فرهیختگان/متن پیش رو در فرهیختگان منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
علی ملکی| نهم اسفندماه سال گذشته، آمریکا و رژیم‌صهیونیستی با تصور سرنگونی جمهوری اسلامی تجاوز نظامی به خاک ایران را آغاز کردند. تصور آن‌ها این بود بااین ائتلاف، دو یا سه روزه کار تمام خواهد شد و از این رو نیز این تهاجم را بدون مشارکت مستقیم سایر شرکا آغاز کردند. پاسخ سریع موشکی ایران و به درازا کشیده شدن جنگ و عدم مشارکت مستقیم متحدان آمریکا، ترامپ را چنان آشفته کرد که برای متحدین غربی‌اش، خط و نشان کشید. با این حال آن‌ها که از تبعات ورود مستقیم به جنگ هراس داشتند، دور ایستادند و تحقیر ابرقدرت! جهان را نظاره کردند. تقریباً 8 ماه از آن روز گذشته و واشنگتن در باتلاقی گیر افتاده که به دست خود آن را ساخته است. تنگه هرمز بسته است و آمریکا هیچ ابزاری برای تغییر معادله ندارد جز اینکه تلاش کند تا پای دیگران را نیز به این میدان بازکند. نشانه روشن این ناتوانی، سخنرانی مارک روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا در یونان است. او در این سخنرانی تلاش داشت ایران را تهدیدی در برابر تمدن غرب به تصویر بکشد و خطاب به آن‌ها بگوید که چه نشسته‌اید که اگر کمی دیر اقدام کنید، کار تمام است. روبیو برای ساخت این تصویر تهدید‌آمیز از ایران، به لشکرکشی 2500 سال قبل یکی از پادشاهان ایرانی به یونان، چنگ انداخت. او روز هفتم اکتبر ۲۰۲۶ در یک سخنرانی‌اش در یونان، از ورود سپاه خشایارشا به آتن، آتش‌گرفتن زیارتگاه‌ها و مقاومت گروهی از مدافعان آکروپولیس گفت. روبیو آن را به داستان تمدن غرب پیوند زد و تلاش کرد تصویری بسازد که بر اساس آن، یونان باستان نیای تمدن غرب باشد و ایران نیز دشمن تاریخی این تمدن. حال آنکه تاریخ‌دانان تمدن یونان را عملاً از‌بین‌رفته می‌دانند و در مقابل معتقدند آمریکا و اسرائیل با حمله به ایران نه‌تنها به اهدافشان نرسیدند که باعث شدند «تمدن ایران» بار دیگر به افکار عمومی جهان یادآوری شود.
مهم‌تر از همه، مواجهه اپوزیسیون خودآریایی‌پندار با سخنان ضدتمدنی روبیو بود؛ هیچ. در رأس آن‌ها جریان پهلوی است که تا پیش‌ازاین برای همراهی‌کردن در جنایت و پاک‌کردن ننگ خیانت به کشور، مدعی بودند آمریکا و رژیم‌صهیونیستی با جمهوری اسلامی ایران دشمن هستند و نزاع و تقابلی با ایران ندارند؛ اما اکنون این جماعت که همیشه خود را داعیه‌دار زبان «پارسی» و هویت «آریایی» می‌دانست و خود را «نسل شیک پاسارگادی» معرفی می‌کردند، در برابر حملات روبیوی کوبایی و ترامپ آمریکایی که مجموع عمر کشور‌هایشان حداقل 2 هزار سال از بسیاری از آثار باستانی ایران کمتر است، روزه سکوت گرفته‌اند. در میان این وطن‌فروشان، حتی بودند فرقه عجیبی که نه‌تنها خودشان نسبت به حمله علیه تاریخ خود منفعلانه عمل کردند، بلکه به کسانی که به اظهارات روبیو واکنش نشان دادند، حمله کردند.
