اعتماد/متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
توقف در مسیر دیپلماسی تهران و واشنگتن بیش از آنکه ناشی از فقدان کانال گفت‌وگو باشد، به اختلاف بر سر معماری مذاکرات بازمی‌گردد؛ جایی که ایران بر رویکرد مرحله‌ای و تعیین تکلیف مقدمات اعتمادساز تاکید دارد و امریکا خواهان تجمیع همزمان پرونده‌های هسته‌ای، امنیتی و منطقه‌ای است. در چنین شرایطی، تداوم فشار حداکثری در کنار سیگنال‌های مذاکره، فضای چانه‌زنی را پیچیده‌تر کرده و آینده دیپلماسی را به توان دوطرف برای مدیریت شکاف میان مطالبات حداکثری و الزامات یک توافق عملی منوط کرده است. درحالی که امریکا در حال بررسی گام‌های بعدی خود درقبال ایران است، اکسیوس مدعی شد اعضای ارشد کابینه دونالد ترامپ روز جمعه برای ساعت‌ها در کمپ دیوید گردهم آمدند تا درباره جنگ ایران و همچنین درگیری میان عربستان و انصارالله گفت‌وگو کنند. مارکو روبیو نیز برگزاری این نشست را تایید کرده و گفته چنین نشست‌هایی برای برنامه‌ریزی راهبردی بلندمدت برگزار می‌شود. یکی از مقام‌های امریکایی نیز درباره محتوای این نشست گفته است درباره برخی مسائل تصمیم‌گیری شده یا دست‌کم موضوعات به طور عمیق مورد بحث قرار گرفته‌اند. به ادعای برخی ناظران اهمیت این نشست در شرایطی بیشتر است که مذاکرات تهران و واشنگتن متوقف شده و ترامپ از احتمال ازسرگیری عملیات نظامی علیه ایران سخن گفته است. با این همه مسعود پزشکیان، رییس‌جمهور کشورمان در دیدار با آرارات میرزویان، وزیر امور خارجه و تجارت بین‌الملل ارمنستان ضمن انتقاد از مواضع تند امریکا گفت: مشکل ایران با امریکا این است که هر بار به میز مذاکره می‌آید، بلافاصله جنگ به ایران تحمیل می‌شود و تاکنون سه بار پس از گفت‌وگو به ایران حمله شده است. پزشکیان با بیان اینکه تهران بارها صداقت خود را در زمینه فعالیت‌های هسته‌ای اثبات کرده، گفت ایران آماده گفت‌وگو و راستی‌آزمایی در زمینه فعالیت‌های هسته‌ای است، اما تجربه حملات به مراکز هسته‌ای و ترور دانشمندان، پرسش‌هایی را درباره امکان تداوم چنین گفت‌وگویی ایجاد کرده است. رییس‌جمهور همچنین اقدامات امریکا در حمله به ایران و سپس طرح ادعای مذاکره را «فریبکاری» خواند و تاکید کرد با کشوری که به طور مستمر از ابزار ترور، تحریم، فشار و تهدید استفاده می‌کند و پیمان‌شکن است، مذاکره معنا ندارد. گفتنی است همزمان، اسکندر مومنی، وزیر کشور نیز در سفری رسمی با محوریت رایزنی درباره مناسبات دوجانبه و تحولات منطقه‌ای به دوحه رفت و با مقام‌های قطری دیدار و گفت‌وگو کرد. مومنی درباره جزییات این سفر خاطرنشان کرد: بحث‌هایی میان مقامات دوطرف مطرح شد که امیدواریم منجر به کاهش تنش‌ها، دور شدن سایه جنگ از منطقه و برقراری آرامش در کل منطقه شود. این مواضع درحالی مطرح می‌شود که از سوی دیگر، ترامپ همچنان بر آمادگی خود برای مذاکره مستقیم با ایران تاکید دارد.
