اعتماد/متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
نوشین محجوب| کاهش کمسابقه تردد کشتیها در تنگه هرمز، پس از حملات متقابل ایران و امریکا به شناورها و نفتکشها، بار دیگر نشان داد که این آبراه راهبردی همچنان در کانون جنگ فرسایشی و فشار اقتصادی دوطرف قرار دارد. بر پایه دادههای شرکت کپلر که رویترز منتشر کرد، میانگین عبور کشتیهای حامل کالا در ۱۰ روز منتهی به دوشنبه به ۱۰ فروند در روز رسید؛ پایینترین سطح از ماه مه. روز شنبه تنها دو کشتی و روز یکشنبه شش کشتی از هرمز گذشتند و بیشتر آنها مسیر مورد تایید ایران را انتخاب کردند. این آمار با ادعای مقامهای امریکایی درباره باز بودن کامل آبراه و بازگشت عادی جریان تجارت همخوانی ندارد. همزمان تنشها نیز در این شاهراه و بازیگرانی که در حاشیهاش قرار دارند، افزایش یافته. در همین راستا وزارت انرژی عربستانسعودی اعلام کرد: بامداد سهشنبه چندین تاسیسات انرژی و زیرساخت در منطقه جنوبی عربستان هدف حمله قرار گرفت. این وزارتخانه افزود: این حملات موجب وقوع آتشسوزی در چندین محل شد که در پی آن، برخی از عملیاتها و فعالیتها به طور موقت متوقف شدند. روز دوشنیه نیز این بازیگر مدعی شد که تاسیسات آرامکو هدف حمله قرار گرفته، اما جزییاتی در این باره منتشر نشد. همزمان ترکی المالکی، سخنگوی ائتلاف به رهبری عربستان که در یمن میجنگد، گفت: حوثیها، «تاسیسات اقتصادی» را در شهرهای جازان، نجران، ابها و خمیس مشیط در عربستان هدف قرار دادهاند. به گفته او، ائتلاف به رهبری عربستان «تمام اقدامات عملیاتی لازم را برای بازدارندگی از شبهنظامیان حوثی با نهایت قاطعیت اتخاذ خواهد کرد.»
خیز برای ارجاع پرونده ایران به شورای حکام
در چنین فضایی، نشست شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی در وین آغاز شد و امریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان تلاش دارند تا پیشنویس قطعنامهای را برای ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت پیش ببرند. متن پیشنهادی، در صورت تصویب، از مدیرکل آژانس میخواهد قطعنامه جدید، تصمیمهای پیشین و گزارش اخیر را به شورای امنیت و مجمع عمومی سازمان ملل ارسال کند. با این همه، ارجاع پرونده به خودی خود به معنای بازگشت خودکار تحریمهای شورای امنیت یا تصویب فوری اقدام الزامآور تازه نیست، زیرا هر تصمیم جدید در شورای امنیت تابع روندی جداگانه و موازنه سیاسی اعضای دایم، ازجمله حق وتوی چین و روسیه، خواهد بود. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس در بیانیه افتتاحیه این نشست مدعی شد: آژانس در دوره اخیر، اطلاعاتی درباره وضعیت مواد و تاسیسات اعلام شده از ایران دریافت نکرده و به این مراکز برای راستیآزمایی میدانی دسترسی نداشته است. همزمان نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در آژانس در پاسخ اعلام کرد که درخواست اجرای بیقید و شرط پادمانها پس از حملات امریکا و اسراییل به تاسیسات هستهای ایران، بیمعنی است، زیرا بازرسان آژانس نیز پس از این حملات به دلایل ایمنی از ایران خارج شدند. تهران تاکید کرد نخست باید تهدید و حمله به تاسیسات هستهای متوقف شود تا زمینه فنی و ایمن اجرای پادمانها فراهم آید. برخی کارشناسان معتقدند پیگیری همزمان فشارها بر ایران در شورای حکام، تحریمهای مالی و محاصره دریایی، بیانگر تلاش امریکا برای اجرای استراتژی چندجانبه علیه کشورمان است که دو جنبه ظاهرا نظامی و دیپلماتیک دارد. در مقابل، نقش چین و روسیه در شورای امنیت، تماسهای دیپلماتیک ایران با عمان و دیگر کشورهای منطقه و طراحی سازوکارهای تازه در هرمز، نشان داده مسیر بحران تنها از میدان نظامی نمیگذرد و آینده تحولات به توان طرفها برای عبور از منطق فشار و حرکت به سوی ترتیبات امنیتی و گفتوگو منوط است.
درباره «منطقه ممنوعه» ایران در هرمز
همزمان و در شرایطی که تنشها در هرمز اوج گرفته، تهران در واکنش به محاصره دریایی و تشدید فشار بر صادرات انرژی، طرح ایجاد منطقهای محدودشده بیرون از تنگه هرمز را مطرح کرد. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در این باره گفت: این محدوده از خط محاصره نیروی دریایی امریکا آغاز و تا بخشهایی از خلیجفارس امتداد خواهد یافت؛ شناورهایی که بدون هماهنگی وارد آن شوند، ممکن است در فهرست تحریمی ایران قرار گیرند. او همچنین از توافق ایران و عمان بر سر نقشههای کریدور بینالمللی تازهای خبر داد که ورود و خروج کشتیها در آن با مدیریت ایران دنبال خواهد شد. الجزیره در بررسی این طرح نوشت: توان ایران برای اثرگذاری بر امنیت تردد در هرمز، با امکان اعمال کنترل کامل بر پهنهای گسترده از خلیجفارس تفاوت دارد. با این حال، برخی ناظران بر این باورند که ابتکار منطقه محدود شده و کریدور مشترک با عمان صرفا جنبه نظامی ندارد، بلکه قادر است اهرمی برای تنظیم تردد، افزایش هزینه محاصره امریکا و پیشبرد ترتیباتی منطقهای برای امنیت دریانوردی باشد. بالاخص آنکه تداوم اختلال در این مسیر به بازار انرژی سرایت کرده و بهای نفت برنت را در سطحی بالاتر از پیش از جنگ نگه داشته است. در همین راستا محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی اخیرا با انتشار پستی در صفحه پیام رسان اکس خود نوشت: واشنگتن از موشکهای جدید ایران هشدار واضحی دریافت کرده و این درحالی است که جنگ اقتصادی با ایجاد منطقه ممنوعه دریایی در سراسر خلیجفارس تا محدوده محاصره پاسخ داده خواهد شد.