این همان عقده ایران است
آش بی‌وطنی پهلوی‌پرست‌ها آن‌قدر شور شد که صدای برخی از چهره‌های خودشان هم درآمد. یکی از حساب‌های پرمخاطب سلطنت‌طلب با عنوان «صبا بختیاری» که بالاخره گوشه‌ای از چشمش نسبت به واقعیت نگاه آمریکا به ایران بازشده، نوشت: «آمریکایی‌ها وقتی می‌خواستند مردم ایران را فریب دهند، گفتند حساب مردم از رژیم جداست؛ وعده دادند «کمک در راه است» و هدفشان سرنگونی رژیم است. اما به‌جای آنکه سران رژیم و عوامل سرکوب را هدف قرار دهند، زیرساخت‌های حیاتی کشور را هدف گرفتند و تمدن بزرگ ایران را به نابودی تهدید کردند.» او نوشت آمریکایی‌ها حالا که می‌خواهند افکار عمومی جهان را فریب دهند، ناگهان ملت ایران را در کنار جمهوری اسلامی می‌نشانند و با توسل به جنگ‌های تاریخی، ایرانیان را از دیرباز «غارتگر و ویرانگر» معرفی می‌کنند: «مارکو روبیو چنان از لشکرکشی خشایارشا و ویرانی آکروپولیس می‌گوید که گویی خودشان در عصر حاضر، با ادعای دموکراسی و فریب کمک‌های بشردوستانه، به ملت و زیرساخت‌های حیاتی کشور ما حمله نکرده‌اند؛ گویی مدرسه و عروسی را به‌جای بمباران، گلباران کرده‌اند.» این کاربر همچنین درباره تاریخ خون‌بار خود ایالات متحده آمریکا نوشت: «سیاست‌مداری که از تمدن باستانی دیگران برای آمریکا هویت تاریخی می‌سازد و برای همین به تمدن بزرگ ایران و پادشاهان بزرگ ایرانی می‌تازد، نماینده کشوری است که تاریخ شکل‌گیری و گسترش آن با استعمار، تصرف سرزمین و سلب مالکیت از ملت‌های بومی گره خورده است.»
او افزود: «ناپسندتر آنکه دولتمرد آمریکایی از پدر و مادر مهاجر کوبا، چنان در جست‌وجوی تمدن برای جمهوری نوپای آمریکا در آن‌سوی اقیانوس‌ها هستند که برای دست‌وپا کردن هویتی تاریخی عاریه، به تمدن و تاریخ و شاهان سرافراز و پرافتخار ایران بتازند.» وی با اشاره به اینکه «این همان عقده ایران است» ادامه داد: عقده تمدنی که هزاران سال تاریخ دارد و برای اثبات اصالت خود، نیازی به شجره‌نامه‌سازی عاریه‌ای و تاریخ‌دزدی ندارد. این مهاجران تازه‌جمهور‌شده که اگر شجره‌نامه هر یک را دنبال کنید، سرانجام به نقطه‌ای از جغرافیای جهان می‌رسد که آمریکا نیست؛ امروز برای ساختن هویتی عاریه، به تاریخ و تمدن ملتی می‌تازند که هزاران سال پیش از تولد جمهوری نوپایشان، تاریخ‌ساز بوده است. او توضیح داد چه تناقض تلخی است که دولتمردان کشوری با ادعای مهد دموکراسی در عصر حاضر، با نیرنگ و فریب به نام کمک بشردوستانه اما در عمل به‌خاطر عقده تاریخی به خاک ما حمله می‌کنند. به بهانه جنگ با حکومت، زیرساخت‌های کشور را نابود می‌کنند و مردم بی‌گناه و کودکان را قربانی می‌کنند: «درد، ایران است، نه جمهوری اسلامی.»
کی از تاریخ درس می‌گیرید؟
تورج دریایی، مورخ مشهور ایرانی که با همین عنوان در شبکه‌های تروریستی از جمله اینترنشنال دیده می‌شود، نتوانست در برابر این موضوع سکوت کند. او در واکنش به اظهارات روبیو نوشت: «اگر اجازه بدهید، آقای روبیو: 1. در سال ۴۸۰ پیش از میلاد، خشایارشا آتن را به‌عنوان مجازات سوزاندن سارد، مرکز ساتراپی هخامنشیان در سال ۴۹۸ پیش از میلاد، به آتش کشید؛ اقدامی که یونانیان ایونیه انجام داده بودند. 2. در ۲۰۰ سال گذشته، این «غرب» بوده است -بریتانیا، روسیه و ایالات متحده- که به «شرق» حمله کرده، آن را غارت کرده و در آن حضور نظامی داشته است و درنهایت، موضوع تقابل شرق و غرب نبود.» دریایی همچنین معتقد است امپراتوری هخامنشی یک «امپراتوری جهانی» بوده که شمار زیادی از یونانی‌زبانان را در میان اتباع و نیرو‌های نظامی خود داشت؛ افرادی که در کنار هخامنشیان و علیه دولت‌شهر‌های یونانی می‌جنگیدند. دریایی بلافاصله پس از این اظهارنظر، با حمله لشکر سایبری ضدایرانی روبه‌رو شد.