گفتنی است رییس‌جمهور امریکا همچنین درباره تهدید علیه پایگاه «فیرفورد» بریتانیا مدعی شده افرادی را که این تهدید را مطرح کرده‌اند، می‌شناسد و آنها با ایران مرتبط خواهند بود! در همین چارچوب، خروج ناگهانی بمب‌افکن‌های 1-B امریکا از پایگاه فیرفورد در بریتانیا نیز به یکی دیگر از محورهای نگرانی امنیتی واشنگتن تبدیل شده است. شبکه ITV گزارش داده که امریکا نگران حمله پهپادی مشابه عملیات «تار عنکبوت» اوکراین علیه روسیه بوده است؛ عملیاتی که در آن ۱۰ فروند هواپیمای روسی منهدم شدند. براساس این گزارش، نگرانی واشنگتن این است که ایران نیز از تاکتیک مشابهی استفاده کند و حتی این احتمال مطرح شده که پهپادهای ایرانی از قبل وارد خاک بریتانیا شده باشند. ترامپ نیز در اظهاراتی درباره احتمال ورود پهپادهای رزمی ایران به بریتانیا مدعی شده است که اگر چنین اتفاقی رخ داده باشد، ایران «بهای سنگینی» خواهد پرداخت. رییس‌جمهور امریکا همچنین در گفت‌وگو با خبرنگار فاکس‌نیوز مدعی شده است که ایران مسوول حادثه هواپیمای فلای دبی بوده، اما جی‌دی ونس پیش‌تر تاکید کرده بود که هنوز شواهد قطعی و قانع‌کننده‌ای درباره دخالت ایران دراختیار ندارد و موضوع در دست بررسی است. با هدف ارزیابی چشم‌انداز پیش روی میان ایران و امریکا روزنامه اعتماد با امیرعلی ابوالفتح، کارشناس ارشد مسائل امریکا گفت‌وگو کرده است.
امیرعلی ابوالفتح، کارشناس مسائل امریکا، در پاسخ به پرسش «اعتماد» درباره گمانه‌زنی‌ها پیرامون عمق اختلافات تهران و واشنگتن برای بازگشت به تفاهمنامه اسلام‌آباد، به «اعتماد» گفت: واقعیت این است که اگر بخواهیم همچنان تفاهمنامه اسلام‌آباد را مبنا قرار دهیم، هم ایران خواهان بازگشت به این تفاهمنامه است و هم امریکا می‌گوید باید به متن نوشته‌شده و جدول زمانی دوره ۶۰ روزه پایبند باشیم. حال نیز ممکن است این بازه زمانی اندکی کمتر یا بیشتر شود، اما مذاکرات به شکل دو مرحله‌ای پیش برود؛ بدان معنا که در مرحله نخست، تکلیف محاصره دریایی، اموال ایران و تنگه هرمز مشخص شود و پس از عبور از این مرحله، وارد پله دوم شویم؛ این مرحله نیز ممکن است ۲۰ روزه یا ۷۰ روزه به طول بینجامد.
به باور ابوالفتح، ایالات‌متحده مدعی است که به آن چارچوب عمل می‌کند، اما میان موضوعات مرتبط با محاصره و تنگه هرمز با موضوع هسته‌ای فاصله‌ای قائل نیست و معتقد است این دو موضوع باید همزمان پیش بروند. امریکایی‌ها علی‌القاعده در ظاهر با اجرای تفاهمنامه اسلام‌آباد مشکلی ندارند، البته باید این نکته را نیز درنظر بگیریم که ترامپ و دولت او دایما مواضع خود را تغییر می‌دهند؛ یک روز می‌گویند آماده هستیم و روز دیگر می‌گویند آماده نیستیم یا تصور می‌کنند در حال امتیاز دادن به ایران هستند و اعلام می‌کنند که امتیازی به ایران نمی‌دهیم. این نکته‌ای است که در بررسی مواضع دولت ترامپ باید مورد توجه قرار گیرد. این تحلیلگر ارشد مسائل امریکا در ادامه به «اعتماد» گفت: به نظر می‌رسد اگر ایران اعلام کند که آماده ورود به مذاکرات در تمام موضوعات مورد اختلاف، ازجمله تنگه هرمز، محاصره، اموال، فروش نفت و موضوع هسته‌ای است، یک گام به جلو برداشته می‌شود. فعلا ایران می‌گوید مذاکرات به شکل دو مرحله‌ای و با حفظ یک بازه زمانی قابل قبول پیش برود، درحالی که امریکایی‌ها می‌گویند همه موضوعات را یکجا پیش ببریم. نقطه اختلاف تاکنون در همین موضوع بوده و از آنجا که دوطرف هنوز نتوانسته‌اند در این زمینه به نتیجه‌ای برسند، این اختلاف همچنان پابرجا مانده و شرایط را برای پیشبرد مذاکرات دشوار کرده است.
