مشرق/ متن پیش رو در مشرق منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
گزارش هایی درباره بررسی استفاده احتمالی آمریکا از بمب GBU-43/B، مشهور به مادر همه بمب ها، علیه ایران منتشر شده است؛ سلاحی که نامش پیش از هر اقدام نظامی، به ابزاری برای ایجاد ترس و نمایش قدرت تبدیل شده است.
در حالی که هنوز دستور قطعی تازه ای برای استفاده از این بمب تایید نشده، بحث درباره نقش احتمالی آن در اعلام پیروزی و پایان دادن به مشارکت آمریکا در جنگ بالا گرفته است. اما آیا یک انفجار بزرگ می تواند شکست یا پیروزی را تعیین کند، یا گاهی تصویر یک پیروزی برای سیاستمداران مهم تر از نتیجه واقعی میدان نبرد می شود؟
شبکه سی ان ان در گزارشی به نقل از مقام های آمریکایی اعلام کرده ارتش ایالات متحده گزینه های تهاجمی تازه ای علیه ایران تهیه کرده که استفاده احتمالی از بمب GBU-43/B نیز در میان آنها قرار دارد. اجرای چنین طرح هایی به تصمیم دونالد ترامپ وابسته است. در گزارش های رسانه ای همچنین این احتمال مطرح شده که یک اقدام نظامی پرسر و صدا بتواند زمینه اعلام پیروزی و کاهش حضور نظامی آمریکا را فراهم کند. با این حال، این سناریو تصمیم تاییدشده دولت آمریکا نیست و هیچ تضمینی وجود ندارد که استفاده از یک سلاح قدرتمند به پایان درگیری منجر شود.
روانشناسی نمایش قدرت: چرا نام بمب اهمیت دارد؟
پل اسلوویک، روانشناس و پژوهشگر ادراک خطر، نشان داده است انسان ها تهدیدها را صرفا بر اساس محاسبات فنی ارزیابی نمی کنند. شدت پیامدهای تصورشده و احساس نداشتن کنترل نیز بر واکنش آنها اثر می گذارد.
عنوان مادر همه بمب ها تصویری ذهنی از قدرت تخریب نامحدود می سازد؛ در حالی که توانایی واقعی هر سلاح به نوع هدف و شرایط استفاده بستگی دارد. چنین نام هایی می توانند پیش از وقوع حمله، اضطراب و احساس ناامنی ایجاد کنند.
پیروزی واقعی یا پیروزی رسانه ای؟
پژوهش ها نشان داده که شیوه ارائه اطلاعات می تواند بر قضاوت انسان تاثیر بگذارد. در جنگ نیز یک رویداد ممکن است با دو روایت متفاوت معرفی شود: اقدامی که هدف نظامی مشخصی را محقق کرده یا نمایشی که قرار است نشانه پیروزی تلقی شود. اعلام پیروزی از سوی یک دولت لزوما به معنای پایان تهدیدها، توقف خشونت یا حل اختلافات سیاسی نیست.
از این منظر، پرسش مهم فقط قدرت انفجار نیست؛ بلکه این است که چه کسی نتیجه آن را روایت می کند و مخاطبان بر چه اساسی آن روایت را می پذیرند.
وقتی انفجار بزرگ، پایان جنگ را تضمین نمی کند
گزارش سی ان ان به تردید برخی مقام های آمریکایی درباره کارایی این بمب اشاره کرده است. GBU-43/B عمدتا برای تخریب اهداف سطحی طراحی شده و سلاحی ویژه نفوذ به تاسیسات بسیار عمیق زیرزمینی نیست بنابراین قدرت تخریب بالا به تنهایی نمی تواند موفقیت نظامی یا پایان جنگ را تضمین کند.
از سوی دیگر، حمله احتمالی می تواند واکنش متقابل و تشدید درگیری را به دنبال داشته باشد. همین فاصله میان نمایش قدرت و پیامدهای واقعی، یکی از نقاط اصلی بحث درباره این طرح است.
جنگ روانی پیش از بمب عمل می کند
ریچارد لازاروس، روانشناس و پژوهشگر استرس، بر نقش ارزیابی ذهنی تهدید در شکل گیری فشار روانی تاکید داشت.
انتشار مداوم خبر احتمال حمله، بدون روشن بودن زمان و نتیجه آن، می تواند اضطراب انتظاری ایجاد کند. ذهن افراد در چنین وضعیتی ممکن است پیوسته میان سناریوهای مختلف حرکت کند؛ از نگرانی درباره امنیت خانواده تا احتمال اختلال اقتصادی.
این واکنش به معنای ضعف روانی مردم نیست. با این حال، تکرار تهدیدها ممکن است برای بعضی افراد به گوش به زنگی فرساینده تبدیل شود.
چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟
زیرا تهدید نظامی فقط در میدان نبرد اثر نمی گذارد. نام گذاری سلاح ها، تصاویر انفجار و روایت های پیروزی می توانند بر برداشت مردم از خطر تاثیر بگذارند. تحلیل روانشناختی این خبر باید میان اثر احتمالی تهدید بر افکار عمومی و ادعای اثبات نشده درباره موفقیت عملیات روانی تمایز بگذارد.
پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان
اطلاع رسانی درباره تهدیدهای نظامی باید دقیق، مستند و بدون بزرگ نمایی باشد. رسانه ها نیز لازم است میان طرح احتمالی، تصمیم قطعی و اجرای عملیات تفاوت روشنی قائل شوند. هیچ ادعایی درباره پایان جنگ نباید صرفا بر اساس قدرت یک سلاح پذیرفته شود؛ پیامدهای انسانی و امنیتی هر اقدام نیز اهمیت دارند.
راهکار برای خانواده ها
پیگیری اخبار از منابع معتبر و محدود کردن مشاهده مکرر تصاویر تهدیدآمیز می تواند به مدیریت نگرانی کمک کند. والدین بهتر است درباره احتمال جنگ با کودکان متناسب با سن آنها صحبت کنند و از بیان پیش بینی های قطعی و ترسناک بپرهیزند.
حفظ برنامه روزمره و تمرکز بر اقداماتی که واقعا در اختیار خانواده است، به کاهش احساس درماندگی کمک می کند.
تلنگر روانشناختی
بزرگ ترین انفجار لزوما بزرگ ترین پیروزی نیست. گاهی آنچه در رسانه ها پایان جنگ نامیده می شود، در ذهن خانواده ها آغاز دوره تازه ای از نگرانی است. پیروزی واقعی را نمی توان تنها با صدای یک انفجار اندازه گرفت؛ امنیت پایدار و پایان رنج انسان ها نیز بخشی از معنای آن است.
