اکو ایران/متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
فایننشیال تایمز در گزارشی نوشت متحدان ایران، عربستان سعودی را «در تمام جبههها» تحت فشار قرار دادهاند و حمله دوجانبه از سوی یمن و عراق، آزمونی را رقم زده که شاید بزرگترین چالش برای شاهزاده محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی از زمان واکنشهای شدید جهانی به قتل جمال خاشقجی باشد.
بر اساس این گزارش، ریاض به غیرقابلپیشبینی بودن رئیسجمهور آمریکا عادت کرده است. با این حال، واکنش ظاهراً بیتفاوت ترامپ به بحرانی که برای عربستان در حال شکلگیری است — آن هم با وجود اینکه این وضعیت به تلاشهای ایران برای بالا نگه داشتن قیمت انرژی کمک میکند — تنها سرخوردگیهای ریاض را نسبت به رویکرد آمریکا در قبال ایران عمیقتر خواهد کرد.
عربستان سعودی اکنون با همان هرجومرج منطقهای دستوپنج نرم میکند که شاهزاده سعودی پیشتر درباره آن به ترامپ هشدار داده بود؛ وضعیتی که در آن، این کشور میان حوثیهای جسور و آبدیدهی میدان نبرد و تهدید از سوی عراق گرفتار شده است.
این وضعیت، شاید بزرگترین آزمون برای شاهزاده محمد از زمان قتل جمال خاشقجی، روزنامهنگار منتقد، در سال ۲۰۱۸ باشد؛ قتلی که توسط عوامل سعودی انجام شد و او را برای مدتی کوتاه به چهرهای مطرود در غرب بدل کرد. این بحران، هم توانایی پادشاهی عربستان برای فروش نفت خام و هم طرح بلندپروازانه ولیعهد — که با درآمدهای نفتی تأمین مالی میشود و هدفش تبدیل کشور به قطب جهانی سرمایهگذاری است — را تهدید میکند.
به گفته نیل کویلیام، پژوهشگر ارشد اندیشکده چتم هاوس: «این پادشاهی «با چالشهای بسیار بیشتری» نسبت به سال ۲۰۱۸ روبروست. گزینههای مطلوب اندکی پیش روی بن سلمان قرار دارد. این آزمونی در تمامی جبهههاست؛ آزمونی برای سنجش رهبری او در پادشاهی... و چالشی امنیتی و اقتصادی محسوب میشود. و با وجود استحکام روابط با واشنگتن، روشن است که آمریکا برای حمایت از او در این شرایط مداخله نخواهد کرد».
دو راهی ریاض و عقبنشینی متحدان
این وضعیت ریاض را — که خواستههای حوثیها را باجخواهی توصیف میکند بر آن داشته تا بسنجد که آیا باید تنش را تشدید کند و خطر حملات بیشتر حوثیها به تأسیسات نفتیاش را بپذیرد، یا برای برقراری آتشبسی جدید تلاش کند. به گفته فیراس مقصد، مدیر بخش خاورمیانه در گروه اوراسیا: «ریاض با یک دوراهی سیاستی روبروست. این کشور نمیتواند تحت فشار نظامی تسلیم خواستههای فزاینده حوثیها شود، اما در عین حال توان تحمل تشدید تنشی را ندارد که به جنگی در دو جبهه منجر شود و ممکن است نیمی از تولید آرامکو را به خطر بیندازد.»
عربستان سعودی ماههاست که در تدارک برای احتمال تشدید اقدامات حوثیها، به تجهیز و آموزش جناحهای همسو با دولت یمن (که از سوی جامعه جهانی به رسمیت شناخته شده) پرداخته است. این کشور همچنین برای مقابله با این تهدید، در پی تقویت و گسترش اتحادهای خود بوده است. ماه گذشته، عربستان اعلام کرد که بیش از دوازده کشور به ائتلافی دریایی برای تأمین امنیت کشتیرانی در دریای سرخ و تنگه بابالمندب پیوستهاند.
بن سلمان همچنین در ماه اوت توافقنامهای را امضا کرد که بر اساس آن ترکیه، به عنوان یکی از اعضای ناتو، به پیمان دفاعی متقابلی پیوست که عربستان و پاکستان یک سال پیش بر سر آن توافق کرده بودند. ولیعهد حتی در جریان سفر خود به کاخ سفید در نوامبر گذشته، یک توافقنامه دفاعی با ایالات متحده منعقد کرده بود. اما هیچیک از این توافقها مانع اقدامات حوثیها نشده است و تحلیلگران میگویند بعید است که ترکیه یا پاکستان نیروی زمینی به یمن اعزام کنند.
اکنون ایالات متحده هم درگیر جنگی چندماهه با ایران شده و بار سنگینی بر دوش نیروهایش قرار گرفته، مداخله مستقیم در این کارزار را کنار گذاشته است. به گفته مقصد: «بیمیلی ترامپ برای دخالت مستقیم در جنگ یمن، برای ولیعهد عربستان غافلگیرکننده نیست. ریاض نیز نسبت به کشیده شدن به یک درگیری عمیقتر در یمن محتاط است و حفظ توانایی تولید و صادرات نفت، بهمراتب مهمتر از پیروزی سریع بر حوثیهاست».
بحرانی بسیار بزرگ
به گفته برنارد هیکل، استاد مطالعات خاور نزدیک در دانشگاه پرینستون: «این بحرانی بسیار بزرگ است که تهدیدی واقعی از جانب جنوب، شمال و شرق آن را احاطه کرده است. شاهزاده محمد خواهان مذاکره با تهران است. اما ادر قبال حوثیها، او بسیار تهاجمیتر عمل میکند و میخواهد قدرت آنها را به شدت کاهش دهد؛ مشکل اینجاست که نیروهایی که او علیه حوثیها حمایت کرده، ناکارآمد از آب درآمدهاند».
به گفته تحلیلگران، در حال حاضر جناحهای گوناگون و پراکنده یمنی که مورد حمایت ریاض هستند، با پشتیبانی حملات هوایی عربستان تلاش میکنند تا حوثیها را عقب برانند. به گفته محمد الباشا، بنیانگذار شرکت مشاوره ریسک باشا ریپورت، خطوط مقدم در امتداد سواحل جنوبی یمن در روزهای اخیر به ثبات رسیدهاند و منطقه اطراف «بابالمندب» به «سرزمین بیطرف» (منطقهای که در کنترل هیچیک از طرفین نیست) تبدیل شده است.
به گفته باشا: «سناریوهایی وجود دارد که در آن ائتلاف به رهبری عربستان بتواند حوثیها را عقب براند، اما در حال حاضر، بهترین سناریوی ممکن، تثبیت خطوط مقدم نبرد است. فکر نمیکنم سعودیها در حال حاضر تن به توافق بدهند، چرا که شرط حوثیها تسلیمِ کامل است. اگر امروز با آنها توافق کنید، هیچ تضمینی وجود ندارد که فردا خواستههای بیشتری مطرح نکنند».
