوب به بیروت کشیده شد. اگر حزب‌الله در بیروت خلع سلاح می‌شد، دیگر ادامه حیاتش بی‌معنا می‌شد. رئیس‌جمهور ایران همچنان بر پایان درگیری‌ها اصرار داشت و از همین رو با طرح حزب‌الله برای ترور نبیه بری به‌عنوان یکی از ارشدترین مقام‌های امل مخالفت کرد و از حزب‌الله خواست که به آن‌ها بیش از گذشته احترام بگذارند. در بیروت حزب‌الله پیروز درگیری‌ها با امل بود، درنتیجه نبیه بری در سال 68 اعلام کرد امل پایگاه‌های نظامی‌شان را به جز در جنوب منحل می‌کند. درخواست‌های رئیس‌جمهور ایران به حزب‌الله برای مدارا با املی‌ها، نتیجه‌بخش بود و دو طرف درگیری‌ها را کنار گذاشتند؛ اما آتش اختلاف دوباره در زمستان 68 و در ابتدای رهبری آیت‌الله خامنه‌ای شعله کشید. چند روز بعد از درگیری‌ها، در سوم دی‌ماه، رهبر انقلاب علی‌محمد بشارتی، قائم‌مقام وزارت خارجه را با پیامی برای طرفین درگیری راهی دمشق کرد. وی به آن‌ها گفت از نظر رهبر ایران، هیچ چیزی نمی‌تواند دلیل و توجیهی برای ادامه درگیری باشد. این درگیری‌های داخلی آن هم بین دو جریان شیعه، صهیونیست‌ها را به این جمع‌بندی رسانده بود که الان فرصت مناسبی برای ضربه زدن به لبنان است. آن‌ها بلافاصله پایگاه‌های مقاومت را بمباران کردند. سخنان رهبری در دیدار با مبارزان لبنانی که به لبنان رسید، حزب‌الله به صورت یک‌جانبه اعلام آتش‌بس کرد. این‌گونه آیت‌الله خامنه‌ای از ورود شیعیان لبنان به یک درگیری خونین بی‌پایان جلوگیری کرد تا توان مقاومت، به سمت مرزهای جنوبی و صهیونیست‌ها معطوف شود.

پروژه‌ای به نام خالد بن ولید
مرداد 1369 صدام به کویت حمله کرد و در عرض چند ساعت، کویت را اشغال کرد. این تجاوز بلافاصله با واکنش شورای امنیت همراه شد. بلافاصله آمریکا و متحدانش به عراق و نظامیانش در کویت حمله کردند. در مجلس سوم جناح چپ -که بعداً تبدیل به اصلاح‌طلبان شدند- معتقد بود باید به کمک صدام رفت. آن‌ها معتقد بودند تضاد اصلی ایران با عراق نیست و با عربستان است. آن‌ها یک روز علی‌اکبر ولایتی، وزیر خارجه را برای جلسه غیرعلنی به مجلس دعوت کردند و آنجا به او گفتند که «موشک‌های آمریکا که از خلیج‌فارس به سمت عراق شلیک می‌شود، از آسمان ایران می‌گذرد و این تجاوز به فضای ایران است و باید بدون در نظر گرفتن چیزی وارد جنگ با آمریکا شویم.» جناح چپ که در آن زمان بسیار ضد آمریکایی بود، خواستار ورود مستقیم ایران به جنگ با آمریکا بود. مرحوم علی‌اکبر محتشمی‌پور ‌گفته بود: «آیا باید نیروهای آمریکایی در خلیج‌فارس احساس امنیت کنند؟... به‌یقین خاکریز بعدی ایران است. ما حالا از چه می‌ترسیم؟ بگذار باعزت و شرف زندگی کنیم و بمیریم.» او صدام را خالد بن ولید دوران می‌خواند و معتقد بود باید با او همکاری کرد. جناح راست اما با موضع دولت و رهبری همراه بود. رهبر انقلاب معتقد بود که این تله است و دو طرف این جبهه گروه‌های باطل هستند و ازاین‌رو اجازه ندادند کشور و نیروهای مسلح در این تله گرفتار شوند. رهبری می‌گفتند هم صدام که مدعی است می‌خواهد از ملت خود یا ملت‌های عرب دفاع کند، حرفش دروغ و چرند و مسخره است و هم کسانی که به‌عنوان دفاع از منافع دنیای آزاد و مقابله با دیکتاتوری صدام وارد میدان شده‌اند، دروغگو هستند و متجاوز. بااین‌وجود اما جدل بر سر ورود یا عدم ورود به جنگ وجود داشت. کار تا جایی بالا گرفت که بهزاد نبوی از مدیران ارشد دولت گذشته که از طرف‌داران پایان جنگ بود و فرماندهان سپاه را به جنگ‌طلبی متهم می‌کرد در جمع دانشجویان