روزنامه سازندگی/ متن پیش رو در سازندگی منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
عربستان سعودی روزهایی را سپری می‌کند که با تصویر پرزرق‌وبرق این کشور در سال‌های اخیر فاصله زیادی دارد. تا همین چندی پیش، تیتر خبرها درباره ریاض عمدتاً به ابرپروژه‌های اقتصادی، جذب سرمایه‌گذاران خارجی و تلاش محمد بن‌سلمان برای تبدیل پادشاهی به قطب کسب‌وکار و سرگرمی منطقه اختصاص داشت. اکنون اما انفجارها، لغو پروازها، اختلال در فعالیت‌های نفتی و نگرانی سرمایه‌گذاران، جای آن تصویر را گرفته‌اند. بازگشت حوثی‌های یمن به صحنه جنگ، عربستان را با فشاری روبه‌رو کرده که از زمان قدرت‌گیری ولیعهد سعودی سابقه نداشته است.
روزنامه لس‌آنجلس‌تایمز در گزارشی با اشاره به فاصله میان بلندپروازی‌های ریاض و شرایط کنونی، تأکید می‌کند که تحولات اخیر برخلاف مسیری پیش می‌روند که رهبران عربستان برای آینده کشور ترسیم کرده بودند. مسئله فقط حمله به چند تأسیسات یا توقف موقت فعالیت‌های اقتصادی نیست؛ موضوع اصلی این است که آیا عربستان می‌تواند در میانه جنگی منطقه‌ای، امنیت زیرساخت‌ها و اعتماد سرمایه‌گذاران را حفظ کند؟
آرامکو در خط آتش
یکی از مهم‌ترین نشانه‌های تغییر شرایط آسیب‌پذیری بخش نفتی عربستان است؛ بخشی که ستون اصلی اقتصاد این کشور و یکی از پایه‌های نفوذ جهانی آن به‌شمار می‌رود. حملات به تأسیسات نفتی و ساختمان‌های شرکت آرامکو، فعالیت‌های این مجموعه را تحت‌تأثیر قرار داده و کارکنان آن را به دورکاری واداشته است. بخشی از فعالیت‌ها نیز به دفاتر دیگر منتقل شده‌اند.آمارهای تولید نفت، ابعاد اقتصادی بحران را روشن‌تر می‌کنند. براساس گزارش رویترز در ۱۵ اکتبر، تولید روزانه نفت عربستان در ماه‌های نخست جنگ از بیش از ۱۰ میلیون بشکه به کمتر از ۷ میلیون بشکه کاهش یافته بود. این رقم در ماه سپتامبر به حدود ۸ میلیون بشکه رسید؛ نشانه‌ای از بهبود نسبی تولید اما نه پایان آسیب‌پذیری صنعت نفت این کشور. این وضعیت نشان می‌دهد که حتی توان مالی و ظرفیت فنی عربستان نیز نمی‌تواند به‌تنهایی پیامدهای جنگ را خنثی کند.
فرودگاه‌ها و شهرهای نگران
دامنه تهدید به صنعت نفت محدود نمانده است. حملات موشکی و پهپادی به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض، نگرانی‌ها درباره امنیت پروازها و زیرساخت‌های غیرنظامی را افزایش داده است. رویترز در ۱۴ اکتبر از تعطیلی فرودگاه تا ۱۷ اکتبر و لغو شماری از پروازها، خبر داد. اهمیت این حملات فراتر از اختلال در رفت‌وآمد مسافران است. فرودگاه بین‌المللی ریاض یکی از دروازه‌های اصلی ورود سرمایه‌گذاران، مدیران شرکت‌ها و هیأت‌های تجاری به عربستان است. هرچه خطر حمله به زیرساخت‌های غیرنظامی جدی‌تر شود، هزینه سفر و فعالیت اقتصادی در این کشور نیز افزایش می‌یابد.
رویای اقتصادی زیر سایه موشک‌ها
ضربه به امنیت عربستان، درست زمانی وارد شده که این کشور می‌خواهد، خود را به مقصدی مطمئن برای سرمایه و رویدادهای بین‌المللی تبدیل کند. مسئولان تور آسیایی گلف اعلام کرده‌اند که مسابقات بین‌المللی گلف عربستان، در پی حمله مرگبار حوثی‌ها به فرودگاه بین‌المللی ریاض، تا اطلاع ثانوی به تعویق افتاده است. این رقابت‌ها قرار بود از ۱۸ تا ۲۱ نوامبر در باشگاه گلف ریاض برگزار شود و مجموع جوایز آن ۵ میلیون دلار بود. این مسابقات با حمایت صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان برگزار می‌شود؛ نهادی که در تأمین مالی برنامه‌های بلندپروازانه اقتصادی کشور نقشی محوری دارد. نگرانی بزرگ‌تر، رویداد اقتصادی پایان اکتبر است. عربستان قرار است، کنفرانس «ابتکار سرمایه‌گذاری آینده» را برگزار کند؛ گردهمایی مشهوری که به «داووس در صحرا» معروف شده است. از‌جمله چهره‌های برجسته‌ای که برای حضور در این رویداد در نظر گرفته شده‌اند، جیمی دایمن، مدیرعامل جی‌پی مورگان چیس و دیوید سالومون، مدیرعامل گلدمن ساکس هستند. اگر تهدیدهای امنیتی مشارکت شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران را کاهش دهد، پیامدهای آن از یک رویداد لغو شده یا کم‌رونق فراتر خواهد رفت.
