اکو ایران/متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
تحلیلگران معتقدند ترامپ عملکرد خوب در انتخابات را به منزله تأییدی بر حملات مجدد تلقی خواهد کرد، اما شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات نیز به همان اندازه می‌تواند او را به حمله دوباره به ایران ترغیب کند؛ چرا که او محاسبه خواهد کرد در آن مقطع چیز زیادی برای از دست دادن ندارد.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، اعلام کرده که قصد ندارد تا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای ماه نوامبر دوباره به ایران حمله کند؛ این در حالی است که چندین رسانه آمریکایی گزارش داده‌اند پنتاگون برنامه‌هایی برای آغاز مجدد حملات پیش از آن رأی‌گیری تدوین کرده است.
ترامپ در گذشته نیز به منحرف کردن افکار عمومی در این زمینه متهم شده است. ایالات متحده نخستین حملات خود به ایران را در ۲۸ فوریه آغاز کرد؛ یعنی زمانی که مذاکرات با ایران در جریان بود و ترامپ تنها یک روز پیش از آن گفته بود که هنوز تصمیمی نگرفته است. یک سال پیش از آن نیز، ایالات متحده در اواخر جنگ ۱۲ روزه اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵ به ایران حمله کرد، آن هم در شرایطی که ترامپ گفته بود تصمیم خود درباره حملات را «ظرف دو هفته» اعلام خواهد کرد.
به نوشته الجزیره، با این حال، حمله به ایران پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای برای دولت او عملی پرریسک محسوب می‌شود، چرا که این جنگ همچنان در میان مردم آمریکا بسیار نامحبوب است. از سرگیری جنگ پس از انتخابات ممکن است تأثیر منفی کمتری بر ترامپ داشته باشد، چرا که او به هر حال واجد شرایط نامزدی برای دوره‌ای دیگر از ریاست‌جمهوری آمریکا نیست.
رسانه‌های آمریکایی چه گزارش داده‌اند و ترامپ چه گفته است؟
طی روزهای اخیر، روزنامه‌های نیویورک تایمز، وال استریت ژورنال و سایر نشریات به نقل از مقامات ناشناس گزارش داده‌اند که پنتاگون در صورت دریافت مجوز، برنامه‌هایی برای حمله به ایران پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای تدوین کرده است. روز چهارشنبه، اکسیوس به نقل از مقامات آمریکایی و اسرائیلی گزارش داد که پنتاگون به فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) دستور داده تا برای عملیات‌های رزمی بزرگ و قریب‌الوقوع آماده شود. نشریه آتلانتیک نیز گزارش مشابهی منتشر کرد.
ترامپ روز پنجشنبه در پلتفرم رسانه‌ای خود، تروث سوشال، نوشت که پیش از ۳ نوامبر — زمان برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا — دستور ازسرگیری حملات به ایران را صادر نخواهد کرد. او گفت: «می‌خواهم برای همه روشن کنم که اگرچه ایران در وضعیت بسیار بدی قرار دارد... ما در هیچ زمانی پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای که قرار است در ۳ نوامبر در ایالات متحده برگزار شود، به ایران حمله نخواهیم کرد.» رئیس‌جمهور آمریکا افزود که ایالات متحده در حال حاضر «مذاکرات سازنده‌ای» با طرف ایرانی است و هیچ اشاره‌ای به تدارک برای عملیات نظامی احتمالی نکرد و جزئیات بیشتری نیز درباره وضعیت مذاکرات ارائه نداد.
قمار انتخاباتی روی جنگ؛ آیا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای جنگ از سر گرفته می‌شود؟
تحلیلگران معتقدند به تعویق انداختن حملات تا پس از انتخابات، می‌تواند به‌طور بالقوه نامزدهای جمهوری‌خواه را از واکنش منفی رأی‌دهندگان مصون نگه دارد. اگرچه تحلیلگران معتقدند که ترامپ عملکرد خوب در انتخابات را به منزله تأییدی بر حملات مجدد تلقی خواهد کرد، اما شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات نیز به همان اندازه می‌تواند او را به حمله دوباره به ایران ترغیب کند؛ چرا که او محاسبه خواهد کرد در آن مقطع چیز زیادی برای از دست دادن ندارد.