دریایی پس از موج حملات علیه خود، در پستی جداگانه، نوشت: «نزدیک صد سال است که آمریکایی‌ها نزدیک به صد کشور حمله کرده‌اند و روی مردم بمب اتم و صد‌ها نوع بمب دیگر ریخته‌اند. رو به مردم آمریکای لاتین دیوار ساخته‌اند و بچه‌های مکزیکی را توی قفس نگه داشته‌اند. حالا آقای روبیوی کوبایی دم از تمدن «غرب و یونان» می‌زند.» او در نهایت واکنش به حملات اپوزیسیون وحشی علیه خود نوشت: «کی از تاریخ درس می‌گیرید؟»
درگیری 2هزار ساله؟ 2هزار سال پیش کجا بودید؟
علی افشاری، فعال اپوزیسیون نیز اظهارات روبیو را نشانه‌ای از فراتررفتن تقابل آمریکا و ایران از اختلاف بر سر پرونده هسته‌ای دانست و نوشت: «اظهارات روبیو در توجیه جنگ آمریکا، نشان داد تقابل دولت ترامپ با ایران صرفاً بر سر غنی‌سازی یا بمب اتم نیست؛ مسئله، پذیرش یا نفی موجودیت مستقل ایران است. جمهوری اسلامی، غنی‌سازی اورانیوم و برنامه هسته‌ای بهانه‌اند... دیگر حجت تمام شده است، هر فعال سیاسی و مدنی از این به بعد کماکان با پروژه دولت ترامپ و نیرو‌های نیابتی آن همکاری و حمایت عملی کند و یا دل به مقاصد شوم ایران‌ستیزانه آن‌ها ببندد، بیش از آنکه ایرانی باشد، اَنیرانی خواهد بود.»
این واکنش‌ها در شرایطی مطرح می‌شود که پیش‌تر نیز لیندسی گراهام، سناتور جمهوری‌خواه و از حامیان ترامپ با اشاره به شکست رومیان در نبرد حران مقابل اشکانیان، گفته بود: «من واقعاً باور دارم که ۲۰۲۶ می‌تواند سال پایان‌دادن به یک درگیری ۲۰۰۰ ساله باشد.» محمد منظرپور، سردبیر سابق بی‌بی‌سی فارسی نیز در واکنش به این رویکرد گراهام، با لحنی کنایه‌آمیز نوشت: «لیندسی گرام که حالا به دیدار ابلیس رفته، می‌گفت جنگ ما با ایران از زمان شکست کراسوس [در مقابل سورنا] آغاز شده؛ ما باید جنگ حرّان را برگردانیم و این دفعه ما پیروز شویم.»
مایکل تریسی، روزنامه‌نگار آمریکایی نیز در صفحه شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس با اشاره به مواضع استیو بنن، مشاور نزدیک ترامپ، نوشت: «استیو بنن خواستار جنگ تمام‌عیار علیه ایران شده است. او می‌گوید: رئیس‌جمهور ترامپ در این کار است. ما هم هستیم. او ادامه می‌دهد: می‌خواهیم دوباره آنچه را که اسکندر مقدونی ۲۳۰۰ سال پیش انجام داد، انجام دهیم.»
در کنار این واکنش‌ها، مجری شبکه صدای آمریکا نیز درباره سخنان روبیو در آکروپلیس گفته است: «آنچه در آکروپلیس شنیده می‌شود، فقط روایتی از گذشته نیست؛ تصویری از آینده است، آینده‌ای که واشنگتن برای غرب ترسیم می‌کند.»
نکاتی درباره جنگ‌های ایران و یونان
بررسی و ارزیابی سخنان روبیو نیاز به‌مرور بخشی از تاریخ کهن ایران، به‌خصوص در زمان خشایارشا دارد. اما نکته این است که این مرور تاریخی، نباید به‌معنای ستایش خشایارشا فهم شود؛ بلکه در واقع حق طبیعی ایران برای دفاع از تاریخ تحریف‌شده خود برای جلوگیری از تثبیت روایت یک‌سویه‌ای است که تلاش دارد تاریخ ایران را به داستانی درباره دشمنی ابدی با غرب تبدیل کند.
1. بوی شورش از آتن
برای فهم لشکرکشی خشایارشا در سال ۴۸۰ پیش از میلاد باید اتفاقات قبل از آن را مرور کرد. شهر‌های یونانی «ایونیه» در آسیای صغیر تحت حاکمیت هخامنشیان بودند و شورشی علیه این حاکمیت شکل گرفت. «آتن» و «اِرِتری» از شورشیان پشتیبانی کردند و نیرو‌هایشان در حمله به «سارد» و آتش‌گرفتن آن نقش داشتند. این مداخله در کنار شورش ایونی، یکی از زمینه‌های مهم رویارویی میان شاهنشاهی هخامنشی و دولت‌شهر‌های یونان بود؛ بنابراین، لشکرکشی ایران علاوه بر آنکه ریشه در جاه‌طلبی خشایارشا و قدرت‌نمایی او در آغازین روز‌های پادشاهی‌اش بود، به حمایت آتن و اِرِتری از شورش و آتش‌زدن سارد نیز مربوط می‌شد.
