دنیای اقتصاد/متن پیش رو در دنیای اقتصاد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
همزمان با فشار مضاعف بر اقتصاد عراق در پی بسته شدن عملی تنگه هرمز و افت شدید صادرات نفت، این کشور ارزش پول ملی خود را در برابر دلار حدود ۱۳ درصد کاهش داد.
کسری غفوری| همزمان با فشار مضاعف بر اقتصاد عراق در پی بسته شدن عملی تنگه هرمز و افت شدید صادرات نفت، این کشور ارزش پول ملی خود را در برابر دلار حدود ۱۳ درصد کاهش داد.
وزارت دارایی عراق بامداد امروز چهارشنبه اعلام کرد که بانک مرکزی این کشور نرخ فروش دلار به عموم را ۱۵۲۰ دینار تعیین کرده است. این رقم پیش از این حدود ۱۳۲۰ دینار بود.
این نخستین افت ارزش پول ملی در میان کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس از زمان آغاز جنگ آمریکا علیه ایران به شمار می‌رود. بیشتر این کشورها ارز خود را به دلار میخکوب کرده‌اند. اقتصاد عراق که یکی از وابسته‌ترین اقتصادهای جهان به درآمدهای نفتی است، اکنون با بحران دست و پنجه نرم می‌کند.
این بحران پس از آن آغاز شد که ایران در واکنش به کارزار بمباران آمریکا و اسرائیل حمله به کشتی‌ها در تنگه هرمز را در دستور کار قرار داد. این آبراه اصلی‌ترین مسیر صادرات نفت عراق و سایر کشورهای عربی منطقه است و آن‌ها اکنون ناچار به کاهش محموله‌های خود شده‌اند.
برآوردهای بلومبرگ نشان می‌دهد که میانگین صادرات نفت خام عراق از ابتدای ماه مارس تنها حدود یک میلیون و ۲۵۰ هزار بشکه در روز بوده است. این رقم در سال ۲۰۲۵ نزدیک به سه میلیون و ۵۰۰ هزار بشکه بود.
شرکت دولتی بازاریابی نفت عراق موسوم به سومو ماه گذشته میلادی یعنی سپتامبر اعلام کرد که خسارت‌های این کشور از ابتدای درگیری‌ها تاکنون به حدود ۸۰ میلیارد دلار می‌رسد.
زیاد داوود اقتصاددان ارشد بازارهای نوظهور در بلومبرگ می‌گوید هر شوک نفتی در گذشته عراق را به دردسر انداخته است.
این اتفاق در سال‌های ۲۰۰۸ و ۲۰۱۴ و همچنین ۲۰۲۰ نیز رخ داد. به گفته او بسته شدن تنگه هرمز و خشک شدن درآمدهای نفتی در سال ۲۰۲۶نشان‌دهنده فصل تازه‌ای از این بحران است. بغداد باید بین پرداخت حقوق کارکنان بخش عمومی و دفاع از ارزش دینار یکی را انتخاب می‌کرد و در نهایت گزینه اول را برگزید.
بر اساس پیش‌بینی‌های صندوق بین‌المللی پول، اقتصاد ۲۶۵ میلیارد دلاری عراق احتمالاً در سال ۲۰۲۶ نزدیک به ۷ درصد کوچک‌تر خواهد شد. پیش‌بینی اقتصاددانان و دولت‌های منطقه نیز حاکی از آن است که اقتصاد دیگر کشورهای حاشیه خلیج فارس از جمله عربستان سعودی، کویت و قطر نیز با انقباض مواجه خواهد شد.
اگرچه صادرات عراق در دو ماه گذشته بهبود یافته است، اما همچنان پایین‌تر از سطوح پیش از جنگ قرار دارد.
سایه ترس بر شاهرگ انرژی جهان
از سوی دیگر بلومبرگ در گزارش جداگانه‌ای اعلام کرده است که همزمان با نزدیک شدن حجم محموله‌های نفتی عبوری از مهم‌ترین گذرگاه انرژی جهان به سطح پیش از جنگ، ایران بر سرعت حملات خود به نفتکش‌ها در تنگه هرمز افزوده است. سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا از ثبت ۹ حمله در این آبراه طی ماه جاری میلادی یعنی اکتبر خبر داده است.
این رقم نیمی از کل حملاتی است که این سازمان در سپتامبر برای کل منطقه تنگه هرمز و خلیج فارس گزارش کرده بود. ثبت چهار حمله تنها در دو روز پایانی ماه سپتامبر، نشان‌دهنده شتاب گرفتن اخیر این حوادث است.
