اعتماد/متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
نوشین محجوب| فشار ادعایی امریکا بر ایران، روز جمعه وارد مرحلهای شد که ابعاد دیپلماتیک، مالی، نظامی و منطقهای آن بیش از گذشته در هم تنید. واشنگتن و سه کشور اروپایی در آستانه نشست شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی، طرح ارجاع دوباره پرونده ایران به شورای امنیت را پی گرفتند؛ در همان حال، دولت ترامپ یک بانک و دو نهاد وابسته در ترکیه را تحریم کرد و رییسجمهوری امریکا نیز از احتمال تهاجم به «کوه کلنگ» در نزدیکی نطنز سخن گفت. برخی ناظران معتقدند این همزمانی، نشاندهنده گذار واشنگتن از فشار صرفا نظامی به راهبردی چندلایه برای افزایش هزینههای سیاسی، اقتصادی و امنیتی علیه کشورمان است.
خیز برای ارسال پرونده ایران به شورای حکام
به نوشته رویترز، امریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان پیشنویس قطعنامهای را برای نشست هفته آینده شورای حکام آماده کردند که در صورت تصویب، از مدیرکل آژانس میخواهد قطعنامههای مرتبط با ایران را به شورای امنیت و مجمع عمومی سازمان ملل ارسال کند. محور اصلی اختلاف، دسترسی بازرسان به تاسیسات هستهای آسیبدیده و راستیآزمایی ذخایر اورانیوم غنی شده است. با این حال به ادعای این خبرگزاری متن قطعنامه هنوز به طور رسمی ارایه نشده و مذاکرات درباره مفاد آن ادامه دارد، ضمن آنکه عضویت دایم چین و روسیه در شورای امنیت و حق وتوی این دو کشور، احتمال تصویب اقدامات تنبیهی تازه علیه ایران را محدود خواهد کرد.
افزایش تنش در میدان اقتصادی
در جبهه اقتصادی، وزارت خزانهداری امریکا بانک «گلدن گلوبال یاتریم بانکاسی» و دو شرکت وابسته به آن را در ترکیه هدف تحریمهای خود قرار داد. واشنگتن مدعی شد این نهادها تراکنشهایی به ارزش دهها میلیون دلار برای نیروی قدس سپاه پاسداران را تسهیل کردهاند و در انتقال منابع مالی ایران نقش داشتهاند. بانک هدف تحریم این اتهامها را رد کرد و از پیگیری حقوقی این فرآیند خبر داد. صدور مجوز عمومی برای خاتمه تدریجی معاملات با نهادهای تحریم شده نیز نشان میدهد واشنگتن در پی گسترش کنترل بر شبکههای مالی فرامرزی ایران است. اظهارات مقامهای امریکایی درباره همراهی اتحادیه اروپا با این مسیر، از تلاش آنان برای تبدیل فشارهای یکجانبه به سازوکاری چندجانبه حکایت دارد؛ هر چند واکنش چین، روسیه و هند در تعیین میزان موفقیت این رویکرد اهمیت تعیینکنندهای خواهد داشت. تحریم بانک ترکیه تازهترین محدودیت اعمالی در چارچوب «عملیات طرد اقتصادی» (Operation Economic Outcast) قلمداد میشود؛ کارزار فشار اقتصادی که دونالد ترامپ، پیشتر آن را به عنوان «دیدی اقتصادی» برای ایران یاد کرده بود. با این حال آنگونه که سیانان نوشته ایالاتمتحده به جای حمله گسترده و یکباره، طی نزدیک به دو هفتهای که از اعلام این کارزار میگذرد، چنین کنشی را به صورت قطرهچکانی اعمال کرده. هفته گذشته، وزارت خزانهداری امریکا پیشنهاد کرد شعبههای بانک مصری «بانک میسر»
(Banque Misr) در امارات متحده عربی از بازار مالی امریکا قطع شوند. این نهاد همچنین مدیرکل شعبه دوبی بانک ملی ایران (بانک ملی)، بزرگترین بانک ایران، را تحریم کرد. در همین راستا دنیل تنبام، پژوهشگر ارشد شورای آتلانتیک، مدعی است: «اهمیت این کنشها چندان به اندازه و مقیاس بانک مربوط نمیشود.» بلکه به ادعای او، «این اقدام نشان میدهد، در آستانه دیدار دوجانبه ترامپ و شی در چند هفته آینده، که کشورهای دیگری، ازجمله متحدان امریکا نیز حضور دارند واشنگتن برای هر سناریویی آماده است.»
استراتژی دوگانه ترامپ
در عرصه نظامی روز شنبه ناظران از شنیده شدن صدای انفجارهایی در خارک گفتند اما رسانههای داخلی تاکید دارند که نشانهای از دودو آتش در این محدوده دیده نمیشود. این درحالی است که روز جمعه ترامپ از حمله ادعایی احتمالی اما نزدیک امریکا به کوه کلنگ خبر داد؛ منطقهای که به گفته رسانههای غربی در نزدیکی تاسیسات نطنز قرار دارد و درباره کارکرد آن ادعاهایی مطرح شده است. او همزمان درگیری با ایران را یک «درگیری نظامی» و مسالهای کوچک توصیف کرد و از کشته شدن ۱۸ نیروی امریکایی خبر داد. برخی کارشناسان این دوگانه تهدید شدید در کنار کوچکنمایی جنگ را تلاشی برای مهار فشار افکار عمومی و هزینههای سیاسی جنگ، بهویژه در آستانه انتخابات میاندورهای امریکا، ارزیابی کردند. سیبیاس نیز گزارش داد پنتاگون پس از اعلام پایان عملیات اصلی، کوشید عملیات جاری را در قالبی متفاوت از یک جنگ فراگیر روایت کند. همزمان سنتکام از استقرار تجهیزات ارتباطی توسط چتربازان امریکایی در مکانی نامشخص در خاورمیانه خبر داد؛ اقدامی که در کنار فروش احتمالی پنج میلیارد دلار بمب و تجهیزات هدایت شونده به عربستان، بیانگر تلاش امریکا برای حفظ آمادگی عملیاتی و تقویت همکاری امنیتی با شرکای منطقهای است. رویترز در این باره نوشت: وزارت خارجه امریکا روز جمعه اعلام کرد که فروش احتمالی مهمات حمله مستقیم مشترک با برد توسعهیافته (JDAM-ER) به عربستانسعودی را با ارزش برآوردی ۵ میلیارد دلار تایید کرده است. به گفته وزارت خارجه امریکا، شرکت بویینگ پیمانکار اصلی این قرارداد خواهد بود و همزمان فروش احتمالی موتورهای AGT-1500 به عربستانسعودی را نیز با ارزش برآوردی ۷۵۰ میلیون دلار تایید کرده است.
روایتسازیهای جعلی واشنگتن
در این میان علیرغم ادعای ترامپ درباره عبور گسترده نفتکشها و ایجاد مسیرهای جایگزین برای هرمز، دادههای کشتیرانی روایت دیگری ارایه کرده است. سیبیاس نیوز به نقل از «لویدز لیست» نوشت: شمار عبور کشتیها در هفته گذشته ۱۰۲ مورد بود؛ در برابر ۱۲۶ مورد در هفته قبل و دستکم ۱۳۰ نفتکش در روز پیش از جنگ. افزایش میانگین قیمت گازوییل در امریکا به ۵.۸۵ دلار به ازای هر گالن نیز نشان داد ناامنی در این آبراه، هزینه اقتصادی خود را به بازار امریکا منتقل کرده است.
