شرق/متن پیش رو در شرق منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

صلاح الدین خدیو در گفت‌وگو با «شرق» درباره ارزیابی پیمان دفاعی مکه که دیروز جمعه میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان امضا شد، باور دارد که پیمان مذکور با مفاد و محتوای آن، «پرسش‌های زیادی را درباره آینده امنیت منطقه برانگیخته است». البته به گفته این تحلیلگر حوزه بین‌الملل، «هنوز جزئیات تعهدات این پیمان روشن نیست و مشخص نیست سه کشور تا چه اندازه خود را به دفاع متقابل متعهد کرده‌اند. همچنین نمی‌توان با اطمینان گفت که این توافق تا چه حد قابلیت اجرایی خواهد داشت یا سرنوشتی مشابه بسیاری از ائتلاف‌های ناکام منطقه در سال‌های گذشته پیدا خواهد کرد». با این حال، خدیو متذکر می‌شود که «به نظر می‌رسد اهمیت اصلی این توافق بیش از آنکه در مفاد حقوقی آن باشد، در پیام سیاسی و ژئوپلیتیکی آن نهفته است. این پیمان تا حد زیادی محصول تحولات پس از جنگ ایران و اسرائیل در سال ۲۰۲۶ و دگرگونی معادلات امنیتی خاورمیانه است».

به تعبیر تحلیلگر مسائل غرب آسیا، «جنگ اخیر نشان داد چتر بازدارندگی و امنیتی که کشورهای عرب حوزه خلیج فارس سال‌ها بر پایه مشارکت با آمریکا بر آن تکیه داشتند، دست‌کم از نگاه برخی دولت‌های منطقه، دیگر کارایی گذشته را ندارد. از همین رو، عربستان که نقش اصلی را در شکل‌گیری این توافق ایفا کرده، به دنبال ایجاد یک معادله امنیتی تازه و متنوع‌سازی شرکای دفاعی خود است. البته این به معنای فاصله‌گرفتن از آمریکا نیست. روابط امنیتی و نظامی کشورهای منطقه با واشنگتن در آینده قابل پیش‌بینی همچنان پابرجا خواهد ماند، اما به نظر می‌رسد سیاست جدید، کاهش وابستگی انحصاری به آمریکا و گسترش همکاری با قدرت‌های منطقه‌ای است».

خدیو خاطرنشان می‌کند که «در این چارچوب، ترکیه به عنوان یکی از مهم‌ترین قدرت‌های نظامی منطقه و عضو ناتو، پاکستان به عنوان تنها کشور اسلامی دارای سلاح هسته‌ای و عربستان به عنوان مهم‌ترین قدرت عربی خلیج فارس، مثلثی را شکل داده‌اند که می‌تواند آغازگر موازنه‌های جدید در منطقه باشد». علی‌رغم آنچه گفته شد، این کارشناس پیرامون انگیزه‌ها و اهداف ریاض، اسلام‌آباد و آنکارا یادآور می‌شود که «انگیزه‌های سه کشور عربستان، ترکیه و پاکستان از حضور در پیمان سه‌جانبه مکه کاملا یکسان نیست و در این بین، عربستان بیش از هر چیز نگران تهدیدهای امنیتی ناشی از فعالیت حوثی‌ها در دریای سرخ و باب‌المندب است و این تهدید را به ایران مرتبط می‌داند. ترکیه این همکاری را در چارچوب ایجاد موازنه با افزایش قدرت منطقه‌ای اسرائیل ارزیابی می‌کند و پاکستان نیز آن را فرصتی برای تقویت جایگاه راهبردی خود در برابر نفوذ فزاینده هند در خلیج فارس و نزدیکی دهلی‌نو به برخی کشورهای عربی نظیر امارات می‌بیند».

از این منظر، خدیو باور دارد که «پیمان مکه را باید بیش از آنکه یک اتحاد نظامی کامل دانست، نشانه آغاز مرحله‌ای تازه در بازآرایی امنیتی خاورمیانه تلقی کرد؛ مرحله‌ای که در آن کشورهای منطقه می‌کوشند با تنوع‌بخشی به ائتلاف‌های خود، هم در برابر ایران و هم در برابر تحولات ناشی از افزایش نقش منطقه‌ای اسرائیل، موازنه‌ای جدید ایجاد کنند». با این همه، وی تأکید دارد که «هنوز برای قضاوت درباره کارآمدی این پیمان زود است، چراکه میزان پایبندی اعضا به تعهدات، نحوه اجرای توافق و واکنش سایر بازیگران منطقه‌ای، تعیین خواهد کرد که آیا این پیمان به یک ائتلاف مؤثر تبدیل می‌شود یا به سرنوشت بسیاری از توافق‌های امنیتی پیشین در خاورمیانه دچار خواهد شد».

خبرنگار: عبدالرحمن فتح اللهی

🔹"آخرین خبر" در روبیکا
🔹"آخرین خبر" در ایتا
🔹"آخرین خبر" در بله