فرهیختگان/متن پیش رو در فرهیختگان منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

فاطمه احمدی‌شاد| مراسم وداع و تشییع برای من تنها یک آیین سوگواری نبود؛ تجربه‌ای بود که هم‌زمان در دو سطح جریان داشت. از یک‌سو وداع شخصی با رهبرم و ازسوی‌دیگر، همراهی با گروهی از فعالان رسانه‌ای بین‌المللی که برای پوشش این مراسم به ایران آمده بودند. از روز‌های پیش از مراسم، در کنار حدود ۸۰ تا ۹۰ خبرنگار، مستندساز و فعال رسانه‌ای از کشور‌های کنیا، لبنان، اتریش، ژاپن، ایتالیا، پاکستان، ازبکستان، تاجیکستان، بوسنی، تونس، الجزایر، عمان، آفریقای جنوبی، اندونزی، مالزی و چند کشور دیگر حضور داشتم. آنچه این جمع را متفاوت می‌کرد، تنها تنوع جغرافیایی آن‌ها نبود؛ تنوع ادیان و پیشینه‌های مذهبی نیز به همان اندازه قابل‌توجه بود. مسیحیان، اهل سنت و مسلمانان، دوشادوش یکدیگر، در مراسم وداع و تشییع یک رهبر سیاسی و یک عالم دینی شیعه حضور یافته بودند. برای من، این همراهی دو مسئولیت را هم‌زمان رقم زده بود؛ از یک‌سو باید برای آخرین بار با رهبرم وداع می‌کردم و ازسوی‌دیگر، تلاش داشتم تصویری از ایران را که خود می‌شناسم به مهمانان خارجی نشان دهم. درعین‌حال، نگاه آن‌ها به ایران، مردم و رهبر شهید نیز برایم اهمیت داشت. شب شنبه، پس از مسیری طولانی که پیاده طی کردیم، به مصلی رسیدیم. هم‌زمان با ورود ما، سرود ملی نواخته شد و پرده‌های جایگاه کنار رفت. آن لحظه برای من نقطه آغاز روایت دیگری بود؛ روایتی که در آن، خبرنگاران خارجی نه از پشت دوربین و گزارش‌های رسانه‌ای، بلکه از نزدیک، احساسات مردم را می‌دیدند. هنگام اجرای سرود ملی، کمتر کسی را می‌شد دید که تنها نظاره‌گر باشد. مردم با صلابت سرود را هم‌صدا می‌خواندند و پس از آن با شنیدن صدای رهبر، اشک می‌ریختند. من نیز آن شب برای نخستین‌بار پس از روضه‌های مصلی، در میان جمع برای آقا گریستم. در همان لحظه، کسی که مرا در آغوش گرفت، دوست مسیحی‌ام از لبنان بود؛ تصویری که برای من، معنای همدلی را فراتر از مرز‌های اعتقادی و ملی به نمایش گذاشت.

هر یک از خبرنگاران نیز از زاویه‌ای متفاوت مراسم را روایت می‌کردند. روزنامه‌نگار تونسی همراه ما بیش از هر چیز به پرچم‌های مقاومت توجه داشت. برای او، حضور گسترده این نماد‌ها در مراسم و پیوند آن‌ها با زندگی روزمره مردم ایران، نکته‌ای قابل‌تأمل بود. آنچه بیش از هر چیز توجه همراهان رسانه‌ای را جلب کرد، نقش مردم در مدیریت مراسم بود. برخلاف تصور رایجی که گاه درباره چنین تجمع‌هایی وجود دارد، مردم با آرامش و صبوری در مراسم حضور داشتند و کمتر انتظار داشتند دیگران مسئولیت امور را برعهده بگیرند. آن‌ها خود یاری‌رسان یکدیگر بودند؛ از راهنمایی جمعیت گرفته تا تقسیم امکانات و همکاری در مسیر حرکت. خبرنگاران خارجی نیز بار‌ها به همین موضوع اشاره کردند. از نگاه آن‌ها، مشارکت مردم در برگزاری مراسم یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این رویداد بود. آن‌ها همچنین از تعداد زیاد موکب‌ها و شیوه‌های مختلف خدمت‌رسانی به مردم سخن می‌گفتند و این مشارکت مردمی را یکی از وجوه قابل‌توجه مراسم می‌دانستند. برای خبرنگارانی که پیش‌تر نیز به ایران سفر کرده بودند مقایسه امروز با گذشته، نتیجه مشخصی داشت؛ آن‌ها معتقد بودند ایران پس از جنگ و شهادت رهبر از آنچه پیش‌تر دیده بودند، منسجم‌تر و مقتدرتر به نظر می‌رسد. کسانی هم که نخستین‌بار به ایران آمده بودند بار‌ها تأکید می‌کردند تصویری که از این کشور در رسانه‌های بین‌المللی دیده بودند، با واقعیتی که اکنون مشاهده می‌کنند فاصله دارد. آن‌ها ایران را کشوری پیشرفته توصیف می‌کردند و معتقد بودند رسانه‌ها تصویر کاملی از آن ارائه نمی‌کنند. همین نگاه درباره رهبر شهید نیز تکرار می‌شد. برخی از خبرنگاران معتقد بودند آنچه در رسانه‌های جهان درباره ایشان روایت شده، با آنچه در این مراسم از رابطه مردم و رهبر مشاهده کردند، تفاوت دارد. از نگاه آن‌ها، میزان حضور مردم و احساسات آشکار در مراسم، نشان‌دهنده پیوند عمیق میان ایشان و بخش بزرگی از جامعه بود. موضوع دیگری که بار‌ها در گفت‌وگو‌ها مطرح شد، شهادت ایشان در کنار اعضای خانواده‌شان بود. این اتفاق برای بسیاری از خبرنگاران خارجی، رخدادی کم‌سابقه تلقی می‌شد و آن را از جنبه تاریخی و سیاسی، شایسته تأمل می‌دانستند. روز تشییع، فضای همراهان ما بیش از هر زمان دیگری آمیخته با نگرانی و اندوه بود. با وجود تلاش فراوان نتوانستیم خود را به پیکر مطهر ایشان برسانیم، اما سیل جمعیتی که برای بدرقه آمده بودند، خود روایت دیگری از این روز بود؛ روایتی که در آن، تهران شاهد پرجمعیت‌ترین مراسم‌ بدرقه بود. در میان جمعیت، مردم تصاویر رهبر شهید را در دست داشتند. اگرچه سوگ در چهره‌ها موج می‌زد، اما شعار‌ها و دست‌نوشته‌ها نیز از مطالبات و باور‌های آنان حکایت می‌کرد. جمعیت با صدای بلند شعار می‌داد: «ما خون‌خواه سیدعلی هستیم.»

🔹"آخرین خبر" در روبیکا
🔹"آخرین خبر" در ایتا
🔹"آخرین خبر" در بله