در هفته‌های اخیر، هم‌زمان با طولانی شدن مذاکرات با ایران، رئیس‌جمهور آمریکا تهدید کرده که پس از انتخابات، به جنگ با توسل به زور «پایان خواهد داد». او در ماه سپتامبر در گردهمایی جمهوری‌خواهان، ایران را به تلاش برای تأثیرگذاری بر نتیجه انتخابات میان‌دوره‌ای متهم کرد و گفت که این مناقشه «بلافاصله پس از انتخابات پایان خواهد یافت». او همچنین دو هفته پیش در مصاحبه‌ای با مجله تایم اظهار داشت که تشدید بمباران‌ها علیه ایران پس از انتخابات «امکان‌پذیر» است. به گفته تحلیلگران، اظهارات او با هدف آرام کردن رأی‌دهندگان و در عین حال هشدار به ایران درباره احتمال اقدام خصمانه پس از رأی‌گیری بیان شده است.
هفته گذشته، ارتش آمریکا در بحبوحه تهدیدهای ترامپ مبنی بر حملات جدید، حدود ۷۰۰۰ ملوان و ۲۰۰۰ تفنگدار دریایی را با چندین کشتی به سمت خاورمیانه اعزام کرد. این ناوگان شامل ناوگروه ضربت هواپیمابر یو‌اس‌اس تئودور روزولت بود. این اقدام، شمار نیروهای آمریکایی در منطقه را به ۲۰ هزار نفر، به همراه صدها فروند هواپیما و دست‌کم سه گروه ضربت ناو هواپیمابر، افزایش می‌دهد. در گذشته، افزایش حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه و منطقه کارائیب، متعاقباً به اقدام نظامی منجر شده است.
آیا تهدیدات ترامپ غافلگیرکننده است؟
در این شرایط، المانیتور نوشت، بسیاری از منتقدان ترامپ، دیپلماسی و فشار نظامی را در برخورد با ایران، اموری متناقض یا نشانه‌ای از فقدان استراتژی از جانب او می‌دانند؛ اما در واقعیت، این دو موضوع برای او جدایی‌ناپذیرند. او معتقدست مذاکرات زمانی بیشترین شانس موفقیت را دارند که هم مشوق‌ها و هم پیامدها روشن باشند.
ترامپ این هفته با اعلام اینکه ایالات متحده پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای ۳ نوامبر به ایران حمله نخواهد کرد و «گفتگوهای سازنده‌ای» در جریان است، تلاش کرد به گمانه‌زنی‌ها پایان دهد. پیام او نه به دلیل کنار گذاشتن فشار، بلکه به این خاطر حائز اهمیت بود که در ظاهر قاطعیت و خویشتنداری را با فرصتی تازه برای دیپلماسی همراه کرد. این پیام توسط جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، تقویت شد؛ او به رویترز گفت که ایران باید کاهشی «معنادار» در ظرفیت غنی‌سازی خود ایجاد کند و تولید اورانیوم با غنای بالا را — که اکنون به سطح ۶۰ درصد و نزدیک به درجه تسلیحاتی رسیده است — متوقف سازد.
واشنگتن اخیراً پیشنهادی از سوی ایران را که در جریان مجمع عمومی سازمان ملل مطرح شده بود، رد کرد؛ پیشنهادی که بازگشایی تنگه هرمز و ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای را به لغو تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده و پایان محدودیت‌های صادرات نفت ایران مشروط می‌کرد. از نگاه واشنگتن، آن پیشنهاد بازتاب‌دهنده رویکردی در مذاکره بود که به‌طور فزاینده‌ای با واقعیت‌های میدانی فاصله داشت. ایالات متحده معتقدست با وجود اخلال‌های مداوم مورد حمایت ایران در کشتیرانی، همچنان دست بالا را در خلیج فارس دارد. مهم‌تر اینکه، ترامپ به هدف اصلی اولیه خود در موضوع اتمی بازگشته است.
