اکو ایران/متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

مجموعه‌ای از گزارش‌های جدید نشان می‌دهد که چه کسی از اختلالات این درگیری سود برده و چه کسی ضرر کرده است.

شش ماه پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل که تولید نفت خاورمیانه را مختل و تنگه هرمز را به میدان نبرد دریایی تبدیل کرد، جهان در حال درک تصویر کامل‌تری از چگونگی تغییر شکل اقتصاد انرژی توسط جنگ علیه ایران است.

به نوشته بلومبرگ، تعداد انگشت‌شماری از گزارش‌های جدید نشان می‌دهند که چگونه این درگیری با افزایش چشمگیر قیمت سوخت‌های فسیلی، دولت‌ها، شرکت‌ها و مصرف‌کنندگان را به سمت انرژی‌های تجدیدپذیر سوق داده و مجموعه‌ای مشخص از برندگان و بازندگان در حال ظهور هستند.

بر اساس داده‌های مرکز تحقیقات انرژی و هوای پاک (CREA)، واردکنندگان جهانی سوخت‌های فسیلی از زمان آغاز جنگ در 28 فوریه، بیش از 330 میلیارد دلار هزینه اضافی - مبلغی معادل تولید ناخالص داخلی فنلاند در سال 2025 - پرداخت کرده‌اند. در همین حال، قیمت‌های بالاتر انرژی برای تعداد انگشت‌شماری از کشورهای تولیدکننده نفت و گاز در خارج از این منطقه غرق در جنگ، یک موهبتی به شمار می‌رود.

اقتصادهایی که قبل از جنگ به سمت کنار گذاشتن سوخت‌های فسیلی حرکت کرده بودند، در برابر بحران نیز بهتر مقاومت کرده‌اند. به عنوان مثال، CREA تخمین زده که در چین، پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر اضافه شده از سال ۲۰۲۰ به این کشور اجازه داده تا از واردات تقریباً ۸ میلیارد دلار سوخت فسیلی بین مارس و ژوئیه جلوگیری کند.

این تحولات در نهایت ممکن است بر محیط زیست هم تأثیر بگذارد: طبق تجزیه و تحلیل اولیه سازمان غیرانتفاعی کلایمت ترک، انتشار گازهای گلخانه‌ای تا اواسط سال ۲۰۲۶ تنها ۰.۲ درصد در مقایسه با مدت مشابه سال قبل افزایش یافته است. به گفته تینگ سو، تحلیلگر ارشد این موسسه: «انرژی‌های تجدیدپذیر همچنان در حال رشد هستند. این خبر خوبی به نظر می‌رسد. اما نوسانات اختلالات در تنگه هرمز، پیش‌بینی روندهای بلندمدت را دشوار می‌کند».

برندگان
چین به عنوان یکی از ذینفعان این وضعیت به شمار می‌رود. در شرایطی که افزایش قیمت نفت و گاز، علاقه به پنل‌های خورشیدی، باتری‌ها و خودروهای برقی را افزایش می‌دهد، پکن از تسلط خود در تولید فناوری سبز بهره می‌برد. بررسی‌های بلومبرگ نشان می‌دهد از زمان آغاز جنگ، پکن پنج ماه متوالی رکورد صادرات فناوری پاک را ثبت کرده است. در ماه ژوئیه، خودروسازان چینی بیش از نیم میلیون خودروی برقی و هیبریدی پلاگین به بازارهای خارج از کشور فروختند که تقریباً ۱۵۰ درصد افزایش نسبت به سال گذشته را نشان می‌دهد.

تولیدکنندگان نفت و گاز در آمریکای شمالی و جنوبی نیز از بابت جنگ سودهای بادآورده‌ قابل توجهی را به جیب زده‌اند. با کنار رفتن تأمین‌کنندگان خلیج فارس، شرکت‌های سوخت فسیلی در ایالات متحده، کانادا و آمریکای لاتین تولید خود را افزایش دادند.

در حالی که آتش‌بس می‌تواند حق بیمه عرضه در زمان جنگ را کاهش دهد، محققان انتظار دارند برخی از این تغییرات بازار ادامه یابد. به گفته رافائل رابیولیو، تحلیلگر بلومبرگ: «رونق بخش معدن آمریکای لاتین می‌تواند باقی بماند». با افزایش هزینه‌های سوخت و تسریع برق‌رسانی جهانی، تقاضا برای مواد معدنی حیاتی مانند مس و لیتیوم در درازمدت به نفع تولیدکنندگان عمده از جمله شیلی و پرو خواهد بود.

بازندگان
در خلیج فارس، حملات پهپادی و انفجارها به تأسیسات کلیدی، از جمله بزرگترین پالایشگاه نفت عربستان سعودی و یک ترمینال کلیدی صادرات گاز طبیعی مایع در قطر، آسیب رسانده است. طبق تخمین دانشگاه رایس، همراه با تنگناهای حمل و نقل، ضرر اولیه صادرات در سراسر خلیج فارس در ماه مارس به طور متوسط نزدیک به 2 میلیارد دلار در روز بوده است.

