فرهیختگان/متن پیش رو در فرهیختگان منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

طرف آمریکایی با لغو ناگهانی معافیت‌های نفتی و حملات وحشیانه به سواحل جنوبی، برای چندمین بار تفاهم‌نامه را به طور کامل نقض کرده و مفاد آن را از کار انداخته است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا در اجلاس ناتو در ترکیه با وقاحت به ایران حمله کرد و ضمن اعلام پایان تفاهم‌نامه با عصبانیت ادبیاتی در ‌شأن خودش را نسبت به ایران گفت. او همچنین مدعی شد که «نمی‌خواهم با ایرانی‌ها معامله کنم.» فارغ از وحشی‌گری‌های رئیس باند پدوفیلی، نکته مهم در خصوص این تحولات این است که هدف اصلی آمریکا، خارج‌کردن «برگ برنده» از دست ایران است. واقعیت این است که آنچه در ابتدا آمریکا را به پای میز مذاکره کشاند، ابتکار ایران در بستن تنگه هرمز بود، اما حالا آن‌ها تلاش می‌کنند با ایجاد مسیر‌های موازی و کریدور‌های جدید، مدیریت ایران بر این گذرگاه مهم را سلب کنند. چنانچه مذاکره‌کنندگان تأکید داشتند که گفت‌وگو‌ها به منزله تفهیم دستاورد‌های میدان انجام می‌شود، هدف ایران از این تفاهم‌نامه، فرصتی برای تثبیت مدیریت خود بر تنگه هرمز بود؛ موضوعی که تهران تحت هیچ شرایطی و به هیچ قیمتی، ولو به قیمت فروپاشی کامل تفاهم و وقوع جنگ، نباید از آن عقب‌نشینی کند. به نظر می‌رسد ریشه اصلی عصبانیت و رفتار‌های وحشیانه ترامپ را باید در جای دیگری پیدا کرد. حضور میلیونی و بی‌سابقه مردم ایران و عراق طی هفته جاری برای تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب در تهران و قم و همچنین آمادگی حداکثری نجف و کربلا برای مراسم وداع، پیامی از قدرت و وحدت را به جهان مخابره کرد که محاسبات کاخ سفید را به‌هم ریخت و آن‌ها را به سمت رفتار‌های انتحاری سوق داد.

چرا چرخ حملات هنوز می‌چرخد؟
ارتش تروریستی آمریکا در عملیاتی که آن را «گسترده و قدرتمند» توصیف کرده، بامداد چهارشنبه حملات هوایی سنگینی را به مناطق جنوبی ایران انجام داد. این حملات به بخش‌هایی از اسکله در سواحل جنوبی صورت گرفت. در دقایق ابتدایی رسانه‌ها از صدای انفجار‌های متعدد در حوالی بندرعباس، جزیره قشم و مناطقی از شهرستان سیریک مانند روستای «طاهرویی» و نزدیکی اسکله «زیارت» خبر دادند. ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا مدعی شد این حملات در پاسخ به هدف قرارگرفتن سه کشتی تجاری و نفتکش، از جمله شناور‌های متعلق به قطر و عربستان در تنگه هرمز انجام شده است. ترامپ نیز با عصبانیت مدعی شد این حملات بیست برابر سخت‌تر از گذشته بوده و بهانه آن را «خلع سلاح هسته‌ای» ایران عنوان کرده است.
ایران ضمن رد مسئولیت حمله به کشتی‌های تجاری، اقدامات نظامی آمریکا را نقض فاحش بند‌های ۱ و ۲ تفاهم‌نامه اسلام‌آباد و تجاوز به تمامیت ارضی خود دانست. وزارت امور خارجه ایران با صدور بیانیه‌ای، این حملات را مغایر با منشور ملل متحد خوانده و تأکید کرد مسئولیت عواقب این پیمان‌شکنی و تنش‌زایی مستقیماً بر عهده دولت آمریکا خواهد بود. در پاسخ عملی به این تحولات، اقداماتی از سوی ایران صورت گرفت.

1- بلافاصله بعد از وقوع حملات، نیرو‌های مسلح ایران اعلام کردند بر اساس حق دفاع مشروع، در صیانت از امنیت ملی خود درنگ نخواهند کرد و منشأ و مبدأ هرگونه تجاوز را هدف قرار خواهند داد.