به همین دلیل است که تداوم تهدید به استفاده از نیروی نظامی نباید کسی را غافلگیر کند. از نگاه واشنگتن، دیپلماسی مؤثر با ایران همواره به اهرم فشار وابسته بوده است. تحریم‌های اقتصادی، محدودیت‌های اعمال‌شده بر بخش‌های بانکی و انرژی ایران، و کارزار گسترده‌تر فشارهای نظامی و اقتصادی، تهران را به‌شدت تحت فشار قرار داده است.
در شرایطی که هنوز پیروز میدان مشخص نیست، ایران همچنان مقاومت می‌کند. تهران همچنان به دنبال یافتن اهرم‌های فشار برای خود است؛ از جمله تشویق حوثی‌ها به تشدید تنش‌ها، به این امید که ایالات متحده را بیش‌ازپیش درگیر مناقشات منطقه‌ای کند. دولت ترامپ در حال حاضر با راهبردی محتاطانه واکنش نشان داده است؛ بدین معنا که ضمن حمایت از عملیات نظامی عربستان سعودی در یمن، کانال‌های دیپلماتیک خود را با حوثی‌ها نیز حفظ کرده است. نتیجه این رویکرد، اعمال فشار بدون ارتکاب خطای راهبردی (یا زیاده‌روی در اقدامات استراتژیک) بوده است.
فرمان غافلگیرکننده به تل‌آویو
با این همه، بن کاسپیت، گزارش‌گر المانیتور، در گزارشی دیگر نوشته تشکیلات نظامی اسرائیل نگران آن است که تصمیم مهم دونالد ترامپ، در قبال ایران پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای ۳ نوامبر، امنیت این رژیم را به خطر بیندازد.
بر اساس این گزارش، یک احتمال این است که ترامپ تصمیم به ازسرگیری جنگ علیه ایران بگیرد؛ اقدامی که ظاهراً مورد استقبال بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، قرار خواهد گرفت، اما می‌تواند انتخابات اسرائیل را که برای ۲۷ اکتبر برنامه‌ریزی شده، به مخاطره بیندازد. احتمال دیگر این است که ترامپ به دنبال توافقی سریع با تهران باشد و شرایطی را بپذیرد که مقامات اسرائیلی آن را برای مهار مؤثر برنامه هسته‌ای ایران بسیار ضعیف می‌دانند.
واشنگتن هفته گذشته دستورات جدی به اسرائیل ابلاغ کرد تا برای احتمال حملات مجدد به ایران آماده شود. مقامات اسرائیلی به المانیتور گفتند که این دستور غافلگیرکننده بوده است. زمان‌بندی این دستور با گزارشی که روز چهارشنبه در نشریه آتلانتیک منتشر شد، همخوانی دارد؛ گزارشی حاکی از آنکه دونالد ترامپ از پنتاگون خواسته بود گزینه‌هایی برای حمله به اهداف ایرانی پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای ۳ نوامبر تدوین کند. با این حال، گزارش روز پنجشنبه نیویورک تایمز حکایت از آن داشت که ترامپ تمایلی به ازسرگیری خصومت‌ها نداشته است. او در ماه‌های اخیر، علی‌رغم اینکه خود خواستار طرح‌ریزی عملیات علیه ایران یا حوثی‌ها شده بود، پنج طرح پیشنهادی برای این کار را رد کرده است.
آیا نتانیاهو در حال اوج‌گیری است؟
به گفته مقامات اسرائیلی، دستور غیرمعمول واشنگتن برای آمادگی جهت حمله احتمالی به ایران، چنان آن‌ها را غافلگیر کرد که صحت آن را دوباره بررسی کردند. با این حال، برای نتانیاهو، این دستور می‌تواند خبری خوشایند در آستانه انتخابات ۲۷ اکتبر اسرائیل باشد.
نظرسنجی‌های دو هفته اخیر نشان می‌دهد که نتانیاهو فاصله خود را با رقیب اصلی‌اش، گادی آیزنکوت (فرمانده پیشین ارتش و رهبر حزب یاشار)، کاهش داده است. اکنون بلوک احزاب متحد نتانیاهو شانه‌به‌شانه جناح مخالف پیش می‌رود. در نظرسنجی‌ای که روز جمعه توسط روزنامه معاریو منتشر شد، حزب یاشار به رهبری آیزنکوت ۲۱ کرسی و حزب لیکود به رهبری نتانیاهو ۲۰ کرسی در کنست (پارلمان اسرائیل) کسب می‌کند.
