شرق/متن پیش رو در شرق منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
میزان عبور نفت از تنگه هرمز به حدود ۱۷.۱ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ این گزارش اخیر جیپی مورگان است. پیش از این گلدمنساکس در ابتدای شهریور گزارش داد میزان عبور نفت از تنگه هرمز به حدود دوسوم پیش از جنگ رسیده است. این گزارشها از آن رو اهمیت دارد که از سوی معتبرترین نهادهای اقتصادی جهان منتشر میشود و با ادعاها و دعواهای سیاستمداران جهان نسبتی ندارد. گزارشهایی که توانسته است واکنش شمار زیادی از تحلیلگران اقتصاد و انرژی را با دنبال داشته باشد و باعث شده این تحلیلگران نسبت به تأخیر در انجام مذاکرات ایران و آمریکا و کماثرشدن اهرم تنگه هرمز هشدار دهند. از آن سو یک تناقض دیگر در بازار جهانی نفت دیده میشود و آن قیمتهاست که همچنان بالاتر از سطح ۱۰۰ دلار بهازای هر بشکه مانده است و این پرسش را پدید میآورد که چرا با وجود افزایش سطح عبور نفتکشها از تنگه هرمز قیمت همچنان بالاست؟
گزارشهای مهم درباره تنگه هرمز
فارغ از هیاهوی سیاستمداران جهان درباره میزان نفت عبوری از تنگه هرمز، حالا دو گزارش مهم از معتبرترین نهادهای اقتصادی جهان درباره نفت عبوری از تنگه هرمز منتشر شده است که تأمل در این اعداد را اجتنابناپذیر میکند. بهتازگی جیپی مورگان از عبور ۱۷.۱ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز خبر داده است. در همین زمینه تحلیلگران جیپی مورگان در یادداشتی در ۱۸ سپتامبر نوشتهاند: «جریان نفت خاورمیانه، با وجود اختلال در خط لوله شرق-غرب عربستان سعودی، همچنان به شکل شگفتآوری قوی باقی مانده است». آنها افزودند کل جریان نفت از تنگه هرمز در ۱۰ روز گذشته بهطور میانگین ۱۷.۱ میلیون بشکه در روز بوده است؛ رقمی که فقط ۶.۱ میلیون بشکه در روز کمتر از میانگین سال ۲۰۲۵ (و قبل از جنگ) است. تحلیلگران جیپی مورگان تأکید کردند: «مهمترین تغییر مسیر مربوط به عربستان سعودی بوده است».
براساس دادههای ماهوارهای، جریان نفت عربستان که از تنگه هرمز عبور کرده، در شش روز گذشته بهطور میانگین به ۲.۹ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ درحالیکه این رقم در ماه آگوست فقط ۷۰۰ هزار بشکه در روز بود. پیش از این در ابتدای شهریور امسال گلدمنساکس، یکی از بزرگترین بانکهای سرمایهگذاری جهان، گزارش داده بود حجم نفتی که از تنگه هرمز عبور میکند، به دوسوم پیش از جنگ آمریکا و ایران بازگشته است. در این گزارش تأکید شده بود حجم نفتی که از تنگه هرمز عبور میکند بهآرامی در حال بیشترشدن است. این افزایش حجم، باعث کنترل قیمت جهانی نفت خام شده است. تحلیلگران این بانک اعلام کردند با کمک افزایش عبور محمولهها از تنگه هرمز، مجموع صادرات نفت خام و فراوردههای نفتی از این منطقه به روزانه ۱۵ تا ۱۶ میلیون بشکه افزایش یافته است.
در ادامه این گزارش آمده بود یکی از عواملی که به تداوم افزایش حجم محمولههای نفتی کمک کرده، درآمدهای بیسابقه در تاریخ بازار نفتکشهای غولپیکر است که انگیزه بیشتری را برای مالکان کشتیها برای عبور از تنگه هرمز ایجاد میکند. بر این اساس تعدادی از نفتکشها بهصورت رفتوبرگشتی فعالیت و بشکههای نفت را تا نقطهای در خارج از خلیج فارس حمل میکنند. پس از رسیدن این کشتیهای شاتل به نقاط خارج از خلیج فارس، محمولههایشان توسط نفتکشهای دیگری تحویل گرفته میشود که تمایلی برای عبور از تنگه هرمز ندارند.
به عقیده تحلیلگران این مؤسسه، افزایش جابهجاییهای مخفیانه میتواند «حتی در صورت طولانیترشدن تنشها در خاورمیانه، از افزایش قیمت نفت خام بکاهد».
همچنین در تازهترین گزارش، رویترز خبر داده است صادرات نفت خام خاورمیانه در شهریور امسال به ۱۲.۸ میلیون بشکه در روز رسیده که بالاترین رقم از آغاز جنگ ۴۰روزه آمریکا و اسرائیل علیه ایران است. این گزارش که بر پایه دادههای کپلر منتشر شده، حاکی از آن است که بهبود جریان صادرات نفت از تنگه هرمز که به طور میانگین به حدود ۷.۴ میلیون بشکه در روز رسیده در این رخداد مؤثر بوده است. همچنین این گزارش در ادامه تأکید میکند جابهجایی صادرات نفت عربستان از خط لوله آسیبدیده شرق به غرب به بندر ینبع هم در افزایش صادرات نفت خاورمیانه مؤثر بوده است. با این حال، صادرات منطقه که عربستان، امارات، عراق، عمان، قطر، کویت و ایران را در بر میگیرد، همچنان حدود شش میلیون بشکه در روز کمتر از ۱۸ میلیون و ۸۰۰ هزار بشکه اسفندماه است. بر پایه همین دادهها، عربستان به عنوان بزرگترین صادرکننده منطقه این ماه حدود پنج میلیون و ۴۰۰ هزار بشکه در روز صادر میکند، در حالی که در ماه پیش از آن فقط دو میلیون و ۴۴۶ هزار بشکه در روز صادر کرده بود. هرچند باید گفت این ارقام شناورهایی را که با فرستنده خاموش از تنگه عبور کردهاند در بر نمیگیرد.
