اکو ایران/متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
موفقیت حوثیها در یمن، کفه ترازوی قدرت در منطقه را دوباره تغییر داده است.
زمانی که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران آغاز شد، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، اعلام کرد که بمبارانها «در طول هفته، یا تا زمانی که برای دستیابی به هدفمان — یعنی صلح در سراسر خاورمیانه و در واقع در تمام جهان — لازم باشد» ادامه خواهد یافت. اکنون شش ماه پس از آن ماجرا، آشوب در خاورمیانه همچنان رو به افزایش است و به نظر میرسد ترامپ هیچ راهی برای خروج از این باتلاق ندارد.
مسدود شدن دو کریدور حیاتی و بحران اقتصاد جهانی
به نوشته واشنگتن پست، تا روز جمعه، دو کریدور کلیدی برای انتقال جهانی انرژی — یعنی تنگه هرمز (دروازه ورود به خلیج فارس) و تنگه بابالمندب (در دهانه دریای سرخ) — عملاً مسدود شده بودند و به ترتیب تحت کنترل جمهوری اسلامی ایران و یکی از متحدینش قرار داشتند. همچنین در روز جمعه، حمله از مبدا عراق به خط لوله «شرق-غرب» عربستان سعودی انجام شد؛ خط لولهای که سعودیها برای دور زدن تنگه هرمزِ مسدودشده، نفت خود را از طریق آن منتقل میکردند.
اقتصاد جهانی که پیش از این نیز دچار آسیب قابل توجهی شده بود، اکنون به شدت متزلزل شده است. در ۲۷ فوریه، یعنی یک روز پیش از آغاز کارزار بمباران آمریکا و اسرائیل، قیمت نفت در بازارهای جهانی کمی بیش از ۷۰ دلار در هر بشکه بود؛ اما روز جمعه، این قیمت برای لحظاتی به ۱۱۰ دلار رسید. بر اساس دادههای انجمن خودروی آمریکا، قیمت هر گالن بنزین در ایالات متحده اکنون به طور میانگین ۴.۳۰ دلار است، در حالی که این رقم در زمان آغاز جنگ ۲.۹۸ دلار بود.
مسیرهای کلیدی انتقال نفت در خاورمیانه/ منبع: واشنگتن پست
با توجه به کاهش ذخایر مهمات آمریکا و قرار داشتن پایگاههای این کشور در منطقه در معرض خطر دائمی حملات هوایی، دولت ترامپ رویکرد خود را از اقدام نظامی به کارزار فشار مالی تغییر داده است؛ کارزاری که با عنوان «عملیات طرد اقتصادی» (Operation Economic Outcast) شناخته میشود.
ماشهای که کشیده شد
اما با وجود نشانههایی مبنی بر اینکه محاصره دریایی آمریکا اقتصاد ایران را تحت فشار شدید قرار داده تهران در برابر خواستههای واشنگتن تزلزلی از خود نشان نداده و موفقیتهای نظامی اخیر متحدان منطقهای ایران نشان میدهد که قدرت چانهزنی و اهرم فشار تهران در روزهای اخیر افزایش یافته است.
به گفته آدام بارون، پژوهشگر «برنامه امنیت آینده» در اندیشکده «نیو آمریکا»: «این همان لحظهای است که ایران سالها برای آن آماده شده و در جهت آن گام برداشته است. گویی ماشهای کشیده شده و شبکه منطقهای [ایران] فعال شده است. حتی اگر این درگیری ایران را تضعیف کرده باشد، یکی از مهمترین درسهایی که پنج یا ده سال دیگر خواهیم گرفت، این است که شبکه منطقهای ایران درست در همان لحظهای که به آن نیاز داشت، تا چه حد قدرتمند، یکپارچه و منعطف عمل کرده است».