دانشگاه تهران گفته بود: «این جنگ فرصتی تاریخی برای حمله به اسرائیل به وجود آورده بود که از دست رفت.» این اظهارنظرها شرایط را برای فشار بر رهبر انقلاب تشدید کرده بود. موافقان ورود به جنگ می‌خواستند خود را از رهبر انقلاب، انقلابی‌تر نشان دهند و این گزاره را تأیید کنند که مشی رهبری مثل امام انقلابی نیست. سید احمد خمینی که در بین جناح چپ اعتبار زیادی داشت، شرایط را به‌گونه‌ای دید که شخصاً وارد میدان شد. تأکید او بر اینکه «هر کس بگوید اطاعت از امام غیر از اطاعت از آیت‌الله خامنه‌ای است، در خط آمریکاست»، موافقان جنگ را به حاشیه راند و آن‌ها به‌ناچار سکوت کردند. چند دهه بعد مشخص شد تدبیر رهبری، ایران را از ورود به یک جنگ خانمان‌سوز نجات داد. اگرچه ایران در این جنگ بی‌طرف ماند، سعی کرد به آوارگان مظلوم عراقی پناه دهد.

ادغام ارتش و سپاه ممنوع
بسیاری از مدیران و حتی مقامات ارشد پس از پایان جنگ، هزینه‌کردن برای توسعه توانایی‌های نظامی را اسراف می‌دانستند. این البته تنها به آن سال‌ها محدود نمی‌شد و تا دهه‌های بعد نیز ادامه داشت و بودند مسئولانی که وقتی فرماندهان موشکی را می‌دیدند، به آن‌ها طعنه می‌زدند که بیت‌المال را اسراف نکنند و دست از کارهایی بردارند که به‌زعم آن‌ها موازی‌کاری بود. در ماه‌های پایانی جنگ، موضوع ادغام سپاه و ارتش پررنگ شده بود و پس از جنگ با جدیت دنبال شد. در سال‌های جنگ، ادغام یگان‌های ارتش و سپاه تجربه شده بود؛ گاهی این تجربه شیرین بود و گاهی تلخ. همین تجربه، موضوع را کمی داغ کرده بود. در 12 خرداد 67 پس از شکست‌های ایران در فاو و شلمچه، ستاد فرماندهی کل قوا به جانشینی مرحوم هاشمی رفسنجانی تشکیل شد. هاشمی دو روز بعد در مصاحبه‌ای از ضرورت فرماندهی واحد برای اداره نیروهای مسلح گفت. او تأکید کرد که «البته تغییر پیش خواهد آمد ولی با این فوریت سازمان‌ها ادغام نخواهد شد.» این موضوع نگرانی‌هایی را در ارتش و سپاه به وجود آورده بود. پس از پذیرش آتش‌بس، عبدالله نوری از طرف هاشمی جلساتی را برای پیگیری ادغام ترتیب داد؛ اما امام با ادغام مخالف بودند و آن را مایه دعوا و نارضایتی می‌خواندند. آیت‌الله خامنه‌ای اما وقتی به دیدار امام رفتند و این موضوع مطرح شد، امام دو بازوی مبارکشان را بلند کردند و گفتند هر دو، دو بازوی جمهوری اسلامی هستند و باید باشند. باوجود مخالفت امام اما موضوع ادغام کنار گذاشته نشد و به شکل دیگری پیگیری می‌شد. پس از ارتحال امام، از اولین دستورات رهبر انقلاب، تعطیلی جلساتی بود که موضوع ادغام سپاه و ارتش را دنبال می‌کردند. یحیی رحیم‌صفوی، قائم‌مقام وقت سپاه تعریف می‌کند که رهبری گفتند: «اعتقادی به ادغام ارتش و سپاه ندارند. ارتش و سپاه باید مثل دو بال از انقلاب و جمهوری اسلامی دفاع کنند.» رهبری پنج ماه بعد در آبان 68 در دانشگاه امام حسین (ع) آب پاکی را روی دست دنبال‌کنندگان ادغام ریخت و گفت که ادعای محو شدن یکی از دو سازمان ارتش و سپاه به نفع دیگری، تمام شد. از اول هم درست نبود... بعضی در گوشه‌وکنار زمزمه درست می‌کردند؛ اما قاطعا گفتم و مشی کردیم و ان‌شاءالله این طریق را ادامه خواهیم داد که هر دو سازمان باید با قدرت بمانند. رهبری معتقد بود که «اگر ما سپاه را نداشته باشیم یا ضعیفش را داشته باشیم قادر نخواهیم بود از انقلاب دفاع کنیم.» رهبری از روزهای ابتدایی تشکیل سپاه چنین باوری داشت ولی می‌گفت اگر نظرش چنین نبود به‌خاطر تبعیت از امام، نباید اجازه‌ تضعیف سپاه یا