معنای آرایش نظامی امریکا
ابوالفتح در پاسخ به دیگر پرسش «اعتماد» درباره احتمال ازسرگیری رویارویی به واسطه توقف مذاکرات تهران و واشنگتن و همچنین آرایش نظامی منطقه گفت: شرایط کنونی ممکن است چند اتفاق به‌صورت همزمان رخ دهد اما هیچ یک منافاتی با یکدیگر ندارند. به باور این کارشناس مسائل سیاست خارجی در این میان دو روایت وجود دارد؛ روایت غالب این است که امریکایی‌ها در حال تقویت حضور نظامی خود هستند و گزارش‌های مختلفی نیز در این رابطه منتشر شده است؛ از حضور ناوها گرفته تا هواپیماها و سایر تجهیزات نظامی. با این حال، روایت دیگری نیز وجود دارد که اگرچه روایت غالب نیست، اما شنیده می‌شود و براساس آن، امریکایی‌ها در شرایطی که اکنون در حال صحبت هستیم، اتفاقا در حال دور کردن بخشی از نیروهای خود از ایران هستند. اگر این روایت درست باشد، می‌تواند نشانه‌ای از کاهش تنش باشد. ابوالفتح در ادامه این گفت‌وگو خاطرنشان کرد: اما اینکه آیا عقب کشیدن بخشی از نیروها، جزیی از یک راهبرد کلان‌تر است که امریکا برای اقدام نظامی به آن نیاز دارد؛ به این معنا که بخشی از دارایی‌های نظامی خود را از ایران دور کند تا با دست بازتری به ایران حمله کند یا اینکه واقعا قصد دارد فعلا عملیات نظامی را با تاخیر انجام دهد، نمی‌دانم. من کارشناس حوزه نظامی نیستم و نمی‌توانم بگویم که آرایش نظامی امریکا در حال حاضر، بیانگر قریب‌الوقوع بودن جنگ است یا خیر. به گفته این کارشناس مسائل امریکا، با این حال، اینکه جنگ بعدی یا یک عملیات جنگی پرشدت علیه ایران رخ دهد، تقریبا مانند همان ضرب‌المثل است که «دیر و زود دارد، اما سوخت و سوز ندارد.» ممکن است این اتفاق یک هفته دیگر رخ دهد و ممکن است دو یا سه ماه دیگر به تعویق بیفتند، اما اگر توافق موردنظر امریکا حاصل نشود، به نظر می‌رسد واشنگتن بار دیگر برای یک جنگ پرشدت تلاش خواهد کرد. همان‌طور که امریکا تاکنون دو بار برای چنین جنگی تلاش کرده است، برای سومین‌بار نیز تلاش خواهد کرد و حتی ممکن است این تلاش را برای بار چهارم و پنجم نیز ادامه دهد. این کارشناس مسائل بین‌الملل در ادامه و با اشاره به تحلیل‌ها از تلاش واشنگتن برای ارعاب ایران از طریق تغییر آرایش نظامی منطقه یادآور شد: در این زمینه باید متغیر زمان را مدنظر قرار داد. اگر مقطع زمانی گذشته را درنظر بگیریم و پایان جنگ کم‌شدت و تحولات مربوط به تنگه هرمز را مبنا قرار دهیم، می‌توان گفت از تیرماه به بعد امریکایی‌ها در حال اعمال قدرت و نمایش قدرت هستند. هدف آنها این است که ایران مرعوب شود و از مواضع خود عقب‌نشینی کند؛ با این حال، تاکنون تهران از مواضع خود عقب‌نشینی نکرده است. اگر ایران از مواضع خود کوتاه نیاید، اعمال قدرت به احتمال قریب به یقین رخ خواهد داد. بنابراین، ارزیابی این موضوع تا حد زیادی به این بستگی دارد که چه مقطع زمانی را مبنا قرار دهیم.
