اعتماد/متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای امریکا و انتخابات پارلمانی اسراییل، پرونده ایران بار دیگر به یکی از محورهای اصلی محاسبات سیاسی و امنیتی واشنگتن و تل‌آویو تبدیل شده؛ فضایی که در آن، تهدیدهای نظامی علیه تهران با گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال حمله‌ای تازه و تلاش برای بهره‌برداری انتخاباتی از موضوع امنیت درهم آمیخته است. با این حال برخی ناظران بر این باورند در مقطع کنونی آغاز جنگی که امکان پایان دادن به آن پیش از برگزاری انتخابات وجود داشته باشد، با موانع جدی روبه‌رو است. در همین چارچوب و همزمان با سفر وزیر خارجه روسیه به تهران و احتمال نقش‌آفرینی مسکو در اختلافات هسته‌ای، بار دیگر این پرسش را مطرح کرده که آیا تحرکات دیپلماتیک می‌تواند راهی برای مهار تنش‌ها میان تهران و واشنگتن باز کند یا خیر. در همین راستا روزنامه اعتماد با رحمن قهرمانپور، کارشناس مسائل بین‌الملل گفت‌وگو کرده تا ابعاد تحولات پیش رو و سناریوهای حاکم را بررسی کند.
عملیات نظامی یا جنگ روانی
رحمن قهرمانپور، پژوهشگر ارشد روابط بین‌الملل در پاسخ به پرسش «اعتماد» پیرامون تشریح فضای پیش از انتخابات امریکا و اسراییل با تمرکز بر پرونده ایران گفت: در مورد تحولات احتمالی پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای امریکا، باید میان عملیات روانی و امکان واقعی حمله نظامی امریکا تفکیک قائل شد. آنچه در رسانه‌ها مطرح شده و به بیرون درز کرده، ظاهرا طرحی بوده که وزارت دفاع یا ارتش امریکا آماده کرده بود تا براساس آن، حمله‌ای کوتاه‌مدت و برق‌آسا به ایران انجام دهد و به کوه کلنگ گزلا حمله کند. براساس این سناریو، ترامپ مدعی می‌شود که برنامه هسته‌ای ایران به طور کامل متوقف شده و ایران نیز واکنشی نشان ندهد تا او بتواند از این اقدام در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای بهره‌برداری کند. به باور قهرمانپور با این حال، این سناریو با موانع جدی مواجه بود که ظاهرا یکی از مهم‌ترین آنها، پاسخ ایران بود با این توضیح که در صورت اقدام امریکا، تهران خویشتنداری نخواهد کرد و پاسخی منطقه‌ای خواهد داد. طبیعتا چنین واکنشی، شرایط را برای امریکا بسیار دشوار می‌کند. به عبارت دیگر، اگرچه امریکایی‌ها و شخص نتانیاهو عملیات روانی به راه انداخته‌اند، اما وقتی به صحنه واقعی بازمی‌گردیم، آغاز کردن و به پایان رساندن یک جنگ پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای امریکا در ۱۳ آبان و انتخابات پارلمانی اسراییل در ۵ آبان کار دشوار و پیچیده‌ای است. این کارشناس ارشد مسائل بین‌الملل در ادامه به «اعتماد» گفت: اگر امریکا و اسراییل چنین جنگی را آغاز کنند، اما نتوانند آن را به پایان برسانند، پیامدهای این جنگ، به ویژه در اسراییل، می‌تواند فراتر از آن چیزی باشد که تصور می‌شود. بنابراین، از منظر امکان واقعی انجام عملیات نظامی، به نظر می‌رسد دست ترامپ و نتانیاهو برای آغاز یک عملیات و خاتمه دادن به آن در بازه زمانی موردنظر، تا حد قابل‌توجهی بسته است. به گفته قهرمانپور، اسراییل نیز طبیعتا بدون حمایت عملی امریکا وارد چنین عملیات بزرگ و پرریسکی نخواهد شد. از این‌رو، به نظر می‌رسد با وجود تمایل احتمالی ترامپ و نتانیاهو به انجام عملیات نظامی، آنها ناچار باشند این اقدام را به دوره پس از انتخابات میان‌دوره‌ای امریکا موکول کنند.