ادغام آن در ارتش را می‌داد: «بعضی‌ها پس از پذیرش قطعنامه در گوشه‌وکنار داخل و بیرون از سپاه با زبان‌های مختلف زمزمه‌هایی درست کردند که سرنوشت سپاه چه خواهد شد، به اعتقاد من این زمزمه‌ها یا ناآگاهانه و ناهوشیارانه بود یا بدخواهانه و مغرضانه. من به برادران عزیزمان در مسئولیت‌های بالای سپاه این تعبیر را مکرر گفته‌ام که بسیار نابخردی است که مسئولان یک نظام مطمئن‌ترین بازوی قدرتمند را قدرناشناسی کنند یا آن را از دست بدهند یا تضعیف کنند.» در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای سپاه و ارتش دو نهاد موازی نیستند که موضوع ادغامشان مطرح شود؛ مأموریت ارتش با مأموریت سپاه متفاوت است. دستور بعدی رهبری، تشکیل جلسه برای تعیین حدود مأموریت‌های سپاه و ارتش بود. جمع‌بندی جلسات به رهبر انقلاب ارائه می‌شد و ایشان آن را تأیید یا رد می‌کردند. تدبیر رهبری این بود: «مأموریت اصلی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی عبارت از دفاع مسلحانه از انقلاب و نظام جمهوری اسلامی است. این مأموریت اصلی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است؛ همچنان که مأموریت اصلی ارتش جمهوری اسلامی دفاع از مرزهای کشور است. البته در آن وقتی که تهاجم شدیدی نسبت به مرزها تحقق پیدا کند مثل دوران هشت‌ساله جنگ، سپاه پاسداران با همه‌ سازوبرگ و امکانات به مرزها خواهد شتافت و تکلیف خودش را که حفاظت از انقلاب و نظام است در مرزها انجام خواهد داد.» به هر روی با جلسات متعدد و فشرده، تفکیک مأموریت‌های سپاه و ارتش مشخص شد. به‌عنوان نمونه در دریا خلیج‌فارس محدوده سپاه شد و مأموریت دریای عمان به ارتش سپرده شد. دفاع سرزمینی و امنیت تهران را به سپاه واگذار کردند و حفاظت از محدوده هوایی و پدافند هوایی را به ارتش دادند. با تدبیر رهبری دو نیروی جدید شکل گرفت و نیروی سه‌گانه سپاه تبدیل به پنج نیرو شد تا زمینه تحولی استراتژیک رقم بخورد.در همین جلسات تصمیم گرفته شد واحد نهضت‌ها و قرارگاه رمضان به نیروی قدس سپاه ارتقا داده شود تا مأموریت‌های برون‌مرزی را دنبال کند. رهبری درباره نیروی قدس به آرزوی امام استناد می‌کرد که دوست می‌داشت هسته‌های مردمی حزب‌الله در سرتاسر جهان شکل بگیرد. باوجود تأکید رهبر انقلاب بر ادامه فعالیت دو سازمان رزمی، اما دو سال بعد در شهریور 1370، یعنی زمانی که طرح ادغام ارتش و سپاه به‌کلی کنار گذاشته شده بود، بودند کسانی که زمزمه می‌کردند ارتش و سپاه ادغام خواهند شد. این موضوع با واکنش تند رهبری مواجه شد و ایشان در پایان چهارمین مجمع بزرگ فرماندهان و مسئولان دفاتر نمایندگی ولی فقیه در سپاه به آن واکنش نشان داد: «این همه ما گفتیم که مسئولیت ارتش و سپاه دو تاست. هزاران نفر ساعت وقت صرف شد و برادران نشستند مسئولیت ارتش و سپاه را دقیقاً جدا کردند. برای آنکه این دو سازمان هر دو لازم هستند. درعین‌حال باز ببینیم آقایی در مسئولیت بالایی احیاناً در جایی بنشیند و بگوید بله، بالاخره سپاه و ارتش در هم ادغام خواهند شد! به نظر شما با این‌طور آدمی چه‌کار باید کرد؟ آیا واقعاً سزاوار است که عده‌ای انسان این‌ همه زحمت بکشند، برای اینکه سازمانی را در جای خودش منظم و مرتب درست کنند. بعد این‌گونه افراد آن زحمات را از بین ببرند؟! این تضییع و ضربه و خطاست. این خطا باید سزا داده شود. اگر ما با تخلفات این‌طوری برخورد نکنیم، سپاه از بین خواهد رفت.» با این عتاب، برای همیشه طرح ادغام سپاه و ارتش کنار گذاشته شد.

