اعتماد/متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

سید علی سقاییان-سفیر پیشین ایران در ارمنستان| در میان تأملات و تحلیل‌های راهبردی از سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، نام امام شهیدمان با مفاهیمی بنیادین چون استکبارستیزی، مقاومت و تکیه بر ظرفیت‌های درون‌زا گره خورده است. میراث ایشان در این عرصه، نه یک دکترین ساده، بلکه منظومه‌ای از اصول و راهبردهاست که در واکنش به ماهیت نظام بین‌الملل و در راستای حفظ استقلال و عزت ملی کشور دسته‌بندی شده است.

محور مقاومت؛ هسته مرکزی راهبرد
مهم‌ترین مولفه در اندیشه رهبری شهیدمان اصل مقاومت و شکل‌گیری «محور مقاومت» است. این مفهوم، فراتر از یک راهبرد نظامی یا سیاسی، به مثابه یک گفتمان و هویت‌بخش در برابر نظام سلطه تعریف می‌گردد در این نگاه، مقاومت یک واکنش تاکتیکی نیست، بلکه یک «ضرورت روزمره» در برابر سلطه‌طلبی قدرت‌های جهانی، به ‌ویژه امریکا، محسوب می‌شود که با ابزارهای متنوعی از کودتا و جنگ تا تحریم‌های اقتصادی، در پی بازداشتن ایران اسلامی از مسیر انقلابی خود بوده‌اند.

٭ محور مقاومت: این محور به عنوان بازوی عملیاتی ضد اشغالگری در منطقه تعریف می‌شود که شامل حمایت مالی و تسلیحاتی از جبهه مقاومت در لبنان، فلسطین و یمن برای ایجاد بازدارندگی در برابر نفوذ امریکا و رژیم صهیونیستی بوده و به عنوان شبکه‌ای از گروه‌ها و دولت‌های هم‌سو، تجسم عینی این استراتژی است که با هدف هماهنگی در «درگیری بزرگ» با اسراییل و مقابله با نفوذ امریکا شکل گرفته است. این محور، که ایران آن را حلقه‌ای طلایی و غیرقابل ‌شکستن می‌داند، بر پایه اشتراک منافع در مقابله با دشمن مشترک استوار است.

٭ مفهوم استکبارستیزی: این یک اصل راهبردی و بنیادین در گفتمان انقلاب اسلامی است که در قانون اساسی و بیانیه‌های مقامات ارشد نظام تثبیت شده و ایدئولوژی رسمی نظام را شکل می‌دهد.

٭ نگاه به شرق: این راهبرد به عنوان یک اولویت عینی و عملیاتی مطرح شده است. این رویکرد در پی جبران شکاف ناشی از تحریم‌ها و خروج امریکا از برجام، با انعقاد پیمان‌های همکاری راهبردی با کشورهایی مانند چین و روسیه دنبال شده است. هر چند این به معنای وابستگی کامل نیست، بلکه توازن راهبردی برای خنثی‌سازی تحریم‌ها تلقی می‌شود.

با این حال، واقعیت عملی نشان می‌دهد که این سه رکن، همواره در تعامل با الزامات داخلی استکبارستیزی و بی‌اعتمادی راهبردی به غرب ریشه در نگاه ساختاری به نظام بین‌الملل دارد. در این نگاه، «استکبار» به مثابه یک جریان و نظام سلطه‌گر تعریف می‌شود که ماهیتا با منافع و استقلال ملت‌های آزادی خواه در تعارض است. بی‌اعتمادی به غرب، به‌ ویژه امریکای جنایتکار، نه یک رویکرد احساسی، بلکه یک محاسبه عقلانی براساس تجربه‌ای تاریخی و درک این ساختار سلطه است. این رویکرد، هرگونه راهبرد «نگاه به غرب» را که به معنای پذیرش هژمونی یا تعریف منافع ملی در چارچوب خواست قدرت‌های غربی باشد، نفی می‌کند. این موضع، تداوم شعار بنیادین «نه شرقی، نه غربی» در دوران پساجنگ سرد است که نه به معنای انزوا، بلکه به معنای «نه گفتن به هر نوع سلطه» براساس قانون اساسی تعبیر می‌شود. در کنار این اصول، راهبرد «نگاه به شرق» به عنوان یک ابتکار عملی و آینده‌نگرانه در منظومه فکری رهبری جای می‌گیرد. این راهبرد، نه یک تغییر ماهوی در اصول، بلکه یک «ضرورت استراتژیک» برای تامین منافع ملی در شرایطی است که نظام بین‌الملل در حال گذار از سلطه یک‌قطبی به سوی نظمی چندقطبی بوده است نگاه به شرق، مبتنی بر اولویت‌دهی به همسایگان و کشورهایی با اشتراکات تمدنی و فرهنگی (همچون چین، روسیه، هند و کشورهای آسیایی) است، اما به معنای کنار گذاشتن غرب نیست، بلکه به دنبال «استفاده از تمام ظرفیت‌های پخش ‌شده در نظام بین‌الملل» برای پیشبرد منافع ملی است. در این نگاه، شرق به عنوان کانون قدرت‌های نوظهور و فرصت‌های اقتصادی و سیاسی جدید تعریف می‌شود و رویکرد به آن، براساس «منافع ملی» و نه الزاما اشتراکات ایدئولوژیک، شکل می‌گیرد.

جمع‌بندی
میراث رهبر شهیدمان در سیاست خارجی، بر پایه سه اصل حکمت، عزت و مصلحت و بیانیه گام دوم انقلاب تحت عنوان (عزت ملی روابط خارجی. مرزبندی با دشمن) ترکیبی بدیع از اصول انقلابی (استکبارستیزی، مقاومت) و واقع‌بینی ژئوپلیتیکی (نگاه به شرق) است. این رویکرد، یک «سیاست متوازن و عزتمندانه» را ترسیم می‌کند که در آن، جمهوری اسلامی در مسیر تحولات جهانی، بدون وابستگی به قدرت‌های سلطه‌گر، به دنبال تعریف جایگاه خود در نظم نوین جهانی است. این میراث، بر مولفه‌هایی کلیدی چون «عدم پذیرش سلطه»، «تکیه بر توانمندی‌های درون‌زا و محور مقاومت» و «تعامل هوشمندانه با جهان در حال گذار» استوار است.

🔹"آخرین خبر" در روبیکا
🔹"آخرین خبر" در ایتا
🔹"آخرین خبر" در بله