مسکو؛ تسهیلگر فنی اختلاف هسته‌ای تهران و واشنگتن
قهرمانپور در ادامه و در رابطه با چرایی سفر وزیر خارجه روسیه به تهران در مقطع فعلی به «اعتماد» گفت: سفر آقای لاوروف به تهران در مقطع کنونی حائز اهمیت است، زیرا می‌دانیم که روسیه در گذشته، هم در جریان مذاکرات برجام و هم پس از آن، نقش مهمی در حل اختلافات فنی هسته‌ای داشته است. در همین راستا، پیشنهادهایی مطرح شده مبنی بر اینکه روسیه چگونه می‌تواند به حل اختلافات بر سر اورانیوم ۶۰ درصدی کمک کند. در دوره‌ای، بحث بر سر این بود که این اورانیوم به روسیه منتقل شود یا روسیه در ازای دریافت اورانیوم ایران، اورانیوم با درجه غنای پایین‌تر دراختیار ایران قرار دهد. بنابراین، به نظر من، نقش روسیه بیش از آنکه در عرصه سیاسی و دیپلماتیک اهمیت داشته باشد، در حوزه فنی حائز اهمیت است. به گفته این پژوهشگر مسائل سیاست خارجی، احتمالا روس‌ها پیشنهادهایی فنی درباره چگونگی حل اختلاف بر سر اورانیوم ۶۰درصدی دارند و باید منتظر ماند و دید که آیا این سفر می‌تواند به گشایشی در عرصه دیپلماتیک منجر شود یا خیر. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که طی چند هفته اخیر، تبادلات دیپلماتیک میان مسکو و واشنگتن افزایش یافته است. پس از دیدار ویتکاف وکوشنر با پوتین، خود ترامپ نیز گفت‌وگوهایی با رییس‌جمهور روسیه داشته است. از این رو، می‌توان حدس زد که روابط مسکو و واشنگتن در شرایط فعلی تاحدودی به یکدیگر نزدیک‌تر شده است. قهرمانپور در ادامه خاطرنشان کرد: مساله گازوییل نیز این روند را تقویت کرده است، به‌ویژه باتوجه به کاهش محدودیت‌ها بر فروش گازوییل روسیه ازسوی امریکا. ازسوی دیگر، می‌دانیم که ترامپ به ارتش امریکا دستور داده دسترسی به استار شیلد، یا نسخه نظامی استارلینک، را محدود کند. مجموع این تحولات نشان می‌دهد که در حال حاضر، تبادل پیام میان کاخ سفید و کاخ کرملین افزایش یافته است. طبیعتا یکی از موضوعاتی که مسکو تمایل دارد در آن نقش‌آفرینی کند، مساله هسته‌ای ایران است. درنهایت، باید منتظر ماند و دید که این سفر چه پیامدهایی خواهد داشت و ایران، روسیه، کشورهای منطقه و امریکا چه واکنشی به آن نشان خواهند داد. قهرمانپور در ادامه تاکید کرد: با این حال، من شخصا چندان خوش‌بین نیستم، زیرا روسیه با محدودیت‌های جدی مواجه است و حتی اگر در این زمینه نقش‌آفرینی کند، این نقش به معنای حل‌وفصل مساله نخواهد بود، بلکه بیشتر جنبه تسهیل‌کنندگی خواهد داشت، آن‌هم در حوزه هسته‌ای و چگونگی حل اختلاف بر سر اورانیوم ۶۰درصدی.
چرا روسیه نمی‌تواند میانجی تعیین‌کننده‌ای باشد؟
این کارشناس مسائل بین‌الملل در پاسخ به دیگر پرسش «اعتماد» مبنی بر وجود موانعی برای میانجیگری مسکو میان تهران و واشنگتن گفت: روسیه برای میانجیگری میان ایران و امریکا با محدودیت‌های جدی مواجه است. نخست اینکه امریکا درقبال روسیه با احتیاط عمل می‌کند و همچنان نسبت به مسکو بی‌اعتماد است. ازسوی دیگر، ایران نیز تا حدودی به روسیه بی‌اعتماد است و یکی از نگرانی‌های جدی در تهران آن است که مسکو، باتوجه به شرایطی که در جنگ اوکراین با آن مواجه است و همچنین محدودیت‌ها و فشارهای اقتصادی، بخواهد از ایران به عنوان برگ برنده استفاده کند. این یکی از نگرانی‌های مهم در تهران است. به گفته قهرمانپور ازسوی دیگر، می‌دانیم که اروپایی‌ها و بدنه بروکراتیک دولت امریکا نیز نسبت به مسکو بدبین هستند. درست است که ترامپ در سطح شخصی تلاش می‌کند روابط خود با پوتین را حفظ و تقویت کند و تاحدودی نیز به پوتین، به عنوان فردی اقتدارگرا، علاقه دارد، اما بدنه بروکراتیک امریکا، ازجمله وزارت خارجه و وزارت دفاع، روابط چندان خوبی با روسیه ندارند. بنابراین، این مساله نیز مانعی جدی در برابر نقش‌آفرینی مسکو به شمار می‌رود. این پژوهشگر روابط بین‌الملل در ادامه خاطرنشان کرد: علاوه بر این، اگر از زاویه دیگری به موضوع نگاه کنیم، زمان چندانی برای نقش‌آفرینی در مساله ایران پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای امریکا باقی نمانده است. تقریبا دو هفته دیگر انتخابات میان‌دوره‌ای برگزار می‌شود و طبیعتا توافق دیپلماتیک بزرگی که شاید انتظار آن را داشته باشیم، در این بازه زمانی کوتاه محقق نخواهد شد. ازسوی دیگر، ایران نیز بر این باور است که اعطای چنین امتیازی به ترامپ در آستانه انتخابات می‌تواند، حتی اگر به میزان اندکی باشد، شرایط را به نفع جمهوری‌خواهان تغییر دهد. به باور قهرمانپور برداشت غالب در تهران این است که وضعیت ترامپ و جمهوری‌خواهان در انتخابات چندان مساعد نیست. نظرسنجی‌های اخیر نیز به‌نوعی نشان می‌دهند که رقابت برای کسب اکثریت مجلس سنا بسیار نزدیک شده و پیش‌بینی نتیجه دشوارتر از گذشته است؛ به گونه‌ای که ممکن است جمهوری‌خواهان نتوانند اکثریت سنا را به دست آورند. این درحالی است که سه تا چهار هفته پیش، نظرسنجی‌ها حاکی از احتمال بالای پیروزی جمهوری‌خواهان در سنا بود.بنابراین، در چنین شرایطی بعید به نظر می‌رسد که ایران بخواهد امتیاز بزرگی دراختیار ترامپ قرار دهد؛ امتیازی که این حزب و ترامپ بتوانند از آن برای بهبود موقعیت جمهوری‌خواهان در انتخابات سنا استفاده کند و آن را به عنوان دستاورد و پیروزی خود معرفی کند.