در حال حاضر، به نظر می‌رسد زمان به نفع نتانیاهو در حرکت است، چرا که توجه عمومی از ناکامی‌های پیرامون حملات ۷ اکتبر به سمت تهدیدهای امنیتی کنونی معطوف شده است. حمله‌ای تازه به ایران می‌تواند به او کمک کند تا با بهره‌گیری از اثر «همبستگی ملی در زمان بحران» (یا اتحاد حول پرچم) پیش بیفتد، یا منجر به تعویق انتخابات شود و دوران تصدی او را به عنوان با‌سابقه‌ترین نخست‌وزیر اسرائیل تمدید کند. برای مثال، حمایت از نتانیاهو پس از عملیات «سپر و پیکان» در غزه در مه ۲۰۲۳ و عملیات علیه ایران در ژوئیه ۲۰۲۵ افزایش یافت.
افراد نزدیک به نتانیاهو می‌گویند که او در روزهای اخیر کارزار انتخاباتی خود را بر مسائل امنیتی، از جمله بازدید از تأسیسات نظامی، متمرکز کرده است. او روز یکشنبه از یک پایگاه نیروی دریایی در شهر ساحلی اشدود بازدید کرد. هفته پیش از آن نیز از پایگاه هوایی «تل نوف» دیدن کرده بود. به گفته یک منبع نزدیک به نتانیاهو: «نتانیاهو می‌داند که نمی‌تواند اکنون، در آستانه انتخابات [اسرائیل]، جنگی را آغاز کند مگر اینکه چاره دیگری نباشد. اما تنش امنیتی به نفع اوست. صحبت از حمله دیگر به ایران نیز همین‌طور؛ و اگر آمریکایی‌ها ابتکار عمل را به دست بگیرند و آن را آغاز کنند، [او] قطعاً استقبال خواهد کرد».
سردرگمی در تل‌آویو؛ انتخابات زیر سایه موشک‌های بالستیک؟
بیانیه ترامپ در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» مبنی بر اینکه پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای هیچ حمله آمریکایی صورت نخواهد گرفت، بر سردرگمی‌ها در اسرائیل افزود. یک منبع نظامی به المانیتور تأیید کرد که سپهبد ایال زمیر، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، طی هفته گذشته گفتگوهای متعددی با همتایان آمریکایی خود داشته است. به گفته این منبع، زمیر در جریان آن گفتگوها پیامدهای حمله مجدد به ایران را برای انتخابات پیش‌روی اسرائیل تشریح کرد. به گفته این منبع نظامی: «حتی اگر اسرائیل در حمله مشارکت نکند، احتمالاً ایران به اسرائیل حمله خواهد کرد. برگزاری انتخابات در حالی که موشک‌های بالستیک بر سر شما می‌بارند، غیرممکن خواهد بود».
برخی منابع دیپلماتیک اسرائیلی گمانه‌زنی می‌کنند که ترامپ پس از شنیدن این ارزیابی، دچار تردید شده و عقب‌نشینی کرده است. برخی دیگر بر این باورند که او به دلایل سیاسی نظرش را تغییر داده است. نظرسنجی مشترک رویترز و ایپسوس که روز پنجشنبه منتشر شد، نشان داد که تنها ۳۲ درصد از آمریکایی‌ها عملکرد ترامپ در دوران ریاست‌جمهوری را تأیید می‌کنند.
این مقام ارشد دیپلماتیک اسرائیلی اذعان کرد: «ما هرگز تا این حد درباره نیات ایالات متحده سردرگم نبوده‌ایم. ما تنها از طریق گزارش‌های رسانه‌ای یا توییت‌های ترامپ از برخی مسائل باخبر می‌شویم». این مقام رسمی خاطرنشان کرد که علی‌رغم اظهارات ترامپ، ایالات متحده در حال بازسازی حضور نظامی خود در منطقه است؛ امری که نشان می‌دهد این کشور برای تشدید احتمالی تنش‌ها آماده می‌شود. این مقام با تأکید بر ابهام موجود پیرامون نیات واشنگتن گفت: «قرار است به‌زودی سومین ناو هواپیمابر وارد منطقه شود و تقریباً در هر نقطه‌ای از منطقه، می‌توان حضور نظامی مجدد آمریکا را احساس کرد».