آیت‌الله خامنه‌ای و خودکفایی در توان دفاعی
در تدابیر نظامی ما با یک منظومه فکری مستحکم روبه‌رو هستیم. اوایل سال 1365 وقتی که ایشان رئیس‌جمهور ایران بود، به مرکز تحقیقات موشک زمین به زمین به نام شهاب 313 سر زدند. این مجموعه چند ماه قبل یعنی اواسط سال 1364 با بودجه اولیه یک میلیون تومانی آغاز به کار کرده بود. کل پروژه در حیاط یکی از ساختمان‌های وزارت سپاه داخل دو کانکس 12 متری دواتاقه، جمع شده بود. کمی قبل، حسن طهرانی‌مقدم موفق شده بود از محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه مجوز مهندسی معکوس یک موشک اسکاد-بی را دریافت کند. موشک را منتقل کرده بودند اما بعد از چند ماه هنوز جرئت باز کردن موشک را پیدا نکرده بودند. موشک مانده بود تا اینکه، حجت‌الاسلام سیدعلی خامنه‌ای، رئیس‌جمهور از مجموعه‌شان بازدید کرد. آقای خامنه‌ای موشک خوابیده در کانتینر را دید، ماجرایش را پرسید. توضیحات قانعش نکرد: «چرا بازش نکردید؟ حتماً این کار رو بکنید. خیلی کار مهمیه. هراس نکنید؛ برید جلو. اگه این موشک رو باز نکنید، ممکنه نیاز جبهه که شدید شد، بیان ببرنش برای پرتاب. حتماً زودتر کارتون رو شروع کنید.» با دلگرمی رئیس‌جمهور، تحرک برای مهندسی معکوس آغاز شد. ساخت موشک، آرزوی تمام فرماندهان نظامی و سیاست‌مداران ایرانی بود؛ اما شیپور پایان جنگ، برای خیلی‌ها به معنای کنارگذاشتن تمام برنامه‌های موشکی بود. معتقد بودند جنگ تمام شده و دیگر نیازی نیست که بودجه‌ای برای ساخت موشک و... کنار بگذاریم. آن‌ها که کمی دوراندیش‌تر بودند، با حساب دودوتاچهارتا، خرید تسلیحات از جمهوری‌های اقماری شوروی پس از فروپاشی را مطرح می‌کردند. در اوایل دهه‌ ۷۰، با فروپاشی شوروی، پیشنهادهای بسیار خوبی به ایران شد. در آن زمان وضعیت اقتصادی شوروی به هم ریخته بود، فروپاشی اتفاق افتاده بود و این کشور‌هایی که بعد از فروپاشی به وجود آمده بودند، مشکل مالی داشتند. آن‌ها به ایران پیشنهاد وسوسه‌کننده‌ای دادند. آن‌ها می‌خواستند هر فروند موشکی را که تهران از کره‌ شمالی حدود دو و نیم‌میلیون دلار می‌خرید، فروندی ده‌هزار دلار بفروشند. یا سکوی پرتابی که ایران حدود دو و نیم، میلیون دلار از کره شمالی می‌خرید، با کیفیت بسیار بالاتر و با قیمت صدهزار دلار بفروشند. این پیشنهاد حیرت‌انگیز با اشتیاق در نیرو‌های مسلح، مجموعه‌ موشکی، مجموعه‌ نیروی هوایی، پذیرفته شد و درخواست خرید سریع این تسلیحات داده شد. همه چیز برای خرید هماهنگ بود؛ اما یک نفر مانع شد: «سیدعلی خامنه‌ای». برای مسئولان این مخالفت عجیب بود. از همین رو برخی از مسئولان که گمان می‌کردند این تصمیم، خطاست، تصمیم گرفتند رهبر انقلاب را توجیه و قانع کنند. بعد از توضیحات، رهبر انقلاب باز هم مخالفت کردند؛ ولی ازسوی‌دیگر همچنان اصرار بر خرید وجود داشت تا اینکه رهبری، با عصبانیت گفتند: «برای چه دنبال این موضوع هستید؟ چرا پیگیری می‌کنید؟ کسی این موضوع را پیگیری نکند.» هیچ‌کس آن روز‌ها نمی‌توانست برای این تصمیم دلیل منطقی‌ای پیدا کند. سال‌ها گذشت تا چرایی آن را بفهمند. دلیل مخالفت رهبری، گام‌هایی بود که ایرانی‌ها از چند سال قبل با مهندسی معکوس و ساخت نمونه ایرانی موشک اسکاد بی شروع کرده بودند. این تلاش‌ها درست در سال‌های 69 و 70 داشت به بار می‌نشست و خرید موشک در آن وضعیت، کل پروژه مهندسی معکوس را تعطیل می‌کرد و تمام زحمات این سال‌ها برای خودکفایی در تولید را از بین می‌برد. اگر آن روز، ایران به‌جای ساخت موشک به دنبال خرید می‌رفت، دیگر در مسیر رسیدن به موشک‌های زمین‌به‌زمین، موشک‌های دوربردتر، یا اصلاً گامی طی نمی‌شد یا خیلی عقب‌افتادگی داشتیم. تلاش هفت‌ساله‌ای که از زمان جنگ برای مهندسی معکوس و ساخت نمونه ایرانی موشک اسکاد بی شروع شده بود و با انتقال تکنولوژی از کره سرعت گرفته بود با موشک شهاب1 به نتیجه رسید. اوایل پاییز 1372 شهاب1 بالاخره رونمایی شد. قرار بود شهاب1 آغازگر فتح آسمان برای ایرانیان باشد. با همت مردان موشکی جهشی در صنعت به وجود آمد و راهی که آلمان برای رسیدن به اولین موشک در 28 سال طی کرد، ایران در طول 5 سال پس از جنگ طی کرد.

ماجرای تهدید نظامی تهران
اوضاع خاورمیانه داشت تغییر می‌کرد. مصر و اردن با اسرائیلی‌ها توافق‌نامه‌هایی امضا کردند. در سال 1375 اسحاق رابین، نخست‌وزیر رژیم اعلام کرد که قصد عقب‌نشینی از بلندی‌های جولان را دارد. به نظر می‌رسید با توافق سوریه و اسرائیل و بعد از آن لبنان، مقاومت به پایان خط می‌رسید. در آن زمان هر کس به رهبران حزب‌الله می‌رسید به آن‌ها نصیحت می‌کرد که خودشان ر ا خسته نکنند؛ چرا که کار تمام شده و دیگر مجالی برای خون دادن و شهید دادن و فداکاری نیست. آن‌ها حتی توصیه می‌کردند که ادبیات رهبران حزب‌الله نیز تغییر کند و فکری برای سلاح‌هایشان بکنند. رهبران حزب‌الله پس از این وضعیت به تهران می‌آیند و با رهبر انقلاب دیدار می‌کنند. رهبر گفت که هیچ سازشی بین اسرائیل و سوریه و لبنان محقق نمی‌شود. پیشنهادم به شما این است که کار و تلاش در راه مقاومت را پی بگیرید و گسترش دهید تا پیروزی نهایی صورت پذیرد. دو یا سه هفته بعد، اسحاق رابین توسط یک صهیونیست افراطی ترور شد و شیمون پرز جایگزین او شد. پرز در انتخابات شکست خورد و نتانیاهو روی کار آمد و همه چیز به نقطه قبل بازگشت.شکست مذاکرات صلح، آمریکایی‌ها را حسابی عصبانی کرده بود. آن‌ها ایران را عامل ناکامی‌هایشان می‌دانستند. از همین رو در سال 1375 تهدیدات نظامی علیه ایران به‌شدت اوج گرفت. رئیس‌جمهور نگران حمله نظامی به ایران بود. با نگرانی به رهبر انقلاب می‌گفت که باید «فکری بکنیم. کاری بکنیم. حیف است که بیایند حمله کنند، کار‌هایی را که انجام دادیم، ساخت و ساز‌هایی را که انجام دادیم بزنند از بین ببرند.» رهبری اما معتقد به تسلیم در برابر تهدید‌ها نبود و مخالف کوتاه آمدن در برابر آمریکایی‌ها بود. رهبری بعد‌ها درباره این تهدید گفت: «سال ۷۵ یکی از سال‌هایی بود که تهدید نظامی در زمان کلینتون به‌شدت جدیت پیدا کرد و می‌بینیم تهدید‌ها موجب شد مسئولان ما در بخش‌های گوناگون فنی - نظامی کار‌های نو و جدیدی را انجام دادند؛ آمادگی‌های بیشتری پیدا کردند. هر دفعه که تهدید بشود، یک آمادگی بیشتری به وجود می‌آید. اثرش خالی کردن تو دل مردم و مسئولان نیست؛ اما اثرش آماده‌سازی بیشتر کشور است. بنابراین به ضرر ما تمام نمی‌شود.» عدم عقب‌نشینی ایران در برابر این تهدیدات و برگزاری مانور در آب‌های جنوبی ایران باعث شد تا دشمن از موضع خود عقب‌نشینی کند.

