شرق/متن پیش رو در شرق منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

زمزمه‌های افزایش قیمت بنزین با موجی از اخبار متناقض مواجه شده است. هیئت‌وزیران در دوم آذر 1404 به مصوبه بنزین سه‌نرخی رأی داد و پس از آن بنا شد مصرف‌کنندگان بنزین سهمیه 60 لیتری سوخت را با همان نرخ هزارو 500 تومان دریافت کنند و مازاد مصرف آن تا سقف 100 لیتر با قیمت پیشین سه هزار تومان عرضه و مصرف بیش از این سقف به قیمت پنج هزار تومان فروخته شود. در طول دوران جنگ سهمیه دوم بنزین از 100 لیتر کاهش یافت و ابتدا به 70 لیتر و سپس به 50 لیتر رسید.

حالا در همین شرایط زمزمه‌هایی مبنی بر 10 هزار تومانی شدن قیمت هر لیتر بنزین به گوش می‌رسد، اما ماجرا چیست؟

زمزمه افزایش قیمت بنزین
ماجرا از آنجا شروع شد که در 27 تیر امسال خبرگزاری فارس به نقل از مالک شریعتی، عضو کمیسیون انرژی مجلس نوشت: «تصمیم دولت، نرخ سوم بنزین ۱۰ هزار تومان است و متأسفانه سازمان برنامه و بودجه، ایده ‎گران‌سازی بنزین را در دولت با قدرت جلو می‌برد و ظاهرا قرار است از ابتدای مردادماه اجرایی شود. آذرماه ۱۴۰۴ هم با هدف حذف کارت سوخت جایگاه و کاهش مصرف، نرخ سوم پنج هزار تومانی بنزین اعمال شد، ولی در بهار ۱۴۰۵ همچنان یک‌سوم بنزین کشور توسط کارت جایگاه به فروش می‌رسد و تقاضا هم جز در بازه جنگ و تعطیلی‌ها، اصلا کاهش نیافته است. علت این همه پافشاری برای تکرار اشتباهات گذشته، فقط یک چیز است: ‎«نفوذ. آقای دکتر پزشکیان مراقب باشید!».

این ادعای شریعتی با واکنش گسترده کاربران شبکه‌های اجتماعی مواجه شدند و بارها دست به دست شد. بلافاصله پس از این رخداد برخی دیگر ادعای شریعتی را رد کردند. در سوم تیر 1405 فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت که در هرمزگان به سر می‌برد، در نشست خبری با خبرنگاران محلی ادعای افزایش قیمت بنزین را رد کرد و گفت: «قیمت بنزین فعلا افزایش نمی‌یابد و برنامه‌ای برای افزایش قیمت سوم بنزین در کشور وجود ندارد و اگر چنین تصمیمی گرفته شود به‌صراحت به مردم اعلام می‌شود». علاوه بر این برخی رسانه‌ها ادعا کردند سران قوا به تصمیم افزایش نرخ سوم بنزین به 10 هزار تومان رأی مثبت داده‌اند.

این پایان اخبار غیررسمی نبود و مسئله به صحن علنی مجلس رسید. ایسنا گزارشی از جلسه علنی وبیناری سه‌شنبه سوم مرداد امسال منتشر کرد که حسینعلی حاجی‌دلیگانی، نماینده شاهین‌شهر در صحن علنی تذکر داده بود: «صداهایی درباره افزایش قیمت بنزین شنیده می‌شود که نگران‌کننده است چون بر قیمت تمام کالاها و خدمات اثر می‌گذارد و گران می‌شود. هیئت‌رئیسه پیگیری کند و جلوی افزایش قیمت را بگیرد».

همچنین حسن نتاج، نماینده بابل در مجلس هم در تذکر دیگری گفت: «افزایش قیمت بنزین با معیشت مردم همخوانی ندارد و با آن مخالفیم».

‌عرضه گاز CNG رایگان شد
هم‌زمان با این اخبار فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، بار دیگر درباره ماجرای بنزین دیروز در یک کنفرانس خبری مورد پرسش قرار گرفت.

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت دیروز در یک کنفرانس خبری توضیح داد: «روزانه معادل هشت میلیون بشکه نفت را تبدیل به سوخت می‌کنیم و نیاز است که برای این موضوع فکری شود».

