اکو ایران/متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
بر اساس دادههای شرکت کپلر، روزانه چیزی بین ۱۰ تا ۱۲ میلیون بشکه نفت از تنگه عبور میکند؛ یعنی تقریباً نیمی از حجم پیش از جنگ؛ بااینحال، این میزان از روزی به روز دیگر تفاوت چشمگیری دارد.
کشورهای خلیج فارس برای عبور دادن سوخت از تنگه هرمز، به ترفندهایی روی آوردهاند که زمانی رقیبشان از آنها استفاده میکرد.
وقتی دیگران ترفند ایرانی را به کار میبندند
به گزارش تلگراف، نفتکش «سنگاپور پراسپریتی» در اواسط ماه آگوست، هنگام حرکت در خلیج فارس، در چندین بندر عربستان سعودی پهلو گرفته بود. این نفتکش که تقریباً به اندازه سه زمین فوتبال است، حدود دو میلیون بشکه نفت خام حمل میکرد و به سمت تنگه هرمز در حرکت بود. سپس ناپدید شد. دو روز بعد، بنا بر گزارشها، هنگامی که فرستنده آن گویا دوباره روشن شد، نفتکش در سامانههای ردیابی دریایی، در نزدیکی فجیره و در آن سوی تنگه هرمز، دوباره ظاهر شد.
در تئوری، از زمان آغاز جنگ با آمریکا در ۲۸ فوریه، این آبراه حیاتی تحت کنترل ایران قرار داشته است؛ وضعیتی که به تهران امکان داده اقتصاد جهان را تحت فشار قرار دهد و جریان جهانی نفت را مختل کند؛ اما در عمل، چندین کشور حاشیه خلیج فارس عملیاتی مخفیانه را آغاز کردهاند. آنها از «ناوگانهای تاریک» برای دور زدن محدودیتهای ایران استفاده میکنند و تاکتیکهایی را که تهران زمانی برای دور زدن تحریمها به کار میبرد، اکنون علیه خود ایران به کار گرفتهاند.
اگرچه جریان سوخت از این آبراه همچنان بسیار نامطمئن است، اما از زمانی که این عملیات در حوالی اوایل ماه مه آغاز شد، حجم آن به میزان قابل توجهی افزایش یافته است. سایمون هندرسون، مدیر برنامه سیاست خلیج فارس و انرژی در مؤسسه واشنگتن، در این رابطه گفت: «دستکم در کوتاهمدت، ما در حال مدیریت اوضاع هستیم.»
گذر پنهانی از تنگه چگونه انجام میشود؟
فرایند مخفیانه قاچاق نفت در برابر چشم ایران به این شکل انجام میشود: ابرنفتکشها برای عبور از تنگه بیش از حد آسیبپذیر محسوب میشوند؛ بنابراین اغلب این «قایقهای شاتل» کوچکتر هستند که مسیر خطرناک را طی میکنند. این شناورها سامانههای شناسایی خودکار یا AIS را خاموش میکنند تا از شناساییشدن در طول عبور از آبراه جلوگیری کنند؛ آبراهی که عرض آن در باریکترین نقطه تنها ۲۱ مایل است.
1: شناورها، که اغلب زیر پوشش تاریکی حرکت میکنند، اندکی پیش از ورود به تنگه، ردیابهای سامانه شناسایی خودکار (AIS) خود را خاموش میکنند؛ 2: نیروی نظامی آمریکا ممکن است از شناورها محافظت کند و پوشش هوایی در برابر تهدید موشکها و پهپادها فراهم آورد؛ 3.شناورها از تنگه خارج میشوند و ممکن است محموله خود را به یک نفتکش بزرگتر که در سواحل عمان مستقر است، منتقل کنند/طرح از تلگراف
در بیشتر موارد، آنها فقط «تاریک» نمیشوند؛ اصطلاحی که برای خاموش کردن سامانه شناسایی به کار میرود. آنها همچنین در پوشش تاریکی شب حرکت میکنند، هرچند به نظر میرسد برخی از آنها این تاکتیک را کنار گذاشتهاند، زیرا با افزایش تعداد عبورها، ساعات تاریکی شب دیگر برای انجام همه این سفرها کافی نیست. پس از عبور از منطقه خطر، قایقهای شاتل محموله خود، نفت خام یا فرآوردههای نفتی و در موارد کمتری گاز طبیعی مایعشده (LNG)، را به یک کشتی بزرگتر منتقل میکنند تا آن کشتی ادامه مسیر را تا مقصد نهایی طی کند.
راشل زیِمبا، عضو ارشد مرکز امنیت آمریکای نو، گفت: «در اینجا نوعی طنز وجود دارد... این همان سازوکار دور زدن تحریمها، یا سازوکار فرار از تحریمهایی است که ایرانیها برای رساندن سوخت خود به بازار استفاده میکردند. اکنون برخی از همین تاکتیکها توسط اماراتیها و دیگر کشورهای خلیج فارس استفاده میشود.»