تصاویر ماهوارهای منتشرشده توسط شرکت پلنتلبز در روز شنبه، تأسیسات خط لوله «شرق-غرب» در منطقه حجاز عربستان سعودی را در تاریخ ۸ سپتامبر و سپس در تاریخ ۱۱ سپتامبر — پس از متحمل شدن خسارت — نشان میدهند/ عکس از خبرگزاری رویترز
ترامپ که برای شرکت در مسابقات گلف آیریش اوپن، که در تفرجگاههای او در ایرلند برگزار میشود، به این کشور سفر کرده، پرسشها درباره مسدود شدن مسیرهای آبی را کماهمیت جلوه داد. ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره تحولات یمن که به نظر میرسید آخرین مجرای صادرات نفت عربستان سعودی را مسدود کرده، گفت که با محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، تلفنی گفتگو کرده و اوضاع «بهخوبی و خوشی» پیش خواهد رفت. ترامپ گفت: «همه چیز بهخوبی حلوفصل خواهد شد. همهچیز درست پیش خواهد رفت» و اظهار داشت که به نظرش ایران مسئول حمله به خط لوله «شرق-غرب» عربستان سعودی بوده است.
او گفته نگران پیشرویهای حوثیها در امتداد ساحل دریای سرخ یمن نیست و هدف آنها عربستان سعودی است. ترامپ اظهار داشت: «حوثیها با ما تماس گرفتند و نمیخواهند با ما بجنگند. آنها نمیخواهند ما سراغشان برویم و ترجیح میدهند که ما دخالتی نکنیم؛ ضمن اینکه اجازه عبور به بیشتر کشتیها را میدهند. تنها کشوری که از آن دلِ خوشی ندارند، یک کشور خاص است و ما این مسئله را حلوفصل خواهیم کرد». با این حال، صادرات نفت عربستان سعودی، به عنوان مهمترین متحد واشنگتن در منطقه خلیج فارس، حتی پیش از آنکه خط لوله نفتش هدف حمله پهپادی قرار گیرد، در ماه گذشته به پایینترین سطح خود طی یک دهه اخیر رسیده بود.
به دنبال راهی برای خروج از باتلاق
مناقشه یمن نمونهای از وخامت اوضاع منطقه از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران است. در ماه فوریه، جنگ داخلی طولانیمدت یمن به لطف آتشبسی که با میانجیگری سازمان ملل برقرار شده و با وجود شکننده بودن همچنان پابرجا مانده بود، متوقف شده بود؛ اما اکنون درگیریها دوباره شدت گرفته است. یک مقام یمنی که عضو دولت ائتلافیِ مورد حمایت عربستان و به رسمیت شناختهشده در سطح بینالمللی است، گفت که درخواستهایی برای مداخله نظامی دولت ترامپ علیه حوثیها — مشابه اقدامی که در سال ۲۰۲۵ انجام شد — وجود داشته است. با این حال، اظهارات روز شنبه ترامپ نشان میداد که چنین اقدامی بعید است.
در همین حال، اسرائیل حملات خود را در جنوب لبنان تشدید کرده و آتشبس شکنندهای را که با میانجیگری آمریکا برقرار شده بود، در معرض خطر قرار داده است. بدین ترتیب یافتن راهی برای خروج از این باتلاق دشوار به نظر میرسد.
عربستان سعودی ممکن است برای تداوم جریان صادرات نفت، خود را ناچار به تشدید اقدامات نظامی علیه حوثیها ببیند؛ هرچند به نظر میرسد ریاض تاکنون با احتیاط عمل کرده است. وزارت امور خارجه عربستان سعودی در بیانیهای که بامداد شنبه منتشر شد، اعلام کرد که از اقدام تلافیجویانه علیه شبهنظامیان مستقر در عراق خودداری خواهد کرد تا به بغداد فرصت دهد به این مشکل رسیدگی کند. سایر کشورهای خاورمیانه، بهویژه کشورهای حوزه خلیج فارس و اردن که میزبان نیروهای آمریکایی هستند، بهای سنگینی برای جنگی پرداختهاند که رهبرانشان فعالانه در پی پرهیز از آن بودهاند.
هفته گذشته، هنگامی که رهبران کشورهای حوزه خلیج فارس در کنفرانسی در ابوظبی، پایتخت امارات متحده عربی، گرد هم آمدند، محور گفتگوها نه زمان پایان جنگ، بلکه یافتن راهی برای برونرفت از این وضعیت بغرنج و دشوار بود. به گفته عریب رنتاوی، مشاور ارشد مرکز مطالعات سیاسی القدس در اردن: «ما در میانه جنگی هستیم که نمیخواهیم شاهد پیروزی هیچیک از طرفین در آن باشیم. ما تحت فشار هستیم و در وسط میدان درگیری گیر افتادهایم».