2- ساعاتی بعد گزارش‌هایی از حملات ایران به پایگاه‌های نظامی آمریکا در کشور‌های منطقه در واکنش به هدف قرارگرفتن خاک ایران منتشر شد.

3- ایران برای چندمین بار به کشور‌های حاشیه خلیج‌فارس هشدار داد که از در اختیار قرار دادن قلمرو و امکانات خود به نیرو‌های متجاوز خودداری کنند؛ چراکه هرگونه همکاری در این زمینه به منزله مشارکت در جرم تلقی می‌شود.

4- همچنین در حوزه دیپلماسی، مقامات کشور اعلام کرده‌اند تا زمانی که این تهدید‌ها و حملات ادامه داشته باشد، مذاکرات برای رسیدن به توافق نهایی آغاز نخواهد شد.

حمله میلیونی به باند پدوفیلی
اما این عصبانیت ناگهانی ترامپ واقعاً از کجا می‌آید؟ این خودشیفته‌ای که مدعی بود هیچ‌کس رهبر ایران را دوست ندارد و جمعیت مردم حامی وطن، هوش مصنوعی است، آیا برایش راحت است که جمعیت میلیونی عاشقان او را در مراسم‌ تشییع و وداع ببیند درحالی‌که پلاکارد‌های «مرگ بر ترامپ» در دست دارند؟ بنابراین پاسخ این است که حماسه تکان‌دهنده همبستگی مردم در تهران، قم، نجف و کربلا، محاسبات کاخ سفید را به طور کامل به‌هم ریخت و ترامپ که یکی از اهدافش قطع دسترسی ایران به محور مقاومت بود، حالا در وضعیتی قرار گرفته که ناچار است حضور بی‌سابقه مقامات سیاسی عراقی در مراسم تشییع پیکر رهبر انقلاب را تماشا کند. واضح است که رئیس‌جمهور آمریکا از این حجم از انسجام و شکوه به وحشت افتاده و با روی‌آوردن به وحشی‌گری نظامی و استفاده از تعابیر توهین‌آمیز، تلاش می‌کند این ترس را پنهان کند. تهدید‌های جدید او درواقع ریشه در این عصبانیت از استقلال‌طلبی مردم ایران دارد؛ موضوعی که هیچگاه در طول تاریخ برای آمریکایی‌ها خوشایند نبوده است. بازماندگان پهلوی چرایی‌اش را به‌خوبی بلدند.

وضعیت تفاهم‌نامه
بر اساس تحولات جاری، نقض عهد‌های ایالات متحده در قبال تفاهم‌نامه موقت اسلام‌آباد بسیار وسیع و تقریباً شامل تمام بند‌هایی است که مربوط به یادداشت تفاهم موقت می‌شود.

بند‌های ۱، ۲ و ۴: تعهدات مالی سنگین و بازسازی اقتصادی
بند اول تفاهم‌نامه بر «پایان فوری و دائمی جنگ» در تمامی جبهه‌ها تأکید دارد و بند دوم هر دو طرف را به «احترام به تمامیت ارضی» ملزم می‌کند. بااین‌حال، ارتش آمریکا با حمله مستقیم به مراکز پایش و نظارت در سواحل جنوبی ایران، هر دو بند را به طور فاحش نقض کرده است. علاوه بر این، درحالی‌که طبق بند اول جنگ باید در لبنان نیز متوقف می‌شد، ادامه عملیات نظامی، ترور‌ها و اشغالگری‌های اسرائیل در جنوب لبنان با حمایت آمریکا، نقض صریح این تعهد محسوب می‌شود. همچنین، بر اساس بند چهارم، آمریکا باید محاصره دریایی را لغو می‌کرد، اما طبق اعلام روز گذشته وزیر جنگ این کشور، ایران دوباره تهدید به محاصره دریایی شده و حملات اخیر به سواحل ایران نشان‌دهنده بازگشت به فضای درگیری نظامی و نقض روح این ماده است.

بند ۵: سلب مدیریت ایران در آبراه استراتژیک
بند پنجم تفاهم‌نامه بر نقش ایران در «تأمین امنیت و مدیریت تردد کشتی‌ها در خلیج‌فارس و تنگه هرمز» تأکید دارد. بااین‌حال، آمریکا با هماهنگی با متحدانی نظیر انگلیس و فرانسه، اقدام به ایجاد کریدور‌های دریایی جدید در آب‌های عمان کرد تا مدیریت و حاکمیت ایران بر تنگه هرمز را دور بزند. ایران این اقدامات را تلاش برای سلب حقوق حاکمیتی خود و نقض مستقیم ترتیبات امنیتی توافق شده در بند ۵ می‌داند.