البته ایران از نادیده گرفته شدن ادعای حاکمیتش بر این آبراه استقبال نمیکند. امارات متحده عربی در ماه آگوست اعلام کرد که ۱۵ فروند از کشتیهایش هدف حملات پهپادی و موشکی قرار گرفتهاند که در نتیجه آن ۲۰ نفر زخمی و یک نفر کشته شده است. دستکم دو کشتی حامل LNG نیز در ماه ژوئیه هدف قرار گرفتند، اما توانستند پس از عبور از تنگه، محموله خود را به کشتیهای دیگری منتقل کنند. به نظر میرسد ارتش آمریکا نیز هرجا توانسته به این عملیات کمک کرده و از تجهیزاتی مانند جنگندهها برای حفاظت از نفتکشها در برابر موشکها و پهپادهای ایرانی استفاده کرده است. اما این اقدامات میتوانند این خطر را کاهش دهند، نه اینکه آن را بهطور کامل از بین ببرند.
قمار بیپایان در تنگه
سرپیچی از ایران و حرکت در تنگه هرمز یک قمار است. اما مانند هر قمار پرسودی، سود آن نیز قابل توجه است و خدمه کشتیها حاضرند شانس خود را امتحان کنند. برای مقابله با هزینههای بالای بیمه که خریداران با آن مواجه هستند، کشورهایی مانند عراق و قطر نفت خام خود را با تخفیفهای سنگین عرضه کردهاند.
تعداد کشتیهای عبوری از تنگه هرمز/طرح از تلگراف
روری جانستون، بنیانگذار شرکت پژوهش بازار کومودیتی کانتکست، گفت: «مردم فقط فرض میکنند که از هر ۱۲ کشتی یا هر ۱۵ کشتی، یکی قرار است هدف پهپاد ایرانی قرار بگیرد، اما از کشتیهای دیگر آنقدر پول به دست میآورید که این ریسک را جبران میکند.» او معتقد است کشورهای خلیج فارس اگر مداخله کاخ سفید نبود، در مراحل ابتدایی جنگ نیز این روش را در پیش میگرفتند. کاخ سفید با ارائه تضمینهایی مبنی بر اینکه درگیری کوتاهمدت خواهد بود و مقاومت ایران نیز مدت زیادی ادامه نخواهد داشت، مقاومتی که قرار بود به شکلهای مختلف، از طریق یک پیروزی نظامی قاطع، صلح از راه مذاکره یا جنگ اقتصادی، درهم شکسته شود، مانع از آن شد که کشورهای نفتخیز دست به اقدامات ابتکاری بزنند.
جانستون میگوید زمانی که از منابع خود میپرسید چرا حاضر نیستند برای عبور از تنگه دست به این قمار بزنند، آنها مرتب به او میگفتند: «کاخ سفید مدام به ما میگوید این جنگ هفته آینده تمام میشود. این روال و اعلامیههای تکراری خود کاخ سفید درباره کوتاهمدت بودن جنگ بود که در واقع مانع از شکلگیری این رفتار همراه با پذیرش ریسک شد. اما حالا فکر میکنم دیگر هیچکس حرف کاخ سفید را باور نمیکند.»
قایقهای شاتل و افزایش نشتی تنگه
بر اساس دادههای شرکت کپلر، روزانه چیزی بین ۱۰ تا ۱۲ میلیون بشکه نفت از تنگه عبور میکند؛ یعنی تقریباً نیمی از حجم پیش از جنگ؛ بااینحال، این میزان از روزی به روز دیگر تفاوت چشمگیری دارد. جانستون گفت در ۷ سپتامبر، ۲۰ میلیون بشکه از این آبراه عبور کرد، اما تا ۱۰ سپتامبر این میزان به سه میلیون بشکه کاهش یافت.
صادرات خالص نفت خام خلیج عمان، به هزار بشکه در روز/منبع: کپلر از طریق رویترز
با وجود این، کشورهایی مانند امارات متحده عربی که اعلام کرده شرکت نفت دولتی آن، ادنوک، روزانه دو میلیون بشکه نفت صادر میکند، عملیات خود را افزایش دادهاند و دادههای کپلر نشان میدهد حجم جابهجایی سوخت به بالاترین سطح از زمان آغاز جنگ رسیده است.
برخی کارشناسان، از جمله زیِمبا، معتقدند این عملیات مخفیانه راهحلی بلندمدت نیست، بلکه نوعی «سازوکار مقابله با شرایط» است؛ بااینحال، ایران حتی در مقابله با همین سازوکار نیز ناکام مانده است. تهران نتوانسته جریان فزاینده نفت از تنگه را متوقف کند و همین امر به شایعاتی دامن زده است مبنی بر اینکه برخی مقامها برای چشمپوشی از قاچاق سوخت رشوه دریافت کردهاند.
هندرسون ادعا میکند ناتوانی در سرکوب قایقهای شاتل ممکن است تا حدی توضیح دهد که چرا در ۱۰ سپتامبر «پهپادهایی را برای حمله به خط لوله شرق ـ غرب» عربستان سعودی پرتاب شدند؛ حملهای که عربستان را مجبور کرد میلیونها بشکه نفت را به مسیرهای دیگری منتقل کند.
درگیری میان آمریکا و ایران تا حد زیادی متوقف شده است، به جز درگیریهای پراکندهای که گاه رخ میدهد. تا زمانی که توازن میان ریسک و پاداش همچنان به نفع سودآوری باشد، جریان سوخت ادامه خواهد داشت. آنچه نزدیک به هفت ماه پیش بهعنوان یک جنگ آغاز شد، اکنون به یک بازی اعداد و احتمالات تبدیل شده است.