در بیشتر روزهای جنگ، کشتی‌ها در تنگه هرمز با شدت و ضعف متفاوتی هدف قرار گرفته‌اند. موج‌های قبلی حملات سنگین به کاهش مقطعی محموله‌ها منجر شد، هرچند این افت معمولاً در روزهای بعد با افزایش حجم تردد جبران شده است. مقامات امنیت دریایی و مدیران شرکت‌های کشتیرانی می‌گویند هنوز مشخص نیست که آیا تشدید تنش‌های اخیر به معنای کاهش قطعی محموله‌های هرمز خواهد بود یا خیر.
تأثیر این اتفاق بر جریان انتقال دریایی گاز که آن هم در هفته‌های اخیر با افزایش اندکی همراه بوده، همچنان در هاله‌ای از ابهام است.
حجم انرژی عبوری از تنگه هرمز برای تعیین مسیر قیمت نفت و گاز بسیار حیاتی است و این موضوع به ویژه در آستانه فصل زمستان در نیمکره شمالی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. افزایش اخیر قیمت‌ها به این نگرانی دامن زده است که تداوم فشارهای تورمی می‌تواند به افزایش نرخ بهره در اقتصادهای بزرگ منجر شود.
در تلاش برای آرام کردن بازار، شماری از کشورهای مصرف‌کننده هفته گذشته برنامه‌هایی را برای آزادسازی میلیون‌ها بشکه از ذخایر استراتژیک خود اعلام کردند. همزمان دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری آمریکا در حال بررسی راه‌هایی برای مهار قیمت سوخت داخلی در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای است. هرگونه توقف یا کاهش در جریان عبور انرژی از هرمز، تنها به این خطرات می‌افزاید.
دیمیتریس مانیاتیس مدیرعامل شرکت مدیریت ریسک ماریسکس در یادداشتی نوشت که به نظر می‌رسد ایران به دنبال اعمال کنترل بیشتر بر تنگه هرمز از طریق یکی از تثبیت‌شده‌ترین ابزارهای فشار خود یعنی ایجاد ترس و عدم اطمینان است. او تاکید کرد که ایران نیازی به متوقف کردن همه کشتی‌ها ندارد، بلکه فقط باید صنعت دریانوردی را به این باور برساند که هر کشتی می‌تواند هدف بعدی باشد. بیشتر نفتکش‌هایی که از هرمز عبور می‌کنند از کریدوری نزدیک به سواحل عمان بهره می‌برند. این کشتی‌ها عموماً با سیگنال‌های دیجیتال خاموش در حال تردد هستند و همین مسئله باعث شده تا معامله‌گران و تحلیلگران برای درک دقیق میزان عرضه، به بررسی تصاویر ماهواره‌ای و داده‌های کشتیرانی متوسل شوند.
جریان عبور نفت از این آبراه از آغاز تابستان به طور پیوسته افزایش یافته است و برخی از بانک‌های وال‌استریت هفته گذشته اعلام کردند که محموله‌ها به سطوح پیش از جنگ نزدیک شده‌اند. معامله‌گران ارشد کالا در نشست اطلاعات انرژی در لندن عنوان کردند که جریان صادرات خاورمیانه در حدود ۸۰ درصد سطح پیش از آغاز درگیری‌ها قرار دارد.
صادرات گاز طبیعی مایع از زمان آغاز جنگ با محدودیت‌های بیشتری روبه‌رو بوده است، اما این محموله‌ها نیز پیش از حملات اخیر با شیب ملایمی افزایش یافته بودند. روند افزایشی در بخش گاز کندتر از نفت بود که این موضوع نشان‌دهنده وابستگی حمل‌ونقل گاز طبیعی مایع به ناوگان بسیار کوچک‌تری از حامل‌های تخصصی و برودتی است. دور تازه حملات همچنین به افزایش مجدد نرخ کرایه حمل کالا منجر شده است. بر اساس داده‌های بورس بالتیک در لندن، هزینه حمل نفت از داخل خلیج فارس به چین روز دوشنبه ۵ اکتبر (۱۳ مهر) به رکورد یک میلیون و ۳۰۰ هزار دلار در روز رسید. این نرخ در سال ۲۰۲۵ به طور متوسط نزدیک به ۶۰ هزار دلار در روز بود، اما با کاهش تعداد مالکان کشتی‌های مایل به عبور از هرمز، این رقم به شدت افزایش یافته است.