بند ۹: خروج از وضعیت موجود و نابودی فضای مذاکره
در بند نهم، طرفین توافق کرده بودند که تا رسیدن به توافق نهایی، «وضعیت موجود حفظ شود»؛ یعنی آمریکا تحریم جدیدی اعمال نکند و حضور نظامی خود را افزایش ندهد. اما مقامات ارشد آمریکا نه‌تنها با حملات نظامی این وضعیت را برهم زدند، بلکه با به‌کارگیری ادبیات توهین‌آمیز و تهدید به حملات شدیدتر و بازگشت محاصره، عملاً تعهد به حفظ وضعیت موجود را زیر پا گذاشتند. در نهایت، اعلام رسمی رئیس‌جمهور آمریکا مبنی بر اینکه «تفاهم‌نامه مرده است» نقض فاحش تعهدی بود که برای پیشبرد مذاکرات ظرف ۶۰ روز طبق بند ۳ داده شده بود.

بند 10: کارشکنی در حوزه انرژی و تجارت نفت
بند دهم تفاهم‌نامه، آمریکا را موظف می‌کرد که تا زمان لغو کامل تحریم‌ها، «معافیت‌های صادرات نفت و محصولات پتروشیمی» ایران را صادر و حفظ کند. آمریکا ابتدا این مجوز را صادر کرد، اما فقط بعد از سه هفته، وزارت خزانه‌داری‌اش، این مجوز را لغو کرد. بر اساس ابلاغیه جدید، نه‌تنها انجام هرگونه معامله جدید ممنوع شد، بلکه برای معاملات قبلی هم ضرب‌الاجل کوتاهی تعیین شد تا عملاً راه تنفس اقتصادی ایران دوباره بسته شود.

بند ۱۱: محدودسازی غیرقانونی دارایی‌های آزاد شده
طبق بند یازدهم، ایالات متحده متعهد شده بود وجوه مسدود شده ایران را به طور کامل آزاد کرده و اجازه دهد این اموال برای «هرگونه پرداختی» که بانک مرکزی ایران صلاح بداند، استفاده شود؛ اما در عمل، آمریکا با نقض این بند، استفاده از این دارایی‌ها را تنها به «خرید کالا‌های آمریکایی» منحصر کرد.

هنوز نوبت به دیگر بند‌ها نرسیده وگرنه آن‌ها را هم نقض می‌کردند
بند‌هایی که به عنوان موارد نقض‌شده ذکر نشدند، در واقع تعهداتی هستند که اجرای آن‌ها به دستیابی به «تفاهم نهایی» موکول شده و دلیل نام نبردن از آن‌ها این نیست که آمریکا پایبند به آن‌ها بوده است. موضوعاتی مثل «تأمین مالی حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار برای بازسازی و توسعه اقتصادی ایران»، «لغو کامل و دائمی تمامی تحریم‌های بین‌المللی و یک‌جانبه»، «تعیین تکلیف نهایی وضعیت مواد هسته‌ای» و همچنین «خروج نیرو‌های نظامی آمریکا» از منطقه ظرف ۳۰ روز پس از توافق قطعی است. یعنی دلیل اینکه این بند‌ها در حال حاضر در فهرست نقض‌عهد‌ها قرار ندارند، پایبندی آمریکا نیست بلکه علت اصلی این است که این تعهدات متعلق به تفاهم نهایی هستند و چون آمریکا با پیمان‌شکنی در بند‌های ابتدایی اساساً مسیر رسیدن به آن توافق نهایی را مسدود کرده، این بند‌ها هنوز عملیاتی نشده‌اند که امکان نقضشان فراهم شود. در واقع، باتوجه‌به رویکرد فعلی واشنگتن و نقض فاحش تفاهم اولیه، کاملاً روشن است که اگر کار به مراحل پایانی هم می‌رسید، آمریکا این تعهدات بزرگ را نیز مانند سایر بند‌ها زیر پا می‌گذاشت.

🔹"آخرین خبر" در روبیکا
🔹"آخرین خبر" در ایتا
🔹"آخرین خبر" در بله