تله طالبان
طالبان در 17 مرداد 1377 شهر مزارشریف را تصرف کرد. حمله نیرو‌های این گروه به سرکنسولگری ایران، منجر به شهادت 9 دیپلمات و یک خبرنگار ایرانی شد. نشست فوق‌العاده شورای عالی امنیت ملی تشکیل و بیشتر اعضای این شورا به ریاست سیدمحمد خاتمی رأی به حمله به افغانستان (طالبان) دادند و به‌عنوان مصوبه شورای عالی امنیت ملی ایران برای رهبر انقلاب ارسال شد. یک روز بعد طالبان 35 کامیون ایرانی و راننده‌هایشان را در مزارشریف توقیف کردند. موضوع حمله به طالبان آن‌قدر جدی بود که هم‌زمان با طی فرایند در شورای‌عالی امنیت ملی ایران ده‌ها هزار نیروی نظامی در مرز‌های شرقی کشور مستقر کرده و آماده عملیات شده بود. با تهدید ایران، طالبان مدعی شد وقتی وارد سرکنسولگری شدند ایرانی‌ها آنجا نبودند. چند هفته بعد ملاعمر، رهبر طالبان از سازمان ملل خواست تا میانجی‌گری کند. نیرو‌های مسلح ایران مانور در مرز‌های شرقی را آغاز کردند و طالبان نگران حمله قریب‌الوقوع ایران بودند. اما رهبر انقلاب با این مصوبه مخالفت کردند. 10 روز بعد از موضع‌گیری ملا عمر، طالبان به کشتن دیپلمات‌های ایرانی اعتراف کرد. 270 هزار نیروی نظامی در مرز‌های شرقی منتظر فرمان حمله به افغانستان بودند. یک روز بعد رهبری پیام دادند و بعد از آن کشور‌ها و نهاد‌های بین‌المللی طالبان را محکوم کردند. پس از آن رهبر انقلاب در یک جلسه پرسش و پاسخ دانشجویی درباره ورود به جنگ افغانستان گفتند که «من در این قضیه به‌خصوص، مراقبت ویژه‌ای داشته‌ام و ان‌شاالله خواهیم داشت.» در آن ایام حتی سپاه تعداد زیادی نیرو و تجهیزات به مرز‌های شرقی برده بود تا عملیات کنند؛ اما رهبر انقلاب آن‌ها را متقاعد کرد که حمله به صلاح کشور نیست. رهبری هم گفت که از وضع خونبار افغانستان خیلی غصه‌دار و ناراحت است. درباره‌ کارمندان سفارت هم گفت: «البته ما دستگیری کارمندانمان را در شهر مزارشریف کار خیلی زشتی می‌دانیم به صلاح و صرفه‌ آنهاست که هرچه زودتر این کار زشت خودشان را جبران کنند و با احترام آن‌ها را به کشورشان برگردانند؛ چون ملت و دولت ایران و نیرو‌های مسلح، شیطنت و شرارت را از آمریکا هم تحمل نمی‌کنند؛ چه برسد از این آدم‌های کم‌ارزش و حقیر.» از نظر رهبر انقلاب مسئله افغانستان یک جنبه‌ انسانی برای ما دارد و آن دلسوزی است. یک جنبه‌ اسلامی دارد و آن احساس تکلیف است یک جنبه‌ سیاسی و ملی هم دارد و آن جلوگیری از ایجاد خطر برای کشور و ملت است. همه‌ جنبه‌ها در وضع کنونی ما جمع است. باید همه مسئولان و دست‌اندرکاران کشور از جمله نیرو‌های مسلح آماده باشند تا هرچه را که مسئولان کشور و مسئولان سیاسی و امنیتی صلاح دیدند و هر راهی درست و به نفع کشور دانستند، در وقت خود اقدامی قاطع و اقدامی سریع انجام گیرد و طی شود.