او در ادامه تأکید کرد: «در ایام جنگ رمضان هم موضوع اصلاح سهمیه دوم مطرح شد. الان یک سهمیه هزارو 500 تومانی داریم که ۶۰ لیتر و ثابت است. سهمیه دوم هم بود که از ۱۰۰ لیتر در ایام جنگ به ۷۰ لیتر رسید و الان ۵۰ لیتر شده است. این سهمیه ۵۰ لیتری به قیمت سه هزار تومان ارائه می‌شود و مابقی باید با قیمت جایگاه که همان پنج هزار تومان است پرداخت شود. فعلا هیچ تصمیمی هنوز به‌صورت جمع‌بندی‌شده برای قیمت جایگاه اتخاذ نشده است و حتما هر زمان این تصمیم اتخاذ شود، اعلام می‌کنیم».

این مقام دولتی در ادامه به تخریب بخشی از زیرساخت‌های تولید بنزین در جنگ اشاره کرد و گفت: «با حمله دشمن، ظرفیت‌های تولید بنزین کاهش یافت و امروز باید این مسئله را مدیریت کنیم. روزانه ۱۰۰ میلیون لیتر تولید بنزین داریم که حتما بدون تردید در اختیار مردم قرار خواهد گرفت، ولی از آن طرف، بخشی از بنزین را وارد می‌کنیم و باید برای آن ارز تخصیص دهیم، ارزی که باید صرف تأمین کالاهای اساسی، دارو و مواد اولیه کارخانه‌ها شود. هرگاه با صراحت، شفافیت و با ادله محکم با مردم صحبت کنیم آنان نیز همراهی می‌کنند. ارسال هر لیتر بنزین تا جایگاه و هزینه جایگاه‌دار، بین سه تا چهار هزار تومان است و این بنزین با قیمت هزارو 500 تومان عرضه می‌شود و چنین ناترازی‌ وجود دارد».

او با اشاره به اقدامات دولت برای بهینه‌سازی مصرف سوخت گفت: دوگانه‌سوزکردن خودروها هم در دستور کار دولت قرار دارد. حدود سه میلیون دلار در حوزه سی‌ان‌جی (CNG) سرمایه‌گذاری شده است.

هم‌زمان با او، علی نیکزاد، نایب‌رئیس مجلس، درباره قیمت بنزین در صحن علنی مجلس و در پاسخ به تذکر برخی نمایندگان توضیحات دیگری داده و گفته است: «طبق توضیحات رئیس سازمان برنامه و بودجه، افزایش قیمت بنزین منتفی است و سهمیه کارت سوخت جابه‌جا می‌شود‌».

او در ادامه گفت: «روز گذشته جلسه‌ای با آقای پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه داشتیم. ایشان درباره بنزین گفت دو راه بیشتر وجود ندارد؛ یا سهمیه بنزین جابه‌جا شود یا اینکه قیمت افزایش پیدا کند».

نیکزاد با بیان اینکه دولت تصمیم‌گیری درباره قیمت بنزین را به آقای پورمحمدی محول کرده است، گفت: «طبق توضیحات آقای پورمحمدی افزایش قیمت بنزین منتفی است و جابه‌جایی سهمیه انجام می‌شود».

این مسائل در حالی مطرح می‌شود که به‌تازگی خبرهایی از عرضه رایگان گاز CNG در برخی جایگاه‌های سوخت منتشر شده است. بر اساس خبری که فارس منتشر کرده، احسان جان‌محمدی، رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی جایگاه‌داران، گفته است در حال حاضر ۵۴۰ جایگاه در کشور به عرضه گاز رایگان برای خودروهای گازسوز اقدام می‌کنند و به‌زودی با پیوستن سایر جایگاه‌ها، به عدد هزار جایگاه می‌رسد. او توضیح داده است: «در قالب پویش ایران همدل قرار است هزار جایگاه سی‌ان‌جی به عرضه رایگان این گاز برای خودروهای دوگانه اقدام کنند که تاکنون ۵۴۰ جایگاه در کشور به آن پیوسته‌اند و هزار جایگاه که زیر مجموعه شهرداری‌ها هستند، باید از طرف وزارت کشور و شهرداری‌ها الزامی برای آنها ایجاد شود تا حداقل نصفی از این جایگاه‌ها هم به پویش عرضه رایگان گاز سی‌ان‌جی بپردازند که به بیش از هزار جایگاه خواهد رسید».