امنیت‌سازی انتخاباتی راهبرد نتانیاهو برای حفظ قدرت
قهرمانپور در پاسخ به پرسش پایانی «اعتماد» درباره ادعاهای اخیر نتانیاهو درباره ایران و رویکرد تل‌آویو در آستانه انتخابات اسراییل نیز خاطرنشان کرد: به نظر می‌رسد ادعاهای نتانیاهو بیش از هر چیز کارکرد داخلی دارد و در راستای کمپین انتخاباتی او مطرح می‌شود.به خوبی می‌دانیم هرچه فضای سیاسی و انتخاباتی امنیتی‌تر شود و موضوع تهدید ایران در کارزارهای انتخاباتی اسراییل برجسته‌تر شود، این وضعیت بیشتر به نفع نتانیاهو و حزب لیکود خواهد بود. در همین راستا آیزنکوت، رهبر حزب یاشار نیز چند روز پیش موضع تندی در قبال ایران اتخاذ کرد و از لزوم حمله به ایران سخن گفت. این تحولات نشان می‌دهد که حزب یاشار نیز متوجه شده تاکید بر مساله امنیت و تهدید ایران می‌تواند به نفع نتانیاهو باشد. از این‌رو، تلاش کرده‌اند در این موضوع حرفی برای گفتن داشته باشند و به آرای مرددی که نگران امنیت اسراییل هستند، این پیام را منتقل کنند که در صورت به قدرت رسیدن، آنها نیز با ایران قاطعانه برخورد خواهند کرد. به باور قهرمانپور بنابراین ادعاهای نتانیاهو در راستای برجسته‌سازی مساله امنیت در کارزارهای انتخاباتی و در آستانه انتخابات کنست مطرح می‌شود. برجسته شدن موضوع امنیت و تهدیدهای علیه اسراییل می‌تواند انتقادهای واردشده به نتانیاهو را به حاشیه براند و ازجمله، بحث درباره اطلاع او از حمله حماس را تحت‌الشعاع قرار دهد. در همین چارچوب نیز اخیرا شاهد حمایت ترامپ از نتانیاهو برای اقدام علیه ایران بودیم؛ حمایتی که به نظر می‌رسد بتواند، هر چند به میزان محدود، تاثیرگذار باشد. این تاثیرگذاری احتمالا بیش از همه بر آرای مردد متمرکز خواهد بود، زیرا بخشی از این رای‌دهندگان تصور می‌کنند نتانیاهو در حوزه سیاست خارجی از دیگر نامزدها موثرتر و شناخته‌شده‌تر است و رابطه شخصی او با ترامپ نیز می‌تواند به نفع اسراییل تمام شود. این کارشناس مسائل سیاست خارجی در ادامه به «اعتماد» گفت: در مجموع، این اقدامات و اظهارات نتانیاهو، ازجمله ادعاهای او درباره احتمال اقدام پیش‌دستانه ایران، همگی به برجسته‌تر شدن مساله امنیت و تهدید ایران در فضای انتخاباتی، در آستانه انتخابات پنجم آبان، کمک می‌کنند. در چنین فضایی، موضوعاتی مانند فساد نتانیاهو و اطلاع او از حملات هفتم اکتبر ممکن است به حاشیه رانده شوند. این روند می‌تواند موقعیت نتانیاهو را در انتخابات تقویت کند، شانس او را برای تشکیل ائتلاف و تشکیل کابینه افزایش دهد و زمینه تداوم حضورش در قدرت را فراهم سازد.