هراس از سناریوی معکوس و تلاش برای حفظ سهمی در میز مذاکره
در حالی که تشکیلات نظامی اسرائیل نگران آن است که ایران پیش از انتخابات ۲۷ اکتبر دست به اقدام تلافی‌جویانه علیه اسرائیل بزند، از سناریوی معکوس نیز هراس دارد: اینکه دولت ترامپ ممکن است با شتاب به توافقی با تهران دست یابد و امتیازاتی بدهد که برای اسرائیل غیرقابل‌قبول باشد.
منابع سیاسی اسرائیل به المانیتور گفتند که نگرانند ایالات متحده ممکن است ضمن دادن امتیازاتی در خصوص برنامه هسته‌ای تهران، با پایان دادن به مناقشه با ایران موافقت کند. این نگرانی‌ها پس از آن شدت گرفت که ترامپ اعلام کرد آمریکا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای ۳ نوامبر به ایران حمله نخواهد کرد؛ موضوعی که این گمانه را تقویت کرد که او ممکن است برای دستیابی به توافق پیش از انتخابات عجله کند. به گفته یک مقام ارشد امنیتی اسرائیل: «ما در تلاشیم تا بر آنچه در جریان است، تأثیر بگذاریم.» این منبع گزارش روز پنجشنبه «سیمور هرش»، روزنامه‌نگار، را تأیید کرد مبنی بر اینکه اسرائیل سندی را آماده کرده که در آن خواسته‌ها و محدودیت‌های مدنظرش برای اعمال بر ایران در هرگونه توافق احتمالی، تشریح شده است.
اسرائیل به‌ویژه نگران چیزی است که آن را تعدیل مطالبات هسته‌ای واشنگتن می‌داند. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، روز پنجشنبه در مصاحبه‌ای با رویترز گفت که ایران برای برآورده کردن خواسته‌های آمریکا و پایان دادن به مناقشه، باید کاهش «معناداری» در ظرفیت غنی‌سازی اورانیوم خود ایجاد کند. این مقام ارشد امنیتی اسرائیل گفت: «آمریکایی‌ها به‌تدریج از ادبیاتِ "برچیدن کامل توانمندی غنی‌سازی و خارج کردن تمام اورانیوم غنی‌سازی‌شده از ایران" به سمت ادبیاتِ "کاهش قابل‌توجه توانمندی غنی‌سازی و رقیق‌سازی مواد غنی‌سازی‌شده موجود در ایران" حرکت می‌کنند.»
به گفته این مقام: «ترامپ نیز به نوبه خود طی روزهای اخیر گفته است که مذاکرات با ایران در جریان است. این موضوع ما را نگران می‌کند و از همین رو، ما به‌صراحت اعلام می‌کنیم که رفع تهدید هسته‌ای ایران تنها در صورتی قابل‌تأیید خواهد بود که ایران به‌طور کامل عاری از هرگونه فعالیت غنی‌سازی و هرگونه مواد غنی‌سازی‌شده باشد». این مقام ارشد امنیتی اسرائیل افزود که اسرائیل می‌خواهد از کنار گذاشته شدن از مذاکرات — نظیر آنچه در جریان گفتگوهای واشنگتن و تهران در دوران دولت اوباما رخ داد و به «برنامه جامع اقدام مشترک» (برجام) در سال ۲۰۱۵ انجامید — جلوگیری کند. این مقام گفت: «در آن زمان، اسرائیل هیچ‌گونه تأثیری بر مذاکرات نداشت و ما ناچار بودیم خودمان دریابیم که در اتاق مذاکره چه می‌گذرد؛ اما امروز تلاش می‌کنیم پیش از آنکه خیلی دیر شود، اعمال نفوذ کنیم».
