دنیای اقتصاد/متن پیش رو در دنیای اقتصاد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
هشدار امیر قطر درباره آمادگی برای بدترین سناریوها در شرایط بن‌بست مذاکرات تهران و واشنگتن، از افزایش نگرانی کشورهای منطقه نسبت به احتمال بازگشت جنگ حکایت دارد؛ آن هم درحالی‌که ابهام در مواضع ترامپ و فرسایشی شدن دیپلماسی، منطقه را معلق نگه داشته است.
در شرایطی که وضعیت منطقه و رایزنی‌های میان تهران و واشنگتن در یک بن‌بست قرار گرفته، اظهارات اخیر امیر قطر درباره ضرورت آمادگی برای «بدترین سناریوهای ممکن» بازتاب‌دهنده نگرانی فزاینده از شکنندگی وضعیت موجود و احتمال بازگشت منطقه به رویارویی نظامی است. در این میان، پیش‌بینی‌ناپذیری دونالد ترامپ و ابهام در محاسبات واشنگتن، بر عدم قطعیت‌ها افزوده و این نگرانی را تقویت کرده است که در صورت ناکامی دیپلماسی در شکستن بن‌بست، ازسرگیری جنگ بیش از دستیابی به توافق در کانون سناریوهای پیش‌رو قرار گیرد.
شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، در سخنرانی سالانه خود خطاب به مردم و در شرایطی که پیامدهای جنگ علیه ایران همچنان بر امنیت منطقه و بازارهای انرژی سایه انداخته است، نسبت به ضرورت آمادگی برای «سناریوهای بدبینانه» هشدار داد. امیر قطر در این پیام گفت: «باید برای بدترین سناریوهای ممکن آماده باشیم و همه، اعم از نهادها و شهروندان، مسوولیت‌های خود را بر عهده بگیرند.» او با تاکید بر اینکه تعهد دوحه به دیپلماسی به معنای چشم‌پوشی از دفاع از حاکمیت ملی نیست، خواستار جلوگیری از گسترش درگیری‌ها، حفظ امنیت کشتیرانی در خلیج فارس و تنگه هرمز و حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی شد.
امیر قطر با اشاره به حمله به خاک این کشور و اختلال در صادرات انرژی، سه مسوولیت اصلی دوحه در جریان جنگ را حفاظت از حاکمیت ملی، کمک به حفظ امنیت انرژی و باز نگه داشتن مسیرهای دیپلماتیک عنوان کرد. او همچنین بر ضرورت همکاری کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس برای جلوگیری از تشدید بحران تاکید کرد و مذاکره و راه‌حل‌های مسالمت‌آمیز را مسیر مطلوب برای پایان دادن به درگیری‌ها دانست. اظهارات امیر قطر در حالی مطرح می‌شود که نگرانی از تداوم یا گسترش درگیری‌ها، امنیت انرژی و مسیرهای راهبردی منطقه را به یکی از دغدغه‌های اصلی کشورهای خلیج فارس تبدیل کرده است.
ابهام جنگی تل‌آویو و واشنگتن
منطقه در شرایطی میان چشم‌انداز ازسرگیری جنگ و تداوم رایزنی‌های دیپلماتیک قرار گرفته است که طی روزهای اخیر، اظهارات متناقض مقام‌های آمریکایی و اسرائیلی درباره احتمال از سرگیری درگیری‌ها با ایران بیش از پیش بر ابهام در چشم‌انداز تحولات منطقه افزوده است. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، مدعی شده است که در آستانه انتخابات این رژیم، زمان مناسبی برای حمله پیش‌دستانه به ایران نیست. بر اساس آنچه خبرنگار آی۲۴نیوز اعلام کرده، نتانیاهو مدعی شده است: « از نظر من، اکنون زمان مناسبی برای ما نیست. من در تمام طول زندگی‌ام، همواره ملاحظات امنیتی را بالاتر از هر چیز دیگری قرار داده‌ام.» ادعایی که همزمان با انتشار گزارش‌هایی درباره طرح موضوع حمله از سوی دونالد ترامپ مطرح شده است. با این حال، یک مقام کاخ سفید گزارش‌ها درباره احتمال حمله آمریکا به ایران پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره را نادرست خوانده است؛ موضعی که بر ابهام‌ها درباره محاسبات واشنگتن می‌افزاید.
تداوم تحرکات دیپلماتیک
در سوی دیگر، تحرکات دیپلماتیک منطقه‌ای متوقف نشده است. سید عباس عراقچی و بدر البوسعیدی، وزیران خارجه ایران و عمان، درباره تحولات منطقه و راه‌های دستیابی به صلح و ثبات گفت‌وگو کرده‌اند. وزارت خارجه عمان نیز اعلام کرده است مذاکرات مربوط به تنگه هرمز پایان یافته، اما اجرای تفاهم‌ها و بازگشت کامل حمل‌ونقل دریایی به نتایج مذاکرات گسترده‌تر تهران و واشنگتن وابسته است. موضعی که نشان می‌دهد عمان نیز همچون قطر بر عدم قطعیت‌های این مسیر به‌ویژه رویکرد ترامپ صحه گذاشته و نقش آن را در جنگ احتمالی بعدی پررنگ می‌بیند. همزمان وزیر خارجه پاکستان در دیدار با همتای عمانی خود بر ضرورت خویشتن‌داری، بازگشت طرف‌ها به مذاکره و تضمین آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز و باب‌المندب تاکید کرده است.
منطقه در برزخ جنگ و دیپلماسی
با وجود این تلاش‌ها، هشدار امیر قطر درباره ضرورت آمادگی برای «بدترین سناریوهای ممکن» نشان می‌دهد نگرانی از گسترش بحران همچنان جدی است. در چنین فضایی، اگر مسیر گفت‌وگوها به توافقی پایدار منتهی نشود، خطر غلبه محاسبات نظامی بر ابتکارهای دیپلماتیک افزایش خواهد یافت؛ هرچند شواهد موجود به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری قطعی درباره تصمیم واشنگتن و تل‌آویو به آغاز جنگ کافی نیست. همچنین پیش‌بینی‌ناپذیری دونالد ترامپ و ابهام در تصمیم‌ها و رویکردهای دولت او، معادلات منطقه را در وضعیتی از تعلیق قرار داده است؛ به‌گونه‌ای که حتی با وجود تداوم رایزنی‌های دیپلماتیک و پیشرفت در برخی گفت‌وگوها، چشم‌انداز دستیابی به توافقی پایدار همچنان نامشخص است. پایان مذاکرات ایران و عمان درباره تنگه هرمز، در کنار وابستگی اجرای تفاهم‌ها و از سرگیری کامل کشتیرانی به نتایج مذاکرات گسترده‌تر تهران و واشنگتن، نشان می‌دهد که سرنوشت ترتیبات امنیتی و اقتصادی منطقه همچنان به تصمیم‌های سیاسی در واشنگتن گره خورده است. هشدار امیر قطر درباره ضرورت آمادگی برای بدترین سناریوهای ممکن نیز بازتابی از همین نگرانی است؛ وضعیتی که در آن، دیپلماسی همچنان فعال است، اما احتمال بازگشت به تقابل نظامی را نمی‌توان نادیده گرفت.