اهرم‌های ایران برای مقابله با فشار امریکا
ابوالفتح در ادامه و در رابطه با اهرم‌های فعال ایران درقبال تشدید فشارها ازسوی ایالات‌متحده در زمین، دریا و هوا، به «اعتماد» گفت: قطعا ایران در مقابل تحریم‌ها و فشارهای امریکا بدون ابزار نیست. در همین رابطه، افزایش قیمت جهانی نفت، شرایط تنگه هرمز، وقوع احتمالی بحران در باب‌المندب و اساسا آشوب‌هایی که در منطقه غرب آسیا وجود دارد، همگی ابزارهایی هستند که می‌توان از آنها به عنوان اهرم‌های ایران یاد کرد. ازسوی دیگر، جهان نیز به‌شدت تحت فشار است. بنابراین، اینکه ایران تا این حد در حال مقاومت است، خود نشان می‌دهد که ابزارهایی دراختیار دارد. به باور این کارشناس مسائل سیاست خارجی، امریکایی‌ها پیش‌تر ادعا می‌کردند که با اعمال محاصره دریایی، مخازن نفت ایران ظرف سه روز منفجر می‌شوند. اکنون شاهد هستیم که چند ماه گذشته و چنین اتفاقی رخ نداده است. اینکه مسوولان چه اقداماتی انجام داده‌اند که این اتفاق رخ نداده، بحثی جداگانه می‌طلبد.
به گفته ابوالفتح، درست است که دلار به نزدیکی ۳۰۰ هزار تومان رسیده و نارضایتی وجود دارد، اما آشوب‌های خیابانی رخ نداده است. مجموعه این تحولات نشان می‌دهد که ایران حتما ابزارهای زیادی دراختیار دارد. براساس گزارش‌هایی ادعایی حتی پهپادهای ایرانی وارد خاک بریتانیا شده‌اند. حال نیز بخشی از این اقدام شوآف است و بخشی نیز نمایش قدرت محسوب می‌شود و اینکه استفاده از این ابزارها درست است یا نه، بحث دیگری است. اما اینکه آیا چنین اقداماتی باعث می‌شود امریکایی‌ها دیگر به ما حمله نکنند، محل مناقشه است.
امریکا در مسیر جنگ زمینی؟
این تحلیلگر مسائل امریکا در پاسخ به دیگر پرسش «اعتماد» پیرامون گمانه‌زنی‌های ادعایی درباره احتمال تهاجم زمینی ازسوی واشنگتن گفت: توجه داشته باشید که اگر قرار باشد تجاوزی هوایی علیه کشورمان انجام شود، باید هواپیما به جبهه نزدیک شود. در چنین شرایطی، امکانات هوایی شامل جنگنده، سوخت‌رسان‌ها، رادارها، سامانه‌های دفاعی و سایر امکانات و تجهیزات مربوط به عملیات هوایی است و باید این مقدمات فراهم شود تا چنین اقدامی امکان تحقق پیدا کند. به باور ابوالفتح، در مورد عملیات دریایی نیز همین‌گونه است. نمی‌توان گفت قرار است عملیات دریایی انجام شود، اما هیچ نشانی از حضور کشتی یا ناو هواپیمابری وجود نداشته باشد. در مورد عملیات زمینی نیز همین قاعده صدق می‌کند. برای انجام عملیات زمینی، باید در پشت مرزهای ایران یا یک کشور آن‌سوتر، پادگان و پایگاه ایجاد شود، حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ یا حتی ۲۰۰ هزار نیرو مستقر شوند، تانک، نفربر و تجهیزات نظامی منتقل شود و برای این تعداد نیرو نیز تدارکات، غذا و آب فراهم و انبار شود. مجموعه این اقدامات و تحرکات، نشانه‌هایی هستند که می‌توانند از در پیش بودن یک عملیات زمینی حکایت داشته باشند. این کارشناس مسائل سیاست خارجی در ادامه تاکید کرد: بنابراین در حال حاضر هیچ نشانه‌ای از اینکه امریکا با هدف انجام عملیات زمینی در حال استقرار نظامی باشد، وجود ندارد. به عبارتی، اتفاقا امریکا در حال کاهش نیروهای خود است؛ نیروهای این کشور عراق را ترک کردند و به نوعی از پادگان‌های اطراف ایران نیز نیروهایی در حال خارج شدن هستند.