براساس تخمین ماه آوریل شرکت مشاوره ریستاد انرژی، این جنگ علاوه بر از دست دادن درآمد، به زیرساخت‌های انرژی به ارزش 58 میلیارد دلار نیز آسیب رسانده که نیاز به تعمیرات پرهزینه دارد. این درگیری همچنین گذار منطقه به یک اقتصاد سبزتر را کند می‌کند. تحلیلگران بلومبرگ در گزارش خود گفتند: «این جنگ هزینه بدهی در منطقه را افزایش داده و اقتصاد پروژه‌های انرژی پاک را در کوتاه مدت تضعیف کرده است».

در همین حال، اقتصادهای وابسته به واردات مانند ژاپن و کره جنوبی نیز از آسیب‌های جانبی رنج می‌برند. این دو کشور آسیایی که قبل از جنگ نفت خود را عموما از خلیج فارس تامین می‌کردند، چاره‌ای جز تحمل قیمت‌های بالاتر سوخت نداشتند. در آفریقا، جایی که بسیاری از کشورها واردکننده خالص فرآورده‌های نفتی تصفیه‌شده هستند، افزایش شدید قیمت‌ها به بحران اقتصادی گسترده‌تری دامن زده است. به عنوان مثال، اتیوپی اخیراً با فروش گسترده ارز مواجه شد و این کشور را مجبور کرد میلیاردها دلار از ذخایر ارزی خود را برای دفاع از ارزش رو به کاهش پول ملی خود برداشت کند.

انتقال سریع
بار افزایش قیمت انرژی به طور نامتناسبی بر دوش اقتصادهای در حال توسعه افتاده است. CREA دریافته که کشورهای فقیرتر ۱٪ از تولید ناخالص داخلی خود را صرف جذب شوک قیمت کرده‌اند. این بیش از دو برابر فشار اقتصادی است که کشورهای ثروتمندتر متحمل می‌شوند.

در حالی که کشورهای آفریقایی به دنبال فاصله گرفتن از سوخت‌های فسیلی هستند، به دنبال افزایش ظرف انرژی تجدیدپذیر هستند. داده‌های بلومبرگ نشان می‌دهد که کل این منطقه در نیمه اول سال ۲۰۲۶، ۳۷٪ بیشتر از مدت مشابه سال گذشته، تجهیزات خورشیدی از چین وارد کرده است. رونق فعلی در سراسر قاره، از آفریقای جنوبی گرفته تا نیجریه و جمهوری دموکراتیک کنگو و مصر، گسترش یافته است. ایتان زیندلر، تحلیلگر بلومبرگ، گفت: «در کشورهایی که مصرف‌کنندگان به خوبی از قیمت‌های بالای سوخت محافظت نمی‌شوند، خیلی سریع برای تنظیم الگوی مصرف انرژی خود اقدام می‌کنند.»

همین روند در سراسر آسیای در حال توسعه نیز در حال وقوع است. به عنوان مثال، در فیلیپین - جایی که کمبود اولیه سوخت، دولت را وادار به اجباری کردن هفته کاری چهار روزه برای صرفه‌جویی در انرژی کرد - تقاضا برای محصولات خورشیدی افزایش یافته است. در ماه مارس، واردات تجهیزات خورشیدی چینی این کشور نسبت به سال گذشته 262 درصد افزایش یافت.

پذیرش خودروهای برقی نیز سرعت گرفته است. طبق گزارش بلومبرگ، فروش ماهانه خودروهای برقی در فیلیپین و اندونزی در ماه‌های ژوئن و ژوئیه در مقایسه با مدت مشابه در سال 2025 تقریباً دو برابر شده است. در هند، فروش ماهانه خودروهای برقی مسافربری در این دو ماه به 30000 دستگاه رسید که نسبت به کمتر از 20000 دستگاه در سال گذشته افزایش یافته است.

تحلیل کلایمت تریس نشان داد که در نیمه اول سال 2026، کاهش اندک انتشار گازهای گلخانه‌ای توسط چین و ایالات متحده، بزرگترین آلاینده‌های جهان، با افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای در هند و برزیل جبران شد. در عین حال، ترس از اینکه اختلالات بازار انرژی امسال منجر به افزایش چشمگیر در استفاده از زغال‌سنگ نشد. در عوض، سو می‌گوید در شش ماه اول سال، انرژی تجدیدپذیر در واقع با سرعت بیشتری گسترش یافت. او می‌گوید: «این یک تحول مثبت است که شاید همه فکر نمی‌کردند» اتفاق بیفتد.

🔹"آخرین خبر" در روبیکا
🔹"آخرین خبر" در ایتا
🔹"آخرین خبر" در بله