دنیای اقتصاد/متن پیش رو در دنیای اقتصاد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

این روزها که خاورمیانه همچون آتش‌فشان در غلیان است و یک سر بحران‌ها به اسرائیل می‌رسد، این پرسش مطرح شده که نفوذ اسرائیل بر تصمیم‌های آمریکا در خاورمیانه چقدر است و تا کجا امتداد دارد؟ رشته‌های این نفوذ را می‌توان در تردید واشنگتن در فروش جنگنده‌های اف-۳۵ به ترکیه، تردید ترامپ در مورد توافق هسته‌ای با عربستان و در نهایت تمایل رئیس‌جمهور سوریه به توافق امنیتی با تل‌آویو مشاهده کرد. اما ماجرا چیست؟

دونالد ترامپ روز دوشنبه (۵ مرداد) و یک روز پیش از دیدارش با بنیامین نتانیاهو در کاخ سفید، در هواپیمای ریاست‌جمهوری به خبرنگاران گفت: «هیچ‌کس به من نمی‌گوید چه چیزی باید بفروشیم.» این جمله پاسخی بود به هشدار علنی نخست‌وزیر اسرائیل درباره فروش جنگنده‌های اف-۳۵ به ترکیه. نتانیاهو اوایل ماه جاری میلادی در گفت‌وگو با فاکس‌نیوز آنکارا را «رژیمی آلوده به اخوان‌المسلمین» خوانده و تاکید کرده بود که ترکیه نباید این جنگنده‌ها یا حتی موتور هواپیماهای جنگی‌اش را دریافت کند. ترامپ اما مسیر دیگری را انتخاب کرد. او ضمن اشاره به تنش میان تل‌آویو و آنکارا، از ترکیه به‌عنوان «کشوری بسیار قدرتمند» با «ارتشی بزرگ و مجهز» تمجید کرد و افزود: «ترکیه طرفدار اسرائیل و بی‌بی نیست، اما برای من عالی بوده است.» همین جمله، منطق سیاست خارجی او را روشن می‌کند؛ معیار سنجش، رابطه شخصی و منافع مستقیم آمریکاست، نه نگرانی‌های امنیتی اسرائیل.

با این حال، وعده ترامپ با موانعی گره خورده است. ترکیه در سال۲۰۲۰ به‌دلیل خرید سامانه پدافندی اس-۴۰۰ روسیه از برنامه چندملیتی اف-۳۵ حذف شد و زیر تحریم‌های قانون مقابله با دشمنان آمریکا قرار گرفت. ترامپ در نشست ۷ژوئیه (۱۶تیر) با رجب طیب اردوغان اعلام کرد قصد دارد تحریم‌های اعمال‌شده علیه ترکیه را لغو کند، اما وزارت خارجه آمریکا هفته گذشته در نامه‌ای به کنگره تصریح کرد سیاست واشنگتن «بدون تغییر» است و آنکارا تا زمانی که سامانه روسی را کنار نگذارد و تضمین ندهد دوباره آن را نخرد، واجد شرایط خرید نیست؛ البته این نامه راه را برای واجد شرایط شدن ترکیه در صورت رعایت شروط در آینده باز گذاشته است.

روایت دوم، تصویر معکوسی از همان معادله است. پایگاه خبری «نیو عرب» در تحلیلی به توافق همکاری هسته‌ای غیرنظامی عربستان و آمریکا پرداخته است. واشنگتن و ریاض روز ۲۲ ژوئیه (۳۱ تیر) پس از سال‌ها مذاکره از توافق همکاری هسته‌ای غیرنظامی رونمایی کردند؛ توافقی که برای عربستان دسترسی به فناوری پیشرفته به همراه داشت و برای آمریکا تضمینی بود که برنامه هسته‌ای ریاض به مدار چین و روسیه نلغزد. ریشه این پرونده به تفاهم‌نامه۲۰۰۸ در دوره جرج دبلیو بوش بازمی‌گردد و مذاکرات رسمی برای «توافق ۱۲۳» در دوره اوباما، بر سر محدودیت‌های غنی‌سازی اورانیوم و بازفرآوری سوخت مصرف‌شده متوقف شد. اما فقط یک روز بعد، ترامپ شرطی تازه روی میز گذاشت؛ عادی‌سازی روابط ریاض با اسرائیل. ریاض این شرط را بدون پیشرفت بازگشت‌ناپذیر در مساله فلسطین غیرقابل قبول می‌داند.

اور رابینوویتس، کارشناس اشاعه هسته‌ای، در ‌هاآرتص آن را «شکست استراتژیک بزرگ» خواند و یادآور شد اسرائیل دهه‌ها کوشیده گسترش فناوری هسته‌ای غیرنظامی در منطقه را متوقف یا کند سازد. اسرائیل به‌عنوان تنها دارنده سلاح هسته‌ای در خاورمیانه هر تغییری در این انحصار را تهدید می‌بیند. چارلز دان، دیپلمات پیشین آمریکا، در گفت‌وگو با نیوعرب معتقد است ترامپ پس از دریافت پیام نگرانی از تل‌آویو، شرط عادی‌سازی را پس از رونمایی توافق اضافه کرد؛ شرطی که سرنوشت کل توافق را مبهم کرده است. به گفته او، عربستان اکنون بی‌اعتمادتر از قبل به واشنگتن نگاه می‌کند.

پرونده سوم در همسایگی اسرائیل باز شده است. احمد الشرع، رئیس‌جمهوری سوریه، در گفت‌وگویی اختصاصی با الجزیره از تلاش دمشق برای دستیابی به یک توافق امنیتی با اسرائیل خبر داد. به گفته او، این توافق می‌تواند راه را برای صلحی همه‌جانبه میان دو طرف هموار کند، بدون آنکه حق سوریه بر بلندی‌های جولان به خطر بیفتد. به نوشته رویترز، این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که مدت کوتاهی پس از سقوط بشار اسد، نیروهای اسرائیلی بخش‌های مهمی از خاک سوریه را تصرف کردند. جمع این موارد نشان می‌دهد نفوذ اسرائیل بر واشنگتن نه مطلق است و نه بی‌اثر. آنجا که با محاسبات شخصی و تجاری ترامپ تلاقی می‌کند نفوذ اسرائیل پس زده می‌شود و آنجا که هزینه‌ای برای کاخ سفید ندارد، معاملات آمریکا با شریکان عرب را به گروگان می‌گیرد. بازنده اصلی، اعتبار واشنگتن است و متحدانی که دیگر نمی‌دانند توافق‌های امضاشده تا فردا دوام دارد یا نه.

🔹"آخرین خبر" در روبیکا
🔹"آخرین خبر" در ایتا
🔹"آخرین خبر" در بله