از این رو، اگر قرار باشد حمله زمینی انجام شود، باید از یک نقطه مشخص صورت بگیرد و نمی‌توان همه نیروها را یک‌باره وارد عملیات کرد. در حال حاضر هیچ نشانه‌ای از چنین آمادگی‌ای وجود ندارد. به گفته این تحلیلگر مسائل امریکا، با این حال فعلا احتمال عملیات هوایی و دریایی وجود دارد و ممکن است بعدها این عملیات به عملیات زمینی تبدیل شود، اما عملیات زمینی نشانه‌های مشخصی دارد. کسانی که دایما تحرکات نظامی را رصد و پایش می‌کنند، از ماه‌ها قبل می‌توانند تشخیص دهند که قرار است مثلا در یک بازه زمانی مشخص، عملیات زمینی آغاز شود یا خیر. در شرایط فعلی، چنین نشانه‌ای وجود ندارد. به باور ابوالفتح، البته ممکن است عملیات تکاوری یا عملیات نیروهای ویژه امریکا انجام شود؛ برای مثال، نیروهای ویژه می‌توانند برای انجام یک عملیات با هدفی مشخص، مانند همان عملیاتی که در جنگ چهل‌روزه برای نجات یک سرباز یا خلبان انجام شد، وارد کشور شوند و با نیروهای محدود، عملیات را انجام داده و به سرعت از منطقه خارج شوند. چنین احتمالی وجود دارد. اما آن چیزی که تصور می‌کنیم، یعنی یک لشکرکشی گسترده و مشابه آنچه امریکا در عراق یا افغانستان انجام داد، در حال حاضر نشانه‌ای ندارد.
انتخابات کنگره، ترامپ را متوقف نمی‌کند
این کارشناس مسائل امریکا در پاسخ به پرسش پایانی «اعتماد» درباره اثرگذاری یا عدم اثرگذاری گزاره انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره بر تصمیم‌گیری ترامپ در رابطه با ایران گفت: نکته‌ای وجود دارد که اتفاقا هیچ ربطی به جنگ ایران نیز ندارد و آن این است که به طور سنتی، در نخستین انتخابات میان‌دوره‌ای پس از تغییر دولت، حزب حاکم در انتخابات شکست می‌خورد. به این معنا که در سال ۲۰۲۴ جمهوری‌خواهان به عنوان حزب حاکم روی کار آمدند و در نخستین انتخاباتی که پس از آن برگزار می‌شود، یعنی انتخابات سال ۲۰۲۶، به طور سنتی حزب جمهوری‌خواه با شکست مواجه خواهد شد. به گفته ابوالفتح، البته اگر جمهوری‌خواهان اکثریت کنگره را دراختیار داشته باشند، ممکن است این اکثریت را از دست بدهند و ممکن است هم از دست ندهند. اما جنگ ایران و حمله به ایران، به دلیل اینکه بر زندگی روزمره مردم امریکا اثر منفی گذاشته و باعث افزایش قیمت نفت، بنزین و گازوییل در امریکا شده، نارضایتی ایجاد کرده و این موضوع نیز مزید بر علت برای شکست جمهوری‌خواهان شده است. این تحلیلگر مسائل امریکا در ادامه به «اعتماد» گفت: بنابراین اگر پیش از این فرض می‌کردیم دموکرات‌ها مثلا ۷۰درصد شانس پیروزی داشتند، این احتمال اکنون می‌تواند به ۹۰درصد افزایش یافته باشد. با این حال، باید درنظر داشته باشیم که چه جمهوری‌خواهان پیروز شوند و چه شکست بخورند، دولت تغییر نمی‌کند. بنابراین نتایج این انتخابات تاثیر معناداری بر تصمیم دولت ترامپ برای انجام یک حمله نظامی جدید نخواهد داشت. اگر دولت ترامپ تصمیم بگیرد به ایران حمله کند، چه کنگره دراختیار دموکرات‌ها باشد و چه جمهوری‌خواهان، این اقدام را انجام خواهد داد. کنگره آن‌قدر وزن و قدرت ندارد که بتواند مانع اقدام نظامی دولت امریکا شود. این نکته‌ای است که باید در تحلیل روند انتخابات امریکا و تاثیر آن بر تصمیمات دولت ترامپ در رابطه با ایران موردتوجه قرار گیرد.