طالبان یا آمریکا؟
پس از حادثه ۱۱ سپتامبر، خاورمیانه به سرخط اخبار رسانه‌های جهان تبدیل شد. میانه مهرماه سال 1380 آمریکا و متحدانش آماده جنگ با افغانستان شدند. آمریکایی‌ها اصرار داشتند ایران هم وارد این نزاع کنند. از ایران فضا و زمین برای عملیات می‌خواستند اما ایران قاطعانه تقاضا‌ها را رد کرد چون رهبری معتقد بود اگر این موضع قاطع نبود، آن‌ها توقعاتشان روز‌به‌روز بیشتر می‌شد. پس از سقوط طالبان، آمریکایی‌ها مغرور شده بودند. کالین پاول، وزیر خارجه آمریکا ۲۲ آذر ۱۳۸۱ از برنامه‌های آمریکا برای خاورمیانه گفت و جرج بوش پیش از حمله به عراق از عزمش برای استقرار ارزش‌های دموکراتیک در خاورمیانه گفت. ایران مهم‌ترین مسئله آمریکایی‌ها در طرح خاورمیانه جدید بود. در میان درگیری‌ها و پیش از حمله به عراق، سید حسن نصرالله را رهبر انقلاب دیدار کرد. آن روز‌ها همه نگران بودند قرار است چه اتفاقی بیفتد. آمریکا و متحدانش در منطقه حضور دارند و عملیات نظامی موفق، اعتمادبه‌نفس آن‌ها را بیشتر کرده و رجزخوانی‌ها افزایش یافته بود. سیدحسن نصرالله می‌گوید «بسیاری باور کرده بودند که منطقه ما وارد عصر آمریکا و سلطه و سیطره مستقیم آمریکا شده و این سلطه آمریکایی برای یکی دو سده خواهد ماند.» آن روز بسیاری حکومت‌ها و قدرت‌های سیاسی شروع کرده بودند به تحقیق که چگونه می‌توانند کار‌های خود را با آمریکایی‌ها سامان دهند و چگونه با ایشان وارد گفت‌وگو شوند و راه‌حل‌هایی بیابند؟ حتی برخی مسئولان ایران به رهبری پیشنهاد کردند که باید راه‌های فرار و گفت‌وگو و برخی سازش‌ها را با دولت آمریکا بیابیم، اما رهبری این پیشنهاد را رد کردند. نصرالله در دیدار با رهبر انقلاب، نظر ایشان را از این تحرکات می‌پرسد؛ اما موضعی در تضاد با همه آنچه شنیده بود را می‌شنود: «به برادران بگو نگران نباشند ایالات متحده آمریکا به قله رسیده و این آغاز افول است.» نصرالله می‌پرسد آخر چگونه می‌شود؟ پاسخ می‌شنود: «وقتی پروژه‌ آمریکا یا ایالات متحده ناتوان شده و نمی‌تواند منافعش را از طریق نظام‌های دنباله روی خود در منطقه کسب کند و ارتش‌ها، کادر‌ها و نیرو‌های دریایی موجود در منطقه برایش کافی نیست و مجبور می‌شود از تمام جهان کادر نظامی و نیروی دریایی‌اش را به این منطقه بیاورد این دلیل عجز است نه دلیل قدرت. ثانیاً این بر جهل دولتمردان و صاحب تصمیمان آمریکا درباره‌ ملت‌های این منطقه صحه می‌گذارد؛ ملت‌هایی که اشغال‌ها، سلطه‌ها و سیطره‌ها را بر نمی‌تابند و به فرهنگ و تاریخ جهاد و مقاومت تعلق دارند به همین خاطر وقتی آمریکایی‌ها می‌آیند، در باتلاق‌ها فرو خواهند رفت و به دنبال راه فرار خواهند گشت. پس این‌ها نه‌تنها باعث نگرانی نیست؛ بلکه موجب ایجاد آرزوی رسیدن برهه‌ای است که در آن امت از یوغ مستکبران آزاد خواهد شد.»