او همچنین افزوده است: «جایگاه‌هایی که عرضه گاز رایگان برای خودروها دارند با نصب بنر در ورودی جایگاه‌ها مشخص شده‌اند و شهروندان می‌توانند به‌جای بنزین از گاز فشرده طبیعی سی‌ان‌جی رایگان استفاده کنند تا از این ناترازی‌ها عبور کنیم‌».

‌کلاف پیچیده بنزین
نگاهی به آمار تولید و مصرف بنزین از سال 1398 تاکنون حاکی از آن است که از سال 1398 تقاضا برای بنزین روزانه ۳۹ میلیون لیتر افزایش یافته در حالی که تولید بنزین نتوانسته پایاپای تقاضا پیشروی کند و فقط 16 لیتر به تولید بنزین افزوده شده است. بر اساس اعلام شرکت پالایش و پخش فراورده‌های نفتی میزان تقاضای روزانه برای بنزین در سال 1398 معادل 90 میلیون لیتر بود و تولید بنزین در این سال 99 لیتر گزارش شده است. بنابراین مازاد بنزین صادر می‌شد اما از آن سال به بعد کشور از جایگاه صادرکننده بنزین خارج شد و حالا در مقاطعی ناچار به واردات بنزین شده است. در واقع در طول سال‌های گذشته تولید بنزین نتوانست هم‌زمان با تقاضا رشد کند و کشور گرفتار ناترازی بنزین شد. در حال حاضر با وقوع جنگ و حمله به برخی زیرساخت‌های انرژی کشور، شرایط تولید و تقاضای بنزین با ناترازی بیشتر مواجه شده است.

ایلنا در 20 اردیبهشت 1405 به نقل از اسماعیل سقاب‌اصفهانی، رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی گزارش داد: «پیش از جنگ با ناترازی انرژی مواجه بودیم و بخشی از آن ناشی از سیاست‌ها و مسیرهای اشتباهی بود که در گذشته طی شده بود. اکنون خسارات جنگ نیز به آن اضافه شده و حجم ناترازی را گسترده‌تر کرده است. در عین حال دولت تلاش می‌کند از طریق بازگرداندن ظرفیت‌های آسیب‌دیده و توسعه پالایشگاه‌های کوچک، تولید را افزایش دهد، اما این اقدامات در کوتاه‌مدت و تا پایان امسال به‌طور کامل اثرگذار نخواهد بود».

این مقام دولت همچنین در ادامه توضیح داد: «امروز مصرف روزانه بنزین کشور حدود ۱۳۰ تا ۱۳۵ میلیون لیتر است، در حالی که تولید ما پیش از جنگ حدود ۱۱۰ تا ۱۱۵ میلیون لیتر بود و روزانه ۲۰ تا ۲۵ میلیون لیتر واردات انجام می‌دادیم و امروز باید مصرف بنزین کشور به 100 میلیون لیتر کاهش پیدا کند».

مسئله ناترازی تولید و مصرف بنزین پیچیده‌تر از آن است که با افزایش قیمت حل شود. در حال حاضر خودروهای تولید داخلی مصرف سوخت بالاتری نسبت به میانگین جهانی دارند و گاهی گفته می‌شود این مصرف بالاتر حدود 1.5 برابر میانگین جهانی است. از سوی دیگر بخش قابل توجهی از خودروهای موجود در کشور فرسوده هستند و مصرف سوخت در این خودروها بیشتر از خودروهای نو است اما تورم مزمن دورقمی و کاهش مداوم قدرت خرید مصرف‌کنندگان مانع اصلی نوسازی خودروهای فرسوده است. همچنین مداخله گسترده دولت در طول دهه‌های گذشته در تولید و قیمت‌گذاری بنزین مانع از اصلاح ساختار تولید بنزین در کشور و عقب‌ماندگی مداوم در تولید بوده است. علاوه بر این دسترسی ناکافی عموم مردم به شبکه حمل‌ونقل عمومی یکی دیگر از عواملی است که استفاده گسترده از خودروهای شخصی را برای مصرف‌کنندگان صاحب توجیه کرده است. با این چالش‌های گسترده و نظایر آن، افزایش قیمت بنزین نتوانسته است ناترازی سوخت در کشور را رفع کند.

🔹"آخرین خبر" در روبیکا
🔹"آخرین خبر" در ایتا
🔹"آخرین خبر" در بله