پایان معادله قدیمی واشنگتن و ریاض؟
بحران کنونی، رابطه امنیتی چنددهه‌ای عربستان و آمریکا را نیز در معرض آزمونی دشوار قرار داده است. از سال ۱۹۴۵ این رابطه بر مبادله‌ای راهبردی استوار بوده است: واشنگتن امنیت پادشاهی را در برابر تهدیدهای نظامی خارجی تضمین کند و در مقابل از عرضه مطمئن نفت عربستان با قیمت‌های معقول بهره‌مند شود.
اکنون جنگ علیه ایران و ازسرگیری حملات حوثی‌ها، این توازن را برهم زده است. همزمان با افزایش حملات ایران به کشتیرانی نزدیک تنگه هرمز، حوثی‌ها نیز حملات خود به زیرساخت‌های نظامی و غیرنظامی عربستان را از سر گرفته‌اند. این همزمانی، فشار بر امنیت منطقه‌ای و توان آمریکا برای محافظت از متحدانش را افزایش می‌دهد. در چنین فضایی پیشنهادی اخیراً از سوی عباس عراقچی برای میانجی‌گری بین صنعا و ریاض مطرح شد که به‌نظر می‌رسد با موافقت طرف‌ها مواجه نشده است. زمان‌بندی حملات نیز برای ریاض پرهزینه بوده است. عربستان میزبانی کنفرانس جهانی نفت را آغاز کرده بود اما برخی هیأت‌ها از حضور در این نشست انصراف دادند یا به شکل مجازی شرکت کردند. برخی دیگر از کشورهای همسایه مسیر بیابانی را با خودرو پیمودند تا خود را به محل برگزاری برسانند. این صحنه‌ها تصویری متفاوت از کشوری ارائه می‌کند که می‌خواهد مرکز امن انرژی و سرمایه‌گذاری جهان باشد.
پاتریوت‌های رو به اتمام
ریاض در برابر این تهدیدها به‌دنبال حمایت متحدان منطقه‌ای و بین‌المللی خود رفته اما تاکنون دستاورد چندانی نداشته است. عربستان خواهان حملات مستقیم آمریکا علیه حوثی‌ها، تقویت پدافند هوایی، افزایش تبادل اطلاعات و حمایت سیاسی برای تشدید عملیات نظامی در یمن است. با این حال، دفاع از کشوری با وسعتی بیش از پنج برابر ایالت کالیفرنیا، آن هم در برابر حملات موشکی و پهپادی از چند جبهه، مأموریتی دشوار است. گزارش‌ها حاکی است حدود ۸۶ درصد از موشک‌های سامانه پاتریوت عربستان مصرف شده‌اند. در همین حال یکی از اعضای دفتر سیاسی انصارالله گفته است، تسلیحات هوشمند و تأثیرگذار این جنبش هنوز وارد میدان نبرد نشده‌اند! شورای امنیت سازمان ملل نیز با ابراز نگرانی از تشدید تنش‌ها از انصارالله خواسته است از اقدامات تنش‌زا خودداری کند و مسیر گفت‌وگو را برای کاهش اختلافات در پیش بگیرد.
بن‌بست بدون راه‌حل آسان
عربستان اکنون میان دو مسیر دشوار قرار گرفته است: ادامه تلاش‌های دیپلماتیک، بدون تضمینی برای توقف حملات یا تشدید رویارویی نظامی با خطر گسترش جنگ و فرسایش بیشتر منابع دفاعی. به‌نظر می‌رسد مقام‌های سعودی، امید چندانی به یافتن راهی عملی برای برقراری صلح با حوثی‌ها ندارند و سرنوشت این درگیری را تا اندازه زیادی به نتیجه جنگ ایران گره زده‌اند. با این همه حتی مداخله گسترده‌تر آمریکا نیز تضمینی برای بازگشت امنیت نخواهد بود. چتر دفاعی واشنگتن رخنه‌پذیر نشان داده و منابع نظامی این کشور نیز نامحدود نیست. برای محمد بن‌سلمان، مسئله فقط مهار حملات یمن نیست؛ آینده چشم‌انداز اقتصادی او به توانایی عربستان در اثبات امنیت و ثباتش وابسته است. کشوری که می‌خواهد مرکز سرمایه‌گذاری و تجارت جهانی شود نمی‌تواند برای مدت طولانی زیر سایه موشک‌ها و پهپادها باقی بماند. جنگ اکنون نه‌فقط زیرساخت‌های عربستان بلکه اعتبار وعده امنیتی و اقتصادی ولیعهد سعودی را نیز هدف گرفته است.