چرا سوریه؟
با وجود شهادت دیپلمات‌ها، ایران به افغانستان حمله نکرد و حتی با حمله آمریکا و متحدانش نیز به این کشور، همراهی نکرد. در عراق هم وضع همین بود و با وجود جنایت‌های صدام و بعثی‌ها علیه ایران، ایران سعی کرد سیاست بی‌طرفی را در پیش بگیرد. اما چه شد که در بحران سوریه، تهران چنین تمام‌قد وارد میدان شد؟ سوریه مرز مشترکی با ایران نداشت و تحولاتش ناشی از موج بیداری در کشور‌های عربی بود. از همین رو با ورود ایران به این بحران، پرسش‌های زیادی درباره این مداخله پیش آمد. در آن زمان حتی رئیس‌جمهور وقت نیز معتقد بود که تحولات سوریه به ما چه ربطی دارد و ما برای چه باید خودمان را درگیر بکنیم؟ بااین‌وجود اما رهبر انقلاب که تحولات منطقه را بادقت رصد می‌کردند، متوجه ظهور جریان‌های تکفیری در منطقه بودند؛ جریان‌هایی که می‌توانست در سایه بی‌توجهی، به مرز‌های ایران هم برسند. از همین رو رهبری دستور دادند که باید به این عرصه ورود بکنیم و برویم. بهمن سال 1394 رهبر انقلاب در دیدار با جمعی از خانواده‌های شهدای حرم گفتند که این شهدا «رفتنـد بـا دشـمنی مبـارزه کردنـد کـه اگـر اینهـا مبـارزه نمی‌کردنـد ایـن دشـمن می‌آمـد داخـل کشـور. اگـر جلویـش گرفتـه نمی‌شـد مـا بایـد اینجـا در کرمانشـاه و همـدان و بقیـه اسـتان‌ها بـا اینهـا می‌جنگیدیـم و جلـوی اینهـا را می‌گرفتیـم.» دو سال بعد سرلشکر قاسم سلیمانی، فرمانده وقت نیروی قدس مرداد سال 1396 روایتی از تفاوت دیدگاه‌ها در مورد ورود به مسئله سوریه و تصمیم رهبری را بیان کرد: «برخی از دوستان در سطوح عالی داخل و خارج اذعان می‌کردند که وارد سوریه و عراق نشوید و محترمانه از انقلاب دفاع کنید. یک نفر گفت؛ یعنی ما برویم و از دیکتاتور دفاع کنیم که رهبر فرمودند وقتی به کشور‌هایی که با آن‌ها ارتباط داریم نگاه می‌کنیم، چه کسی دیکتاتور است و چه کسی نیست؟ ما مصالح را نگاه می‌کنیم.» تکفیری‌ها در سوریه قدرت گرفتند و به سمت عراق سرازیر شدند. اگر ایران در سوریه با آن‌ها درگیر نمی‌شد، سقوط سوریه و به دنبال آن عراق، داعش را به مرز‌های ایران می‌رساند و مبارزه در مرز‌ها معلوم نبود چه سرنوشتی را برای ایران رقم می‌زد. سال‌ها از این تصمیم گذشته است. اکنون که ایران دو جنگ را از سر گذرانده، همه متوجه اهمیت حفظ سوریه شده‌اند. اگر حکومت بشار اسد در سوریه ادامه پیدا می‌کرد، رژیم‌صهیونیستی، جسارت حمله به ایران را پیدا نمی‌کرد؛ چرا که از چندین جهت زیر ضربات سنگین موشکی سوریه قرار می‌گرفت؛ اما سقوط اسد و روی کار آمدن یک گروهک ناتوان و در کنار آن ازبین‌بردن توان آفندی و پدافندی سوریه باعث شد تا رژیم صهیونیستی با خیال راحت برای حمله به ایران طراحی کند. ازبین‌رفتن یک سد دفاعی در برابر دشمن، این فرصت را ایجاد کرد. بخشی از جنگنده‌های رژیم، با آسودگی در آسمان سوریه اقدام به سوخت‌گیری و حمله به ایران کردند. نه‌تنها مسئله سوریه که امروز راحت می‌توان درباره درستی تدابیر رهبر انقلاب راجع‌به جنگ کویت، افغانستان، عراق و تله‌هایی که دشمن برای ما درست کرده بود، سخن گفت.

🔹"آخرین خبر" در روبیکا
🔹"آخرین خبر" در ایتا
🔹"آخرین خبر" در بله