۲. ارتش ایران بدون فرمانده دوام نداشت
قوای نظامی ایران در زمان هخامنشیان بسیار قدرتمند بود؛ اما نقاط ضعف مهلکی داشت: اتکا به سواره‌نظام و فرمانده‌پایه بودن جنگ. تاریخ‌نگاران درباره ارتش هخامنشیان نوشته‌اند که سرباز بدون اسب، سرباز مرده است. همچنین با کشته‌شدن فرمانده در میانه جنگ، قوای نظامی کاملاً گیج می‌شد و بلافاصله عقب‌نشینی می‌کرد. در نبرد «پلاته» در سال ۴۷۹ پیش از میلاد، سپاه ایران به فرماندهی «مردونیه» شکست خورد و خود او در میدان نبرد کشته شد. بعد‌ها گفته شد که اگر مردونیه در آن نبرد زنده می‌ماند، ایران پیروز نبرد می‌شد. ازدست‌رفتن فرمانده می‌تواند نظم و هماهنگی سپاه را برهم بزند و سربازان را در تصمیم‌گیری سردرگم کند. در روایت این نبرد، مرگ مردونیه نقطه عطفی بود. پس از کشته‌شدن او، سپاه ایران انسجام خود را از دست داد و عقب‌نشینی‌اش به شکست انجامید.
اهمیت این موضوع در قوای لایه‌لایه و خودکار ایران فهم می‌شود. جایی که دشمن تلاش کرد در طول جنگ‌های 12 و 40 روزه، با ترور فرماندهان، سیاستمداران و در نهایت رهبر ایران، کشور را شکست دهد.
ایران، با وجود ضربه به فرماندهانش و حجم بی‌سابقه‌ای از سوگی که با خود حمل می‌کرد، به دفاع همه‌جانبه ادامه داد و توانست دوام خود را در برابر بمب و موشک‌های دشمن حفظ کند.
۳. جنگ‌شناختی ارسطویی و نقش شکاف ملی در افول تمدن یونان
ارسطو در کتاب سیاست می‌نویسد: «یونانیان که میان این دو [آسیا و اروپا] زندگی می‌کنند، از خصایص هر دو بهره دارند؛ هم دلیرند و هم هوشیار، هم پاسدار آزادی و هم در سیاست مدبرند. اگر همه آن‌ها به‌صورت یک ملت و حکومت درآیند، می‌توانند بر سراسر جهان سروری کنند.» این تعریف در بستر آشفتگی سیاسی دولت‌شهر‌های یونان معنا پیدا می‌کند. آتن، اسپارت و دیگر شهر‌ها هرکدام منافع و ساختار سیاسی خود را داشتند؛ رقابت و درگیری میان آن‌ها فراوان بود و یونان کشور واحدی نبود و جنگ‌های خونین میان آن‌ها سابقه داشت، از جمله جنگ پلوپونزی، ارسطو یکپارچگی را چنان مهم می‌دانست که باور داشت اگر یونانیان در قالب یک ملت و حکومت متحد شوند، قدرتی بزرگ به دست می‌آورند.
فارغ از خصایصی که ارسطو برای کشورنشینان خود به‌کار برده، بعد جنگ‌شناختی او در این حوزه مهم است. مفهومی که در عصر کنونی، ایران با اتکا به آن توانست دشمن تا دندان مسلح را شکست دهد: «ملت»
۴. افلاطون: یونان هیچ دفاعی از خود نکرد
روبیو در بخشی از صحبت‌هایش از ایستادگی و مقاومت یونانی‌ها در برابر مهاجمان ایرانی سخن گفته است. این در حالی است که افلاطون در کتاب «قوانین» صراحتاً نوشته: «هر کس بگوید یونان در زمان حمله خشایارشا از خود دفاع کرد، حقیقت را نمی‌گوید.» روایت‌هایی هم از استقبال و همکاری اهالی برخی دولت‌شهر‌های یونان با سپاه هخامنشی وجود دارد که ریشه‌اش را وضعیت مساعد تصرفات هخامنشیان می‌دانند. حتی گفته شده در بخشی از منطقه تراکیه (بخش اروپایی ترکیه امروزی) مسیر حرکت کاروان خشایارشا مقدس شمرده شده و اهالی تا سال‌ها در آن مسیر کشت و زراعت نمی‌کردند. بنابراین، ساخت تصویر از یونانیان که در برابر ایران ایستادند، یکی دیگر از دروغ‌های تاریخی روبیو است. یونانی‌زبانان نیز فقط در صف مخالفان ایران نبودند؛ آنان در ساختار و سپاه شاهنشاهی هخامنشی حضور داشتند.