در همین زمینه حمید حسینی، کارشناس انرژی، در کانال تلگرامی خود در یادداشتی نوشته است: «جیپی مورگان تأیید کرده روزانه ۱۷.۱ میلیون بشکه نفت و فراورده از تنگه هرمز عبور میکند و نسبت به سال ۲۰۲۵ فقط حدود ۶.۵ میلیون بشکه کمتر عبور کرده است. همزمان گزارشهای معتبر حاکی از کاهش ۴.۵ میلیون بشکهای مصرف نفت در سال جاری است». او در ادامه تأکید کرده است: «در حال حاضر دنیا چندان با مشکل کمبود نفت مواجه نیست و کمبود در ظرفیت پالایشگاهی برای جبران کمبودهاست. همچنین عراق و عربستان با حداکثر توان در حال صادرات نفت از کانال عمان هستند و متأسفانه آنقدر مذاکرات را به تأخیر انداختهایم که اهرم تنگه هرمز در حال ازدستدادن کارکرد اولیه است».
تناقض در بازار نفت
این گزارشها در حالی منتشر میشود که قیمت نفت برنت در حال حاضر به بشکهای بیش از صد دلار رسیده است. تناقضی که ظاهرا گزارشهای افزایش سطح عبور نفت از تنگه هرمز را زیر سؤال میبرد. با این حال مرتضی بهروزیفرد، کارشناس انرژی، به «شرق» توضیح میدهد چند عامل برای بالابودن قیمت نفت در حال حاضر مطرح است که اولین عامل تورم انتظاری بازار نفت و رفتار هیجانی معاملهگران است؛ چراکه چشمانداز جنگ در خلیج فارس برای معاملهگران روشن نیست و آنها تلاش میکنند نفت بیشتری خریداری و ذخیره کنند و دومین عامل ورود به فصول سرد سال است که تقاضا را برای نفت و گاز بیشتر میکند و تقاضا یکی دیگر از عوامل صعود قیمت نفت است.
او در ادامه میافزاید: نکته دیگری که بسیار مهمتر است، این است که ذخایر استراتژیک نفت جهان در آمریکا، چین و اروپا در طول چند ماه گذشته کاهش یافته است و در حال حاضر جهان در حال افزایش ذخایر استراتژیک نفت خود و بازیابی آن است و مجموع این عوامل بهای نفت را صعودی کرده. در همین زمینه گزارشها حاکی از آن است که بزرگترین مصرفکننده نفت جهان، یعنی چین با کسری واردات نفت مواجه شده است. دادههای ورتکسا حاکی از آن است که این کشور در حال حاضر روزانه اندکی کمتر از هفت میلیون بشکه نفت از طریق دریا وارد میکند که کمتر از میانگین ماههای جولای و آگوست است. پیش از آغاز جنگ ایران در ۲۸ فوریه، چین روزانه بهطور میانگین ۱۰.۵ میلیون بشکه نفت خام از طریق نفتکش خریداری میکرد. این کشور از ماه آوریل روند کاهش خرید را آغاز کرد، بهطوریکه واردات نفت دریایی آن تا ماه ژوئن به پایینترین سطح خود در ۱۰ سال گذشته، یعنی ۵.۸ میلیون بشکه در روز رسید.
چین در سال جاری ۶۰۰ میلیون بشکه نفت دریایی کمتر نسبت به سطوح وارداتی سال ۲۰۲۵ خریداری کرده است. اگر پکن به روند خرید با نرخ ماه سپتامبر در طول سهماهه چهارم ادامه دهد، مجموع کسری واردات تا پایان سال به حدود یک میلیارد بشکه خواهد رسید. این موضوع در حالی مطرح میشود که پیش از این رویترز گزارش داده بود سفارشهای چین برای نفت ایران در ماه سپتامبر کاهش یافته و البته در این گزارشها تأکید شده بود چین در حال حاضر خریدار محمولههای نفتی ایران در منطقه خارج از محاصره دریایی است که این ذخایر هم رو به کاهش است. این گزارش در ادامه تأکید میکند این کشور در حال حاضر ناچار شده نفت تخفیفخورده و تحریمی ایران را با فروشندگان دیگری جایگزین کند. بر اساس این گزارش، چین در حال حاضر نفت بیشتری از بازار آزاد خریداری میکند که این موضوع باعث افزایش قیمت نفت شده است. طبق این توضیحات، چین هماکنون بیشتر به خرید نفت خام دریای شمال روی آورده که خاستگاه قیمت نفت برنت است و این موضوع سبب افزایش قیمت نفت برنت شده است.
